Janko Bilbiloski

ЖИВОТОТ НА ЕДЕН ПРОСЕЧЕН МАКЕДОНЕЦ
Животот на еден просечен Македонец, ако го гледаме низ призмата на статистиката (а и низ призмата на реалноста што секојдневно ја гледаме по маала, по кафани и по коментари на Фејсбук), изгледа отприлика вака…
Месечно заработува околу 30.000 денари. Или барем така вели платниот список. А месечно троши околу 40.000. И тука почнува магијата. Разликата од 10.000 денари е мистерија поголема и од Бермудскиот триаголник. Ниту самиот не знае од каде му се тие пари, ама не се ни труди да дознае. Некако „се наоѓа“, ќе се искомбинира, ќе се позајми од еден, ќе врати на друг, ќе земе на вересија, ќе се снајде. Во Македонија снаоѓањето е национален спорт, а просечниот Македонец е шампион во категорија „ќе видиме“.
Утринското кафе не му е само кафе. Тоа е ритуал. Света работа. Без кафе не се живее, без кафе не се размислува, без кафе не се планира како ќе се спасува државата. Зашто, мора да се знае: просечниот Македонец е експерт. Универзален. Сè знае. Политика? Професор. Фудбал? Селектор. Економија? Министерката не му е до колена. Војна во Украина? Аналитичар со диплома од „YouTube Академија“. Вируси? Доктор. Вакцини? Фармацевт. Психологија? Терапевт. И сето тоа без да прочитал една книга последните десет години, освен можеби упатството за користење на новиот телефон… и тоа ако било преведено на македонски.
Околу 5-6 часа дневно троши на разно-разни „експертизи“, по кафулиња, по маалски клупи и по социјални мрежи. Таму, со полна самодоверба, изнесува факти што никогаш не ги проверил и заклучоци што никој не ги побарал. Неговата реченица најчесто почнува со: „Јас да ти кажам…“ или „Види вака сега…“ и завршува со „сите се исти“ и „оваа држава нема спас“. Ако го прашаш што направил за да има спас, ќе ти каже: „Што да правам бе?“.
За образование, ситуацијата е класика. Средно едвај. Факултет ако има, често е со „помош“ од некој роднина, некој другар, некој професор што „се разбира“. И не дај Боже да спомнеш дека дипломата треба да значи знаење. Ќе те гледа како да си паднал од Марс. Кај нас дипломата е како регистарска табличка – само да ја имаш, па после ќе видиме дали колата ќе вози.
Токсичноста му е второ име. Делува на околината како расипано јаболко во гајба – не само што е расипано, туку има и амбиција да ги расипе сите други. Ако некој близок успее – тоа не е успех, тоа е „сигурно има врски“. Ако некој купи кола – „сигурно краде“. Ако некој направи бизнис – „пере пари“. Ако некој се ожени или омажи среќно – „ќе видиме до кога“. Просечниот Македонец не е среќен кога нему му е добро, туку кога на другиот му е лошо. Таа е нашата најопасна болест, а за жал најраспространета.
Летниот одмор? Тоа е обврска. Света должност. Мора да се оди во Грција. Ако не одиш во Грција, како ќе објавиш сториња? Како ќе се докажеш пред маалото? Како ќе покажеш дека си „жив“? И нормално, на одмор се оди со кредит и тоа не било каков кредит – туку кредит со камата што боли повеќе од сончаница. Но, важно е да се закачи слика со опис „My happy place“ и да се стави емотикон сонце и морски бран. И додека ужива на плажа во Халкидики, уште ги нема исплатено ратите од кредитот за Египет од пред две години, кога мораше да оди „да види пирамиди“, зашто така прават „успешните луѓе“.
Кога не е на одмор, просечниот Македонец редовно е на друго место – во „Златна Копачка“, „Спорт Лајв“, „Моцарт“, „Адмирал“… во храмовите на надежта и заблудата. Таму дневно губи по 2-3 часа гледајќи во телевизори, билтени и тикети како да се Свето писмо. Таму не оди да се коцка, неее… оди „да си ја проба среќата“. И патем, собира и овошје – банани, портокали, сливи… зашто во Македонија, коцкарницата е единственото место каде што народот верува дека ќе „собере нешто бесплатно“. Иако на крајот најчесто бесплатно собира нервоза, долгови и празен џеб.
Се носи по најнова мода. Брендови мора да има. Маичка со огромно лого, патики што светат, јакна што изгледа како да е купена од раперски спот. Ако треба ќе јаде леб и паштета, ама ќе носи „бренд“. Ќе оди гладен, ама ќе изгледа „топ“. Струјата од ЕВН му ја исклучуваат на секои три месеци, ама тоа не е проблем – ќе се среди со „врска“ и секогаш има оправдување: „Другарче, немав време да платам“. Ама време да се седи по кафани и да се игра „тикетче“ – тоа има.
Ајфонот е задолжителен моден детаљ. Ако нема ајфон, како ќе се покаже дека е „у тренд“? Како ќе снима стори од кафе? Како ќе снима селфи во лифт? Што ако дома руча макарони секој втор ден? Шпагети ако има „акција“ во маркет. Важно е телефонот да е последен модел, па макар да се плаќа на 24 рати и да се живее на минус во банка. Просечниот Македонец е богат на изглед, а сиромашен во реалност.
Неговото најголемо хоби, за жал, не е спорт, не е читање, не е патување, не е учење. Неговото хоби е озборување и тоа не обично озборување, туку мајсторско, олимписко. Забивање нож во грб на блиски роднини и пријатели, па после глумење дека „ништо не рекол“. Ако може да те понижи зад грб – ќе те понижи. Ако може да те саботира – ќе те саботира. Ако може да ти го уништи планот – ќе ти го уништи. А после ќе ти каже: „Батка, јас ти мислев добро“.
Со законите има специфичен однос. Не ги почитува – ги заобиколува. Тоа му е животна филозофија. Не гледа како да направи нешто правилно, туку како да најде дупка во прописите. Ако може да помине без ред, ќе помине. Ако може да даде „едно кафе“ за да му завршат работа, ќе даде. Ако може да паркира на тротоар, ќе паркира. Ако може да фрли ѓубре од кола, ќе фрли. И после ќе се жали дека државата е валкана и дека системот не чини.
Одење пеш? Тоа е за сиромашните. Ако нема автомобил, се вози со такси. Без разлика што зема социјална помош. „Што ќе одам пеш бе, не сум луд.“ А здравјето? Тоа ќе го решава подоцна. Ќе оди на доктор кога ќе стане критично, ќе се пожали дека докторите не чинат, ама ќе пуши по две кутии дневно и ќе јаде бурек во 10 навечер.
Сето ова, кога ќе го прочиташ, звучи како карикатура. Како шега. Како некој статус на социјалните мрежи што ќе стане вирален. Но, проблемот е што ова не е шега. Ова е реалност која ја живееме. Најстрашното е што сите познаваме неколку вакви „просечени Македонци“… а ако не познаваме, треба да се запрашаме дали можеби сме ние тие.
Затоа, Македонци, секој нов почеток – како Новата година – не е само повод за пијанка, сарма и статус „Happy New Year“. Тоа е шанса да направиме ресет. Да станеме подобра верзија од себе. Да се ослободиме од тие навики што нè влечат надолу како камен врзан за нога. Да престанеме да се фалиме со тоа што немаме дисциплина. Да престанеме да бараме виновници во сите освен во себе. Да престанеме да глумиме дека сме најпаметни на светот, а ништо да не работиме.
Да почнеме да читаме повеќе, да работиме повеќе, да мрчиме помалку. Да престанеме да се радуваме на туѓи падови и да почнеме да се инспирираме од туѓи успеси. Да не живееме за лајкови, туку за реални резултати. Да не купуваме ајфони на гладно, туку да купуваме знаење. Да не бараме „врски“, туку да бидеме вредни. Да не бараме дупки во законите, туку да градиме систем што ќе работи за сите.
Најважно од сè: да не бидеме просек. Да бидеме луѓе. Зашто Македонија не е статистика. Македонија сме ние. Ако сакаме подобра Македонија, прво мора да станеме подобри Македонци.
Јанко Билбилоски

ВРЕМЕ ЗА СЕБЕ (И БЕЗ ГРИЖА НА СОВЕСТ)
Дали некогаш сте се запрашале… колку време си посветувате самите на себе? Не она „ај ќе легнам малку со телефонот“, туку вистинско време. Време што те враќа во живот. Затоа што реалноста е сурова. Денот ни поминува во трка. Разни обврски. Математички пресметки. Тешки преговори и договори. Морални и неморални состаноци. „Ќе можеш ли ова?“ „Ај те молам само уште ова…“ И така, еден ден се будиш и сфаќаш дека цело време си бил во нечија туѓа агенда, а твојата — твојата стои на пауза.
Што е најтрагичното? Си мислиш дека тоа е нормално. Дека така треба, но реално не треба.
Човек не е машина, не е робот што функционира на „мора“. Ако самиот не си дадеш пауза, ќе ти ја даде животот — ама на начин што нема да ти се допадне. Затоа, да си посветиш време на себе не значи себичност. Тоа е основна хигиена за умот и душата.
Секогаш ќе се најде некој што ќе ти каже: „Еј, многу мислиш на себе…“ „Си се сменил…“ „Си станал себичен…“ Едноставно ним кажи им ... „Немој бе, ти се молам, вистина?“ Најчесто тие што го кажуваат тоа се луѓе кои имаат навика да мислат дека светот се врти околу нив. Луѓе што сакаат да бидеш секогаш тука: на располагање, во приправност, како некоја емоционална батерија за нивните потреби. На крајот, ако го дочекаш крајот, на пример како пензија, уште следниот ден ќе те заборават. Толку, ти своето си го завршил, ти си потрошена мивка, повеќе не постоиш. Тие не сакаат да си среќен. Тие сакаат да си корисен. Кога ќе почнеш да ставаш граници, тие веднаш драматизираат, како да си им украл нешто, а всушност, единственото што си го направил е што си рекол: „Чекај, и јас постојам.“ И знаеш што? Немој воопшто да се потресуваш. Немој да дозволиш да ти наметнат чувство на вина, затоа што си решил да си го спасиш сопствениот мир. Затоа што доста беше!!! Доста беше да бидеш „маша“ во туѓи раце. Доста беше да ги живееш туѓите желби, а твоите да ги складираш како неплатени сметки.
И уште нешто: Немој да се лажеш дека времето што го трошиш на социјални мрежи е „време за себе“. Тоа не е одмор. Тоа е скролање низ туѓи животи. Луѓе што се фолираат дека живеат филм: на патувања, на кафенца, на вечери со „најдобрата екипа“, со филтри и насмевки од типот „животот ми е совршен“, а ти седиш дома и потсвесно ти се јавува она чувство: „Јас што правам со животот?“ И ете ти го проблемот. Не си се одморил. Само си се изморил уште повеќе — психички.
Затоа, ако веќе сакаш да си посветиш време на себе, направи го тоа вистински: прошетка по можност без телефон, кафе со себе, музика што ти ја лечи душата, книга, тишина, спорт, природа… или едноставно ништо. Да, и ништото е лек. Тоа е моментот кога мозокот престанува да врие, кога душата зема воздух. Тоа е моментот кога се полнат батериите. Тука има една проста вистина што многумина ја забораваат, а таa е не можеш да им дадеш на другите ако си и самиот празен, што ќе им дадеш? – Едно големо ништо. Тоа е исто како во авион, кога ќе ти кажат: „Ако се случи нешто непредвидено, прво маската за кислород ставете ја на себе, па потоа помогнете им на другите.“ Не затоа што треба да си себичен, туку затоа што ако ти се задушиш — никому нема да помогнеш.
Па така е и во животот: прво спаси се себе, прво среди се себе, прво нахрани ја својата душа. Потоа ќе имаш сила да бидеш корисен и за другите. Затоа што времето потрошено за себе не е луксуз. Не е „ако остане“. Не е награда. Тоа е потреба. Ако не си ја дадеш потребата сам на себе, никој нема да ти ја подари. Затоа… исклучи се од хаосот. Создади си мир. Направи си простор и не се правдај никому. Животот е краток, а ти не си создаден да бидеш споредна улога во туѓа приказна. Твојата приказна почнува кога ќе кажеш: „Денес — прво јас.“
Јанко Билбилоски

ГОСТИВАРСКИТЕ МААЛСКИ ЅВЕЗДИ – „ФРАЕРИ“
„Секое маало има свои „ѕвезди“ – луѓе од чии усти не излегува мудрост и знаење, туку безвредни зборови преточени во неподнослива врева. Ова се ликови кои самите себе се крунисале за „маалски мудреци“, лично на овие сакам да им го залепам епитетот „маалски филозофи“. Така звучи попристојно и помалку боли отколку да го кажам вистинскиот збор што ми е на врв јазик.
Најголемиот дел од нив, народски кажано, немаат ни три грама школо, а имаат мислење и објаснение за сè: за политика, за фудбал, за светска економија, за женски работи, за машки работи, за животот воопшто. Тие не разговараат – тие дебатираат (уште да знаат што е значењето на зборот – дебата), како да се на телевизија, како да се на седница, како судбината на државата да зависи од нивниот муабет и од нивното „чекај малце да ти кажам јас“.
Во секој нивен збор има по една капка сарказам, ама прост, тежок, со вкус на евтина цигара и застоено кафе. Најчесто зборуваат за луѓето што не се тука (зад грб). Тоа е нивната омилена дисциплина – озборување, маскирано како анализа. Омаловажување, претставено како „искреност“. И додека се смеат на туѓите слабости, човек неволно си помислува: утре, ако мене ме нема, моето име ќе биде следното на менито. Во маалото, секој е гостин во туѓиот муабет – и секој, порано или подоцна, станува главно јадење на „маалското мени“.
Нивната сцена секогаш е иста: маалското кафуле, чајџилницата. обложувалницата (по гостиЈарски, кладилницата). Три свети места на маалската филозофија, каде што мудроста не се чита во книги, туку сместена е во спортски билтен. Пред нив задолжително е отворен весник, денес во ново време телефонот, и порталите за кои сè што е напишано во нив мислат дека е напишано од некој академик од МАНУ (тотално медиумски неписмени), а во раката макијато што го пијат три часа – не од уживање, туку од „принцип“ (и затоа што немаат скршен денар в џеб). Пластичното лажиче, со кое го мешале шеќерот, го џвакаат како да е тутун, како во него да е скриена целата смисла на светот.
Да ги свртиш наопаку – од нив нема да истресеш ни пет пари. Џебовите им се празни, ама егото им е полно. Сакаат да изгледаат галантни, да глумат Џони-баба, да се прават дека се големи момци со големи планови, а во суштина најголемата инвестиција што ја направиле во животот е жетон за апарат и тикет со „сигурица“.
И секогаш, ама баш секогаш, омилената тема им е бизнисот. „Ќе правиме нешто“, велат. „Ќе отвараме нешто“. „Ќе вртиме пари“. Во нивниот речник „бизнис“ не е идеја – туку лов. Секогаш им треба некој ортак. А ортакот најчесто е жртва. Некој што ќе даде пари, ќе ја преземе одговорноста, ќе го носи товарот… а тие ќе го носат муабетот. Зашто тие се мајстори за зборови. За работа – не се.
Понекогаш се прашувам дали се свесни колку смешно изгледаат кога ќе се занесат. Дали слушаат што зборуваат? Дали гледаат како луѓето околу нив, со онаа тивка непријатност во погледот, ги слушаат нивните „лекции“? Посебно кога ќе почнат да му солат памет на човек за нешто што тој го работи секој ден, со години, професионално, чесно, со труд.
Алал да им е кога ќе се дрзнат на пекарот да му објаснуваат како се прави леб, како кората треба да крцка, а средината да биде мека. Алал да им е кога на слаткарот ќе му држат предавање како се реди баклава, колку шербет се става и кога точно треба да се покрие со крпа. И сето тоа со самодоверба што не ја поседуваат ни луѓе што навистина знаат.
Ах, моето чудесно маало… ах, мојот Гостивар со своите „маалски ѕвезди“ што „блескаат“ не на небото, туку на пластичните столчиња пред кафулето. Ѕвезди што не светат за да покажат пат, туку за да привлечат внимание. И додека градот дише, работи, се бори и живее – тие остануваат таму, вечни, непроменливи, како маалска декорација на нашето секојдневие. И така, маалото си има свој универзум. А тие – тие се неговите гласни комети. Поминуваат, оставаат прашина… и пак се враќаат на истото место.
Јанко Билбилоски

„ВИСТИНСКИ“ ВЕРНИК - КРАТКИ РАСКАЗИ ЗА ДОЛГИ ФИЛОЗОФСКИ МУАБЕТИ
Дали вистински верник е оној кој пости и посетува божји храм (согласно нашето непосредно опкружување и состав на популација тоа би била црква или џамија)!?
За мене едно големо НЕ! За верник и побожен не можам да го сметам лицето кое пости и оди редовно в црква, односно џамија. За да бидеш верник и божји достоинственик постојат многу поголеми доблести и норми кои треба да се почитуваат. Запомнете, многу поважни се делата, правилните постапки и нивниот позитивен исход. Попусто е да постиш и да одиш во верски храм и да му се молиш на господ/алах, а да имаш лоша мисла; да не ги почитуваш нормите и законитостите во приватниот и професионалниот дел на живеење; да имаш лоша мисла и „лоша уста“; да правиш „лице“, а зад грб да зборуваш лошо за луѓето ... сето ова е арам и грев.
Ех, мои БОЖЈИ ВЕРНИЦИ, добро размислете за вашите постапки ... на сите нас таму „горе“ ќе ни се мерат сите наши постапки и дела, таму „горе“ севишниот ќе ги мери нашите земски дела и постапки и колку всушност сме биле верници и доброчинители.
Јанко Билбилоски

ДОЛУ ДЛАБОКО ГОРЕ ВИСОКО, МОЈА МАКЕДОНИЈО - КРАТКИ РАСКАЗИ ЗА ДОЛГИ ФИЛОЗОФСКИ МУАБЕТИ
Исто како што на детето треба да му биде модел успешниот родител или некоја блиска или пак омилена успешна личност (согласно земските закони и подзакони), така и нам како држава треба да ни биде модел одредена држава која своевремено ни била блиска, сме делеле во не така далечното минатото заеднички вредности. Според мене тоа е Словенија. Е тука ве молам без израз на „македонски мудрувања и филозофирања“ и барања на недостатоци и критики кон Словенија и Словенците со кои во блиското минатото живеевме во една иста држава, Југославија. Словенија и Словенците денес се пред нас со светлосни години. По распадот на Југославија, Македонија и Словенија ги рангираа како земји кои најуспешно може да бидат самостојни држави и успешно да се интегрираат во европските и светските организации. И што се случи?! Словенија изгради успешни стратегии и закони кои не само да постојат сами по себе туку интенцијата (намерата) беше и сè уште е истите успешно да се следат и применуваат, а оние закони и прописи од Југославија кои според нив беа во ред успешно ги интегрираа во нивното ново државно уредување. Што се случи со нас, подобро кажано што сè уште се случува!? Ние заглавивме во нашата македонска, јужњачка самобендисаност, мудрување, филозофирање, корупција и криминал кои траат 35 години. Драги мои, ако не нè бива, а не нè бива, нема што да измислуваме топла вода, треба едноставно да имаме модел пред нас кој треба изричито да го следиме и применуваме, без никакви забелешки, мудрувања, прашања и мислења. Заради тој наш македонски и јужњачки нарав зачинет со прашања, мислења, мудрувања и забелешки доцниме со децении и наместо напред, тапкаме во место или се враќаме назад, а исто така од ден на ден сè повеќе и повеќе нашето постоење како држава и народ се става под знак прашалник.
Јанко Билбилоски

КРАТКИ РАСКАЗИ ЗА ДОЛГИ ФИЛОЗОФСКИ МУАБЕТИ - КЛОВНОВИ

Луѓето се различни, што би било кога сите би биле идентични и би наликувале едни на други. Сигурно сè би било монотоно и депресивно. Затоа постојат луѓе кои изигируваат кловнови, мора да има кој да ги забавува дворјаните, а дворјаните ќе им фрлат како награда некоја полуизглодена коска.
Има и луѓе кои се толку сервилни, едноставно тоа им претставува радост и задоволство, а другите таквото нивно однесување ги тера на повраќање. Овие сервилниве ги викаат и потрчковци. Има луѓе кои се срамат заради непромислени постапки на некои други, како што вели онаа одомачена кај нас, а од кај северниот сосед, „Поједе ме туѓи срам“. Тие, другиве луѓе се со челичен 'рбет, за разлика од овие потрчковциве со гумен 'рбет. Овие другиве иако се со високо ниво на достоинство истовремено се и премногу чувствителни, едноставно не знаат да се опуштат, ако нема нешто да ги мачи самите ќе си го измислат проблемот, но затоа имаат чист образ, а не образ како тенеќе. На крај би завршил со тоа дека во реалниот живот за чесни работи секогаш се потребни чесни и способни луѓе, а додека пак за нечесни работи обично се бараат сервилни луѓе.

Јанко Билбилоски

Очекувани резултати (исходи од учењето) и препораки за нивно пишување Напишано 24.5.2017 Очекуваните резултати од учењето се во тесна причинско-последична врска со наставните цели. Тоа подразбира дека од целите произлегуваат очекуванит....

КАКО ДА БИДЕМЕ ПОДОБРИ НАСТАВНИЦИ Напишано 15.7.2017 Многумина велат дека наставничката професија е една од најдобрите и најхуманите професии на светот. Доколку не се согласувате со оваа констатација ....

РАЗВИВАЊЕ КРИТИЧКО МИСЛЕЊЕ КАЈ УЧЕНИЦИТЕ Напишано 16.5.2017 Уште од најмали нозе учениците треба да ги учиме критички да размислуваат, но пред да го сториме тоа, треба да бидеме целосно подготвени како наставн....

Кратки раскази за долги филозофски муабети - САКАМ НЕШТО - НЕ ЗНАМ ШТО

Дојде некое така чудно време кога луѓето постојано се жалат за нешто, од нешто и од некого. Едноставно не може никако да им се угоди и сè нешто не им е во ред и потаман. Можеби едноставно станавме пребирливи, а посебно со големи надреални очекувања. Почнавме да ја губиме реалноста за сметка на виртуелноста. Ова посебно можеме да го согледаме во борбата да собереме што е можно повеќе лајкови за нашите објави, посебно каде доминираат нашите исфилтирани фотографии. Подготвени сме да го сакаме оној кој ќе ни го даде неговото виртуелно срце отколку оној кој е подготвен да ни го даде неговото вистинско срце. Им веруваме на различни објави без претходно да провериме дали тие се вистините или лажни. Станавме целосно медиумски неписмени па затоа лесно може да не манипулираат, веруваме во сè и сешто и секому. Човекот не го респектираме според неговиот ум, туку го респектираме според неговата кошула од 300 евра, чевли од 500 евра и палто од 800 евра. Лесно се откажуваме и застануваме пред пречките наместо тие да ни станат предизвик и да ги искористиме за да постигнеме одреден успех. Им завидуваме на луѓето кои постигнале рален успех, на праведен и макотрпен начин без да бидеме свесни низ какви препреки и трње газеле додека стигнале до него. Сè сакаме да релативизираме и да коментираме без самите да се обидеме да го направиме нештото кое го релативизираме и коментираме.

Јанко Билбилоски