19/05/2026
(Bài viết này được viết chung với bài dòng rút (dòng chảy xa bờ) năm 2010. Hôm nay tôi tìm lại được bài viết này xin gừi lên đây để mọi người tham khảo)
An toàn khi tắm biển: Ước lượng độ dốc bờ biển và nhận dạng các loại sóng nguy hiểm
Trong bài trước tôi đã trình bày sự nguy hiểm của dòng chảy xa bờ (dòng rút) khi chúng ta đi tắm biển. Điều bất ngờ là bài viết được truyền trên mạng với tốc độ rất nhanh, cho thấy mọi người rất quan tâm đến sự an toàn khi tắm biển. Tuy nhiên, điều làm tôi lo lắng là một số diễn đàn khi đăng lại bài này với tựa đề khác có thể gây một số hiều lầm khi cho rằng sự nguy hiểm khi tắm biển là chỉ từ dòng chảy xa bờ (dòng rút). Thật sự, sự nguy hiểm khi đi tắm biển không chỉ là dòng chảy xa bờ (dòng rút), mà còn từ các cơn sóng lớn, các bãi đá ngầm, độ sâu và độ dốc của biển.
Khi các bạn không biết bơi đi tắm biển, các bạn không nên ra quá xa bờ và phải luôn chắc chắn là chân mình luôn chạm đất để khi cần các bạn còn có thể đi (bằng chân!) vào bờ. Đó là cách duy nhất mà các bạn có thể tự đi vào bờ vì các bạn không biết bơi.
Do đó, các bạn cần biết ước lượng độ dốc của bãi biển để tránh không rơi vào vùng nước sâu.
Trong bài này, tôi sẽ trình bày các ước lượng độ dốc của bãi biển cũng như cách nhận biết các loại sóng nguy hiểm.
Khi các bạn qua sát các bãi biển, các bạn sẽ thấy không bãi biển nào giống bãi biển nào. Thật vậy, các bãi biển khác nhau tùy theo các lực hình thành bãi biển như sóng, gió, thủy triều và các vật liệu hình thành bãi biển như cát, sỏi, đá...
Cát
Bãi biển có thể được tạo thành từ cát mịn, cát thô hoặc sỏi. Luật chung là kích thước cát càng nhỏ thì bãi biển càng phẳng, hạt cát càng to thì bãi biển càng dốc.
Sóng biển
Sóng biển mà chúng ta nhìn thấy được hình thành nhờ gió. Kích thước của sóng biển được quyết định bởi vận tốc của gió, chiều dài gió thổi và khoảng cách từ biển đến bờ mà gió sẽ thổi ngang qua.
Các bạn sẽ thấy càng vào gần bờ thì hình dạng của sóng sẽ càng dốc, càng cao và cuối cùng chúng vỡ (break) thành các bọt sóng.
Hình 1: Sóng thay đổi theo độ sâu bờ biển (theo Rob Brander, UNSW)
Vì sao sóng thay đổi và vỡ ra khi chúng vào gần bờ? Khi vào gần bờ đáy biển sẽ cạn dần, sóng di chuyển từ vùng nước sâu qua vùng nước cạn. Khi đó, chúng sẽ chậm dần, cao dần, dốc hơn cho đến khi chúng vỡ thành bọt sóng. Do đó, chỗ sóng vỡ cho chúng ta ước lượng sự đột ngột thay đổi độ sâu của bờ biển.
Sóng nhấn
(plunging wave hay dumping wave)
Sóng nhấn có hình đặc trưng dạng thùng hay ống. Loại sóng này hình thành khi sóng di chuyển rất nhanh từ vùng nước sâu sang vùng nước nông trên một quãng ngắn. Khi đó, chúng giảm tốc độ rất nhanh và cuộn tròn lại. Chúng thường xuất hiện ở các bãi biển rất dốc, có các dải cát ngầm và tại các bờ ngoài của các mỏm đá và rạng san hô. Sóng nhấn này rất nguy hiểm và là loại sóng vỡ nguy hiểm nhất. Sóng nhấn có thể dễ dàng nhấn bạn xuống tận đáy biển với lực rất mạnh gây ra những chấn thương đầu và cột sống rất nguy hiểm. Bạn cần tuyệt đối tránh bơi ở loại sóng nhấn này.
Hình 2: Sóng nhấn (theo Rob Brander, UNSW)
Hình 3: Sóng nhấn (theo Rob Brander, UNSW)
Sóng tràn (spilling wave)
Sóng tràn là sóng nhẹ với đỉnh sóng nhẹ nhàng tràn qua mặt trước của cơn sóng khi chúng vỡ. Chúng thường xuất hiện khi sóng di chuyển từ vùng nước sâu đến vùng nước nông trên một đáy biển rộng, ít dốc. Đây là loại sóng an toàn nhất để bơi.
Hình 4: Sóng tràn (theo Rob Brander, UNSW)
Sóng ập (surging wave)
Sóng ập không tràn hay nhấn chìm nhưng chúng chồm lên rồi đổ ập vào bờ biển rất nhanh. Chúng ập vào nhanh thế nào thì cũng rút đi nhanh như thế . Loại sóng này gặp ở hầu hết các loại bờ biển có độ dốc trung bình, nhất là khi biển động nhẹ.
Sóng ập cũng có thể trở nên rất nguy hiểm vì chúng có thể dễ dàng xô ngã và cuốn đi trẻ em và người lớn khi chúng đổ ập vào rồi rút ra xa.
Hình 5: Sóng ập (theo Rob Brander)
Bãi biển bao bọc (protected beach)
Một số bãi biển có sóng lớn trong khi một số bãi biển khác được bao bọc, che chở (protected beach) và có sóng nhỏ. Một quy luật chung khác là sóng lớn sẽ mang cát ra khỏi bờ và sóng nhỏ sẽ mang cát trở lại vào bờ
Vì vậy, bãi biển với sóng lớn hơn có khuynh hướng rộng và phẳng hơn trong khi các bãi biển được bao bọc có khuynh hướng hẹp và dốc.
Hình 6: Bãi biển được bao bọc thường hẹp, có sóng nhỏ nhưng dốc và sâu.
Biên độ thủy triều
Biên độ thủy triều cũng quyết định độ dốc bờ biển. Người ta tính biên độ thủy triều bằng cách lấy mức thủy triều cao nhất trừ đi mức thủy triều thấp nhất. Các bãi biển có biên độ thủy triểu lớn (trên 4 m) thường rộng, phẳng và không có các dải cát ngầm. Trong khi các bãi biển có biên độ thủy triều thấp (dưới 2 m) thường hẹp hơn, dốc hơn và có các dải các ngầm và dòng chảy xa bờ (rips).
Gió
Bên cạnh tạo ra sóng biển, gió còn là nguyên nhân tạo thành các cồn cát trên bãi biển. Các bãi biển rộng, có nhiều cát mịn và gió ít thay đổi sẽ luôn có các cồn cát phía sau.
Lời kết
Điều tôi cũng muốn nhắc lại một lần nữa là dù bãi biển phẳng, nông với sóng nhỏ, nhưng các bãi biển đều tiềm ẩn những mối nguy hiểm chết người, nhất là đối với trẻ em. Bãi biển cạn với chúng ta nhưng rất sâu đối với trẻ em. Sóng biển rất nhỏ với chúng ta nhưng rất mạnh với trẻ em. Mặt biển phẳng với chúng ta nhưng rất dốc với trẻ em. Trẻ em có thể chết đuối trong bồn tắm “chỉ cạn vài tấc nước” huống nữa là khi các em ra tắm biển. Do đó chúng ta nên tắm biển ở những nơi có lực lượng cứu hộ chuyên nghiệp và theo những hướng dẫn an toàn tại thời điểm đó.
Bản thân tôi, và có lẽ các bạn nữa, cũng không thừa khi cùng nhắc nhở nhau rằng khi chúng ta bước xuống biển thì xem như chúng ta đã bước vào vùng nguy hiểm!
Các bài này được viết nhằm mục đích cung cấp cho tất cả mọi người mọi số kiến thức an toàn khi tắm biển mà tôi tham khảo được từ một số tài liệu nước ngoài cũng từ các buổi nói chuyện của chuyên gia Rob Brander. Bản thân tôi là người không chuyên về hải dương học nên dù cố tìm trên mạng nhưng vẫn chưa tìm được từ chuyên ngành để dịch tên các loại sóng biển. Vì vậy tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các bạn.
Tài liệu tham khảo:
http://www.scienceofthesurf.com/downloads/SOSFact_Sheet_Waves.pdf
http://www.naturalhazards.net.nz/tools/nzcoast/coastal/about/nz_beach_type_classification/beach_types
http://www.seafriends.org.nz/oceano/beach.htm
02/05/2025
02/05/2025
19/04/2025
18/04/2025
18/04/2025
30/09/2023
02/07/2023
17/01/2019