New Orleans Secondary School

FOR EVERY PARENT /LEARNER who wonders what my PLANNING in my future choices should and must be and where am I heading to in life … this video was sent to me which stimulated my thinking and how I should communicate this.

South Africa does not only need graduates — we desperately need skilled workers

There is a conversation about education that South Africa urgently needs to have.

It is not a conversation about whether our children should succeed. They absolutely should.

It is not a conversation about whether universities are important. They absolutely are.

It is a conversation about whether we have allowed “a Bachelor’s pass” to become the definition of educational success, when the country desperately needs another kind of success too — the success of producing electricians, welders, plumbers, millwrights, boilermakers, fitters, mechanics, bricklayers, carpenters and other highly skilled people who can build, repair, maintain and power our economy.

We need to ask a difficult question:

Are we preparing young South Africans for the country we actually have — or for the country we wish we had?

The numbers should make us stop and think

The 2025 National Senior Certificate results were rightly celebrated.

More than 900,000 candidates registered for the examinations, and more than 656,000 successfully passed. The national pass rate reached a historic 88%. (Department of Basic Education)

But look more closely at the results.

A staggering 345,857 learners achieved a Bachelor’s pass in 2025. That represented 46.4% of candidates. A further 209,292 achieved a Diploma pass and 100,729 achieved a Higher Certificate pass. (Department of Basic Education)

These are young people who have worked hard. They deserve our congratulations.

But here is the problem.

South Africa’s public universities can accommodate only approximately 235,000 first-time-entering students in 2026. That means the number of Bachelor’s passes alone exceeds the number of available first-year university places by more than 110,000. (IOL)

And that is before we consider that a Bachelor’s pass does not mean that a learner necessarily qualifies for the particular degree they want.

The Minister of Higher Education and Training, Buti Manamela, has said it plainly: a Bachelor’s pass does not guarantee university admission. Meeting the minimum admission requirements or APS score does not necessarily secure a place in a particular programme. (EWN)

So what are we telling our children?

For years, we have told many of them that the road to success runs through university.

And then, after working hard to achieve a Bachelor’s pass, many discover that there simply isn’t a university place waiting for them.

That is not a failure of the learner.

It is a failure of the way we have designed and communicated the pathway.

The Western Cape tells an even more interesting story

The Western Cape Class of 2025 achieved an outstanding 88.2% matric pass rate — the highest in the province’s history.

Even more impressive, the province achieved a 49.2% Bachelor’s pass rate, also the highest ever recorded in the Western Cape. A total of 32,474 learners achieved Bachelor’s passes. (Western Cape Government)

We should be incredibly proud.

But we should also ask ourselves what happens to those young people next.

The Western Cape has some of the country’s most sought-after universities and universities of technology. Yet those institutions also operate within limited capacity.

For example, the University of the Western Cape reported 48,503 applications for its 2026 intake, of which 15,863 were qualifying applicants and only 4,389 were finally selected. (UWC)

Cape Peninsula University of Technology says it receives approximately 570,000 applications annually. (Cape Peninsula University of Technology)

These numbers tell us something important:

There is enormous demand for post-school education, but there is not an unlimited supply of university places.

And that is why we need to stop presenting university as the only respectable destination for a successful learner.

A university degree and a trade qualification are not competitors

This is where I believe our thinking needs to change.

An electrician is not a failed engineer.

A welder is not a failed university student.

A plumber is not someone who “couldn’t make it academically.”

A millwright is not second-class.

A boilermaker is not inferior to someone sitting behind a desk with a degree.

These are skilled professions.

They require intelligence, discipline, mathematics, problem-solving, technical knowledge, precision and practical ability.

And, importantly, South Africa needs them.

The Department of Higher Education and Training has identified a number of priority artisan occupations, including electricians, welders, millwrights, boilermakers, plumbers, pipe fitters, fitters and turners, diesel mechanics, automotive mechanics, bricklayers, carpenters and riggers. (DHET)

These are not dead-end careers.

They are careers that can lead to employment, entrepreneurship, contracting and, for the right person, eventually owning a business and employing other people.

And here is the part schools need to talk about much earlier

We should not wait until a learner fails Grade 12 before we tell them about vocational education.

Career guidance should start long before matric.

In fact, Grade 9 is an important crossroads.

TVET colleges provide vocational pathways for learners who have completed at least Grade 9. The NC(V) pathway provides an alternative vocational route to Grades 10, 11 and 12. (DHET)

There are also apprenticeship pathways in which Grade 9 is recognised as an access point into artisan development. DHET specifically identifies Grade 9, academic Grade 12 and technical Grade 12 as routes into its artisan development system. (NADSC)

Imagine what could happen if we identified a learner in Grade 8 or Grade 9 who is exceptionally good with his or her hands, has strong spatial reasoning, enjoys fixing things, understands how machines work and loves practical problem-solving.

Instead of saying:

“You must get a Bachelor’s pass.”

What if we said:

“Let’s find out what you are good at — and then help you become exceptionally good at it.”

That is education too.

The opportunities already exist

DHET’s 2026 list of occupational qualifications offered by public TVET colleges includes an impressive range of occupations.

Among them are:

* Occupational Certificate: Electrician
* Occupational Certificate: Welder
* Occupational Certificate: Boilermaker
* Occupational Certificate: Millwright
* Occupational Certificate: Plumber
* Occupational Certificate: Pipe Fitter
* Occupational Certificate: Diesel Mechanic
* Occupational Certificate: Mechanical Fitter
* Occupational Certificate: Automotive Motor Mechanic
* Occupational Certificate: Carpenter
* Occupational Certificate: Fitter and Turner
* Occupational Certificate: Bricklayer
* Occupational Certificate: Rigger. (DHET)

And these aren’t theoretical possibilities.

In the Western Cape, for example, the 2026 DHET occupational qualification list identifies institutions such as Northlink TVET College, College of Cape Town, False Bay TVET College, Boland TVET College and South Cape TVET College among those offering the Occupational Certificate: Electrician. (DHET)

The Occupational Certificate: Welder is offered at institutions including Boland TVET College, Northlink TVET College, College of Cape Town and False Bay TVET College, among others nationally. (DHET)

That means the pathway is already there.

What we need to change is our attitude towards it.

But there is another uncomfortable number

DHET says that the entire Post-School Education and Training system has approximately 535,000 funded and planned spaces across universities, TVET colleges, Community Education and Training colleges, skills programmes and workplace-based learning.

At the same time, more than 650,000 learners passed matric in 2025.

The gap is real.

The Minister himself has described it as structural and longstanding. (DHET)

And this is precisely why we cannot continue with a university-only mentality.

If we produce more and more learners with Bachelor’s passes without simultaneously expanding meaningful post-school pathways, we are simply moving the pressure from the school gate to the university gate.

We also need to be honest about capacity in the trades

There is one important point that should not be hidden behind impressive numbers.

It is not enough to say, “Send everyone to TVET.”

DHET’s national list tells us which occupational qualifications are offered and which colleges offer them, but it does not publish a simple national figure saying, for example, “we have 10,000 electrician places and 8,000 welding places available for Grade 9 learners.”

So we should not pretend that every learner who wants to become an electrician can simply walk into a college tomorrow.

The country needs to expand the actual capacity of these programmes — workshops, equipment, qualified lecturers, workplace placements, apprenticeships and ultimately trade-testing opportunities.

That is the real challenge.

And it is encouraging that DHET has already announced that 24 new occupational qualifications entered TVET colleges from January 2026, with a target of getting 30% of TVET enrolment into occupational qualifications and skills programmes. (DHET)

That is the direction we need to travel.

But we need to travel much faster.

Imagine if we changed the question we ask our children

Instead of asking every learner:

“What university are you going to?”

perhaps we should sometimes ask:

“What problem do you want to learn how to solve?”

Who is going to wire the houses we build?

Who is going to maintain our electrical infrastructure?

Who is going to weld the structures?

Who is going to repair the machines in our factories?

Who is going to maintain our vehicles?

Who is going to install the plumbing?

Who is going to build the houses?

Who is going to maintain our water systems?

Who is going to keep our manufacturing sector operating?

Who is going to maintain the country’s infrastructure?

We cannot build a modern economy on degrees alone.

A different definition of success

I am not suggesting that we stop encouraging our children to achieve Bachelor’s passes.

Quite the opposite.

If a learner has the ability, passion and opportunity to become a doctor, teacher, engineer, scientist, lawyer, accountant or other professional, we must support that learner wholeheartedly.

But if another learner has the potential to become an exceptional electrician, welder, millwright, plumber, mechanic or artisan, we must give that learner exactly the same level of respect and encouragement.

Because our country needs both.

South Africa does not have too many young people who want to succeed.

We have too few pathways that allow different kinds of young people to succeed.

And perhaps it is time for our education system to stop asking only:

“How many Bachelor’s passes did your school produce?”

and start asking:

“How many young people did your school prepare for meaningful, sustainable and productive lives?”

Because an education system should not simply produce certificates.

It should produce capable human beings.

And South Africa needs capable people in universities, in hospitals, in laboratories, in classrooms, in offices — but also in workshops, factories, construction sites, electrical rooms, garages and on the infrastructure that keeps our country running.

We need graduates.

But we also desperately need skilled workers.

And there should be no shame in either path.

VIR ELKE OUER /LEERDER WAT STEEDS WONDER.. waarheen en wat BEPLAN Ek met my lewe. Hier het ek artikel geskryf oor ‘n video wat ek gekyk het en begin wonder het WAT en HOE ons gesprekke moet plaasvind….

Suid-Afrika het nie net gegradueerdes nodig nie — ons het dringend geskoolde werkers nodig

Daar is ’n gesprek oor onderwys wat Suid-Afrika dringend moet begin voer.

Dit is nie ’n gesprek oor of ons kinders moet suksesvol wees nie. Natuurlik moet hulle.

Dit is ook nie ’n gesprek oor of universiteite belangrik is nie. Natuurlik is dit.

Dit is ’n gesprek oor die vraag of ons toegelaat het dat “’n Baccalaureusgraad-slaag” die maatstaf van opvoedkundige sukses geword het, terwyl ons land dringend ’n ander soort sukses ook nodig het — die sukses om elektrisiëns, sweisers, loodgieters, meulmakers, ketelmakers, passer-en-draaiers, motorwerktuigkundiges, messelaars, skrynwerkers en ander hoogs geskoolde mense op te lei wat ons ekonomie kan bou, herstel, onderhou en aandryf.

Ons moet ’n moeilike vraag vra:

Berei ons ons jongmense voor vir die land wat ons werklik het — of vir die land wat ons wens ons gehad het?

Die syfers behoort ons te laat stilstaan

Die 2025 Nasionale Senior Sertifikaat-uitslae is tereg gevier.

Meer as 900 000 kandidate het vir die eksamen geregistreer, en meer as 656 000 het geslaag. Die nasionale slaagsyfer het ’n historiese 88% bereik.

Maar kom ons kyk ’n bietjie dieper na die uitslae.

’n Verstommende 345 857 leerders het in 2025 ’n Baccalaureus-slaag behaal. Dit verteenwoordig 46,4% van die kandidate. ’n Verdere 209 292 het ’n Diplomapas behaal en 100 729 het ’n Hoër Sertifikaat-slaag behaal.

Hierdie jongmense het hard gewerk. Hulle verdien ons gelukwense.

Maar hier is die probleem.

Die openbare universiteitstelsel kan in 2026 slegs ongeveer 235 000 eerstekeer-inskrywings akkommodeer.

Dit beteken dat die aantal leerders wat alleen ’n Baccalaureus-slaag behaal het, reeds die aantal beskikbare eerstejaar-universiteitsplekke met meer as 110 000 oorskry.

En dit is voordat ons in ag neem dat ’n Baccalaureus-slaag nie beteken dat ’n leerder noodwendig vir die spesifieke graad wat hy of sy wil studeer, kwalifiseer nie.

Die Minister van Hoër Onderwys en Opleiding, Buti Manamela, het dit duidelik gestel: ’n Baccalaureus-slaag waarborg nie universiteitstoelating nie.

Om aan die minimum toelatingsvereistes of ’n bepaalde APS-telling te voldoen, beteken nie noodwendig dat ’n plek in die verlangde program beskikbaar is nie.

So, wat sê ons vir ons kinders?

Vir jare het ons aan baie van hulle vertel dat die pad na sukses deur universiteit loop.

En dan, nadat hulle hard gewerk het om ’n Baccalaureus-slaag te behaal, ontdek baie dat daar eenvoudig nie ’n universiteitsplek vir hulle beskikbaar is nie.

Dit is nie die leerder se mislukking nie.

Dit is ’n tekortkoming in die manier waarop ons die verskillende opvoedkundige en beroepspaaie ontwerp en aan ons kinders verduidelik.

Die Wes-Kaap vertel ’n besonder interessante verhaal

Die Wes-Kaapse matriekklas van 2025 het ’n uitstekende 88,2% slaagsyfer behaal — die hoogste in die provinsie se geskiedenis.

Nog meer indrukwekkend is dat die provinsie ’n 49,2% Baccalaureus-slaagsyfer behaal het, ook die hoogste ooit. Altesaam 32 474 leerders het ’n Baccalaureus-slaag behaal.

Ons behoort ongelooflik trots te wees.

Maar ons moet ook vra:

Wat gebeur volgende met hierdie jongmense?

Die Wes-Kaap beskik oor van die land se mees gesogte universiteite en universiteite van tegnologie. Tog funksioneer hierdie instellings ook binne beperkte kapasiteit.

Die Universiteit van Wes-Kaapland het byvoorbeeld 48 503 aansoeke vir die 2026-intake ontvang. Daarvan was 15 863 aansoekers kwalifiserend en slegs 4 389 is uiteindelik gekeur.

Die Kaapse Skiereiland Universiteit van Tegnologie ontvang volgens sy eie inligting ongeveer 570 000 aansoeke jaarliks.

Hierdie syfers vertel vir ons iets belangrik:

Daar is ’n enorme vraag na naskoolse opleiding, maar daar is nie ’n onbeperkte aantal universiteitsplekke nie.

En daarom moet ons ophou om universiteit as die enigste gerespekteerde bestemming vir ’n suksesvolle leerder voor te hou.

’n Universiteitsgraad en ’n ambagskwalifikasie is nie mededingers nie

Hier is waar ek glo ons denkwyse moet verander.

’n Elektrisiën is nie ’n mislukte ingenieur nie.

’n Sweiser is nie ’n mislukte universiteitstudent nie.

’n Loodgieter is nie iemand wat “akademies nie kon slaag nie”.

’n Meulmaker is nie tweedeklas nie.

’n Ketelmaker is nie minder belangrik as iemand met ’n graad wat agter ’n lessenaar werk nie.

Dit is geskoolde beroepe.

Dit vereis intelligensie, dissipline, wiskundige vermoë, probleemoplossingsvaardighede, tegniese kennis, akkuraatheid en praktiese insig.

En, baie belangrik:

Suid-Afrika het hulle nodig.

Die Departement van Hoër Onderwys en Opleiding het verskeie prioriteitsambagte geïdentifiseer, waaronder elektrisiëns, sweisers, meulmakers, ketelmakers, loodgieters, pypfitters, dieselwerktuigkundiges, passer-en-draaiers, motorwerktuigkundiges, messelaars, skrynwerkers en riggers.

Hierdie is nie doodloopstrate nie.

Dit is loopbane wat tot indiensneming, entrepreneurskap, kontraktering en, vir die regte persoon, selfs tot die stigting van ’n eie onderneming kan lei — ’n onderneming wat uiteindelik ander mense in diens kan neem.

En hier is die deel waaroor skole baie vroeër moet begin praat

Ons moet nie wag totdat ’n leerder Graad 12 druip voordat ons hom of haar van beroepsonderwys vertel nie.

Beroepsvoorligting moet baie vroeër begin.

Trouens, Graad 9 is ’n belangrike kruispad.

TVET-kolleges bied beroepsgerigte opleidingsroetes aan vir leerders wat minstens Graad 9 voltooi het. Die NC(V)-roete bied ’n alternatiewe beroepsgerigte pad vir leerders wat andersins deur Graad 10, 11 en 12 sou beweeg.

Daar is ook vakleerlingskaproetes waar Graad 9 as ’n toelatingspunt tot ambagsopleiding erken word.

D**k net wat kan gebeur as ons ’n leerder reeds in Graad 8 of Graad 9 identifiseer wat besonder goed met sy of haar hande werk, sterk ruimtelike redenasievermoë het, daarvan hou om dinge reg te maak, verstaan hoe masjiene werk en dit geniet om praktiese probleme op te los.

In plaas daarvan om te sê:

“Jy moet ’n Baccalaureus-slaag behaal.”

Wat as ons sê:

“Kom ons vind uit waarin jy goed is — en help jou dan om buitengewoon goed daarin te word.”

Dít is ook onderwys.

Die geleenthede bestaan reeds

Die Departement van Hoër Onderwys en Opleiding se lys van beroepskwalifikasies wat deur openbare TVET-kolleges aangebied word, bevat ’n indrukwekkende verskeidenheid beroepe.

Onder andere:

* Beroepskwalifikasie: Elektrisiën
* Beroepskwalifikasie: Sweiser
* Beroepskwalifikasie: Ketelmaker
* Beroepskwalifikasie: Meulmaker
* Beroepskwalifikasie: Loodgieter
* Beroepskwalifikasie: Pypfitter
* Beroepskwalifikasie: Dieselwerktuigkundige
* Beroepskwalifikasie: Meganiese Fitter
* Beroepskwalifikasie: Motorwerktuigkundige
* Beroepskwalifikasie: Skrynwerker
* Beroepskwalifikasie: Passer en Draaier
* Beroepskwalifikasie: Messelaar
* Beroepskwalifikasie: Rigger

En dit is nie net teoretiese moontlikhede nie.

In die Wes-Kaap identifiseer die 2026-lys van die Departement onder meer Northlink TVET College, College of Cape Town, False Bay TVET College, Boland TVET College en South Cape TVET College as instellings waar die Beroepskwalifikasie: Elektrisiën aangebied word.

Die Beroepskwalifikasie: Sweiser word onder meer by Boland TVET College, Northlink TVET College, College of Cape Town en False Bay TVET College aangebied, asook by ander instellings landwyd.

Die roete is dus reeds daar.

Wat ons moet verander, is ons houding daarteenoor.

Maar daar is nog ’n ongemaklike syfer

DHET sê dat die hele Post-School Education and Training-stelsel ongeveer 535 000 befondsde en beplande plekke het, versprei oor universiteite, TVET-kolleges, Gemeenskapsopvoeding- en Opleidingskolleges, vaardigheidsprogramme en werkgebaseerde leer.

Terselfdertyd het meer as 650 000 leerders in 2025 matriek geslaag.

Die gaping is werklik.

Die Minister het self daarna verwys as ’n strukturele en langdurige probleem.

En dit is presies waarom ons nie met ’n universiteit-alleen-denkwyse kan voortgaan nie.

As ons aanhou om meer en meer leerders met Baccalaureus-slae te produseer sonder om terselfdertyd betekenisvolle naskoolse opleidingsroetes uit te brei, skuif ons bloot die druk van die skoolhek na die universiteitspoort.

Ons moet ook eerlik wees oor kapasiteit in die ambagte

Daar is een belangrike punt wat nie agter indrukwekkende syfers versteek moet word nie.

Dit is nie genoeg om te sê:

“Stuur almal TVET toe.”

DHET se nasionale lys wys vir ons watter beroepskwalifikasies aangebied word en watter kolleges dit aanbied, maar daar is nie ’n eenvoudige nasionale syfer wat sê:

“Ons het 10 000 plekke vir elektrisiëns en 8 000 plekke vir sweisers beskikbaar vir Graad 9-leerders” nie.

Ons moet dus nie voorgee dat elke leerder wat ’n elektrisiën wil word, eenvoudig môre by ’n kollege kan instap nie.

Die land moet die werklike kapasiteit van hierdie programme uitbrei — werkswinkels, toerusting, gekwalifiseerde dosente, werkplekplasings, vakleerlingskappe en uiteindelik handels- en vaktoetse.

Dít is die werklike uitdaging.

Dit is egter bemoedigend dat DHET aangekondig het dat 24 nuwe beroepskwalifikasies vanaf Januarie 2026 by TVET-kolleges ingestel is, met ’n doelwit om 30% van TVET-inskrywings in beroepskwalifikasies en vaardigheidsprogramme te plaas.

Dit is die rigting waarin ons moet beweeg.

Maar ons moet baie vinniger beweeg.

Stel jou voor ons verander die vraag wat ons aan ons kinders vra

In plaas daarvan om elke leerder te vra:

“By watter universiteit gaan jy studeer?”

moet ons dalk soms vra:

“Watter probleem wil jy leer om op te los?”

Wie gaan die huise wat ons bou, bedraad?

Wie gaan ons elektriese infrastruktuur installeer en onderhou?

Wie gaan die strukture sweis?

Wie gaan die masjiene in ons fabrieke herstel?

Wie gaan ons voertuie herstel?

Wie gaan die loodgieterswerk doen?

Wie gaan die huise bou?

Wie gaan ons waterstelsels onderhou?

Wie gaan ons vervaardigingsektor aan die gang hou?

Wie gaan die infrastruktuur van ons land onderhou?

Ons kan nie ’n moderne ekonomie op grade alleen bou nie.

’n Ander definisie van sukses

Ek stel geensins voor dat ons moet ophou om ons kinders aan te moedig om Baccalaureus-slae te behaal nie.

Inteendeel.

As ’n leerder die vermoë, passie en geleentheid het om ’n dokter, onderwyser, ingenieur, wetenskaplike, advokaat, rekenmeester of ander professionele persoon te word, moet ons daardie leerder met alles tot ons beskikking ondersteun.

Maar as ’n ander leerder die potensiaal het om ’n uitstekende elektrisiën, sweiser, meulmaker, loodgieter, werktuigkundige of ander ambagsman te word, moet ons daardie leerder presies dieselfde vlak van respek en aanmoediging gee.

Want ons land het albei nodig.

Suid-Afrika het nie te veel jongmense wat wil suksesvol wees nie.

Ons het te min paaie wat verskillende soorte jongmense in staat stel om suksesvol te wees.

En miskien is dit tyd dat ons onderwysstelsel ophou om net te vra:

“Hoeveel Baccalaureus-slae het jou skool gelewer?”

en begin vra:

“Hoeveel jongmense het jou skool voorberei vir ’n betekenisvolle, volhoubare en produktiewe lewe?”

Want ’n onderwysstelsel behoort nie bloot sertifikate te produseer nie.

Dit behoort bekwame mense te ontwikkel.

En Suid-Afrika het bekwame mense nodig in universiteite, hospitale, laboratoriums, klaskamers en kantore — maar ook in werkswinkels, fabrieke, konstruksieterreine, elektriese installasies, motorhawens en op die infrastruktuur wat ons land aan die gang hou.

Ons het gegradueerdes nodig.

Maar ons het ook dringend geskoolde werkers nodig.

En daar behoort geen skaamte in enige van die twee paaie te wees nie.