06/02/2026
Gần đây có một số người quen bên Việt Nam hỏi mình về việc cho con qua Úc học luật, hoặc nếu con đã học luật ở Việt Nam rồi, thì qua Úc nên đi hướng nào để làm luật sư, rồi học có khó hay không?
Mình review tùm lum về trải nghiệm học luật của mình1.
Trước tiên mình khẳng định, học luật ở đâu cũng khó, nhưng không khó đến mức không qua được môn, nếu như học nghiêm túc.
Tuy nhiên, có một môn học mà mình thấy đại đa số các em sinh viên VN học bên Úc dễ bị rớt là môn tự chọn international human rights law.
Hồi còn học ở Macquarie university, mình đã từng học chung lớp với một em trợ giảng trường đại học luật TPHCM. Em ấy học các môn rất tốt. Nhưng chỉ vì chọn môn tự chọn là môn về nhân quyền-international human rights mà bị rớt môn, phải gia hạn visa thêm nửa năm để ở lại hoàn tất chương trình.
Lí do: đại đa số nhiều người VN mình vẫn hiểu lầm về nhân quyền của Úc.
1. Thực tế về Luật Nhân quyền tại Úc
Ở Việt Nam, mọi người thường mặc định rằng nhân quyền tại Úc được bảo vệ một cách tuyệt đối. Mỗi khi thảo luận vấn đề này nơi công cộng, mình thường khá đắn đo vì sợ làm mọi người thất vọng, nhưng sự thật là: Úc là quốc gia dân chủ phương Tây duy nhất không có Đạo luật Nhân quyền Quốc gia (National Bill of Rights) hay Luật Nhân quyền Liên bang.
Nếu bạn tìm hiểu về Luật Nhân quyền Quốc tế và đối chiếu với thực trạng xã hội tại Úc, bạn sẽ thấy một sự đứt gãy lớn. Dù Úc đã ký kết nhiều điều ước quốc tế, nhưng chúng không phải lúc nào cũng được tích hợp đầy đủ vào luật nội địa. Điều này có nghĩa là tại tòa án, các quyền con người theo tiêu chuẩn quốc tế thường phải "nhường bước" trước các quy định pháp luật địa phương.
2. Những góc khuất lịch sử
Hầu hết du học sinh tại Úc chắc hẳn đã từng đọc về "Thế hệ bị đánh cắp" (Stolen Generations) — những trẻ em thổ dân bị ép buộc tách khỏi gia đình để đồng hóa vào xã hội người da trắng. Hệ quả của sự phân biệt đối xử này vẫn kéo dài đến tận ngày nay. Ví dụ, tỷ lệ người thổ dân bị giam giữ trong hệ thống nhà tù cao một cách bất thường và họ phải đối mặt với nhiều rào cản hệ thống mà các nhóm dân cư khác không gặp phải.
Con đường hòa giải dân tộc còn rất dài và nhiều khiếm khuyết. Dù Thủ tướng Kevin Rudd đã đưa ra Lời xin lỗi Quốc gia lịch sử vào năm 2008, nhiều người vẫn cảm thấy lời xin lỗi là chưa đủ nếu thiếu đi những thay đổi về mặt cấu trúc. Đến tận ngày nay, Hiến pháp Úc vẫn chưa có một cơ chế cụ thể nào để đảm bảo tiếng nói của người bản địa được lắng nghe khi ban hành các đạo luật ảnh hưởng trực tiếp đến cộng đồng của họ.
Sau khi đắc cử, chính quyền của Thủ tướng Albanese đã đầu tư rất lớn vào cuộc Trưng cầu dân ý năm 2023 nhằm thiết lập một "Tiếng nói của người bản địa tại Quốc hội" (Indigenous Voice to Parliament). Mục tiêu là mang lại cho họ một vai trò cố vấn chính thức được ghi nhận trong Hiến pháp. Tuy nhiên, cuộc trưng cầu dân ý đã thất bại, phản ánh sự chia rẽ sâu sắc về mặt chính trị đối với quyền lợi của người bản địa tại quốc gia này.
3. Rủi ro về mặt học thuật
Mình chia sẻ điều này để các em có ý định học luật hiểu rằng: Mối quan hệ giữa pháp luật Úc và nhân quyền là một vấn đề cực kỳ phức tạp, mang nặng tính chính trị và đôi khi đầy mâu thuẫn. Không giống như những môn học khác dựa trên các điều luật rõ ràng, môn Luật Nhân quyền (Human Rights Law) tại Úc thường xoay quanh những gì mà pháp luật chưa làm được hoặc đang thiếu sót.
Hãy cực kỳ cẩn trọng khi chọn môn này làm môn tự chọn. Đây là môn học đòi hỏi người học phải nắm vững cả luật quốc tế lẫn bối cảnh chính trị đặc thù của nước Úc. Dù nó là một vết dơ trong lịch sử nước Úc, nhưng chính phủ không nghiêm cấm giới học giả tiếp tục phân tích và nghiên cứu đề tài.
Đối với các em học sinh, đây có thể là một đề tài có nhiều khía cạnh thiếu xót để tiếp tục để nghiên cứu, nhưng hãy cẩn trọng khi đưa ra quyết định chọn môn, vì nó có thể là môn dễ dàng kéo bảng điểm của các em đi xuống, làm giảm đi cơ hội canh trạnh trong tương lai vì bảng điểm xấu, và tệ hơn nữa có thể bị rớt môn — đồng nghĩa với việc mất khoảng 6.000 AUD (tương đương 100 triệu VNĐ) để đóng tiền học lại một môn khác.
4. Kết luận
Dẫu mình viết những điều này, nhưng điều đó hoàn toàn không có nghĩa là mình đang chê trách nước Úc tệ. Ngược lại, mình muốn nhấn mạnh rằng: dù hệ thống pháp luật của Úc vẫn còn những lỗ hổng, nhưng chính nền tảng dân chủ và quy trình lập pháp tại đây luôn mở rộng cửa cho mọi người đóng góp ý kiến xây dựng. Hiến pháp và pháp luật Úc tạo ra một môi trường mà ở đó, tiếng nói của cộng đồng chính là động lực để thúc đẩy những cải cách tích cực, từng bước lấp đầy các lỗ hổng đó.
P/S: bài viết chỉ mang tính chất chia sẻ trải nghiệm cá nhân, bạn nào có ý kiến hoặc chỉnh sửa gì, vui lòng để lại dưới comment.
