Art History By Sirang LENG

27/02/2026

សិក្ខាសាលាស្ដីអំពី “សម្លៀកបំពាក់ក្នុងសង្គមខ្មែរ៖ ភស្ដុតាងពីអតីតកាលដល់បច្ចុប្បន្ន” នៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ។

ថ្ងៃទី២៧ កុម្ភៈ ២០២៦

26/02/2026

អាចអញ្ជើញចូលរួមស្ដាប់ដោយមេត្រីនៅព្រឹកថ្ងៃស្អែក នៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ (ជ្រោយចង្វារ)

25/02/2026

សូមអញ្ជើញចូលរួមដោយមេត្រី

17/01/2026

***ទំនៀមក្នុងព្រះរាជវាំងដែលបង្កប់នៅក្នុងគំនូរ

នៅក្នុងពិព័រណ៍មិនអចិន្ត្រៃយ៍មួយរបស់សារមន្ទីរ ស.ស.រ. បានដាក់បង្ហាញនូវគំនូរបែបបុរាណដែលបានបាត់បង់ពីជញ្ជាំងខាងក្នុងនៃព្រះវិហារវត្តព្រះកែវ។

អ្វីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍គឺ យើងសង្កេតឃើញមានការបញ្ចូលនូវទំនៀមប្រតិបត្តិនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងនាសម័យដែលគេគូគំនូរនេះ ដូចជា ការបាញ់កំភ្លើងគំនាប់ថ្វាយជាព្រះកិត្តិយសនៅក្នុងព្រះរាជពិធីសំខាន់ ឬទំនៀមការប្រើក្លស់កំពូលព្រហ្ម ជាដើម។

ប្រសិនបើគំនូរទាំងនោះនៅសល់ដល់សព្វថ្ងៃ ប្រហែលយើងអាចដឹងរឿងរ៉ាវសង្គមនៅសម័យនោះបានច្រើនជាងនេះទៀតក៏ថាបាន។

***សូមអញ្ចើញទៅទស្សនាពិព័រណ៍មិនអចិន្ត្រៃយ៍នេះឱ្យច្រើន ព្រោះជិតដល់ពេលកំណត់បិទពិព័រណ៍ហើយ។

14/01/2026

***ត្រីបុរាសុរ (Tripurasura) ឬ ត្រីបុរ (Tripura) អសុរនៃក្រុងទាំង៣

ត្រីបុរាសុរ មិនមែនជាអសុរតែម្នាក់នោះទេ តែជាអសុរ ៣ នាក់ប្អូនដែលបានសុំពរពីព្រះព្រហ្មដើម្បីមានជីវិតអមតៈ។ រឿងរ៉ាវអំពីអសុរទាំង៣មានពិពណ៌នានៅក្នុងគម្ពីរជាច្រើនដូចជា គម្ពីរមហាភារតៈ និងគម្ពីរបុរាណ (សិវបុរាណ បទ្មបុរាណ វាយុបុរាណ...) ជាដើម។

ដំណើររបស់រឿងគឺ មានអសុរ ៣ នាក់បងប្អូនមានឈ្មោះ កមលាក្ស (Kamalākṣa) តារកាក្ស (Tārakākṣa) និងវិទ្យុន្មាលិ (Vidyunmālī) បានធ្វើតបះសុំពរពីព្រះព្រហ្ម ដើម្បីមិនឱ្យមាននរណានៅក្នុងឋានទាំង៣អាចសម្លាប់ពួកគេបាន ប៉ុន្ដែព្រះព្រហ្មមិនអាចសម្រេចបំណងរបស់អសុរទាំង៣បានទេ។ ព្រះព្រហ្មក៏បានឱ្យពួកអសុរសុំពរសារជាថ្មី។

អសុរទាំងបីបានសុំពរឱ្យព្រះព្រហ្មសាងក្រុង៣អណ្ដែតលើអាកាសឱ្យពួកគេរស់នៅ ហើយរៀងរាល់១ពាន់ឆ្នាំ ក្រុងទាំង៣នឹងអណ្ដែតមកជួបគ្នាម្ដង។ ក្រោយពីក្រុងទាំង៣បានជួបគ្នាហើយ អសុរទាំង៣នឹងមានជីវិតរស់នៅដោយគ្មាននរណាអាចធ្វើអ្វីពួកគេរយៈពេល១ពាន់ឆ្នាំបន្តទៀត។ ប្រសិនបើចង់សម្លាប់អសុរាទាំង៣អាចធ្វើបានលុះត្រាតែក្រុងទាំង៣មកជុំគ្នាហើយបំផ្លាញក្រុងដោយប្រើតែផ្លែព្រួញមួយដើមប៉ុណ្ណោះ។ ការជួបគ្នានៃក្រុងទាំង៣នេះហើយទើបគេហៅថា “ត្រីបុរ” (ត្រី=៣, បុរ=ក្រុង ឬបុរី)។

ក្រោយពីអសុរ៣នាក់បងប្អូនបានពរដ៏វិសេសនេះហើយក៏ចាប់ផ្ដើមអុកឡុកលោកទាំងមូល ទើបពួកទេវតាទាំងឡាយទៅសូមអង្វរឱ្យព្រះសិវៈជួយទៅបង្ក្រាបត្រីបុរាសុរ។ នៅពេលដែលក្រុងទាំង៣ត្រួតស៊ីគ្នា ទេពផ្សេងៗបានមករួមកម្លាំងគ្នា ដោយព្រះប្ឫថិវិធ្វើជាតួរាជរថ ព្រះសូរ្យនិងព្រះចន្ទធ្វើជាកង់រាជរថ ព្រះព្រហ្មធ្វើជាសារថី (អ្នកបរ) ដងធ្នូកើតពីភ្នំព្រះសុមេរុ ខ្សែធ្នូកើតពីនាគវាសុកី ចំណែកផ្លែព្រួញគឺព្រះវិស្ណុ។ ព្រះសិវៈបានឡើងគង់រាជរថនិងបានបាញ់កម្ទេចត្រីបុរធ្លាក់ពីលើអាកាសបានសម្រេច។

នៅក្នុងសិល្បៈខ្មែរយើងប្រទះឃើងចម្លាក់ព្រះសិវៈសម្លាប់ត្រីបុរាសុរនេះតិចតួចណាស់ ដូចជា ចម្លាក់លើផ្ដែមកពីប្រាសាទភូមិអូរតាគី ខេត្តបាត់ដំបង ឆ្លាក់នៅរវាងស.វ.ទី១០ ដែលបច្ចុប្បន្នដាក់តាំងបង្ហាញនៅក្នុងសារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញ។

#ត្រីបុរ #ត្រីបុរាសុរ

13/01/2026

ព្រះពុទ្ធរូបនៅលើព្រះកាយរបស់ព្រះអវលោកិតេស្វរ (ព្រះពោធិសត្វនៃក្ដីករុណា)

ត្រង់ជំពូក២ (រោមវិវរណា-វណ៌្ណ Romavivaraṇā-varṇana) នៃផ្នែកទី២ របស់គម្ពីរ ការណ្ឌវ្យូហសូត្រ (Kāraṇḍavyūh Sūtra) បានពិពណ៌នាពីភាពអស្ចារ្យនៃរន្ធរោមរបស់ព្រះអវលោកិតេស្វរ។

ត្រង់ជំពូកនេះបានពណ៌នាពីលម្ហដ៏ធំល្វឹងល្វើយរកទីបញ្ចប់គ្មាននៃរន្ធរោមរបស់ព្រះពោធិសត្វអវលោកិតេស្វរ ហាក់ប្រៀបបាននឹងចក្រវាលមួយដូច្នោះដែរ។ ក្នុងរន្ធរោមនោះ ជាទីលំនៅរបស់ពួកគន្ធព្វនិងឥសីច្រើនកោដិរស់នៅ ជាទីតាំងនៃភ្នំដ៏ច្រើនដែលមានដើមកប្បព្រឹក្សដុះនៅលើកំពូល នៅផ្នែកម្ខាងៗនៃរន្ធរោមមានស្រះទឹកធំៗចំនួន៤ និងរបស់ទិព្វដ៏ច្រើនផ្សេងទៀត។

អ្វីដែលសំខាន់គឺ នៅក្នុងរន្ធរោមនីមួយៗរបស់ទ្រង់ក៏មានព្រះពុទ្ធ ១០០ អង្គគង់ប្រថាប់នៅក្នុងនោះផងដែរ ដូចមានពិពណ៌នានៅក្នុងផ្នែកមួយនៃគម្ពីរនេះថា៖

“...គ្រានោះ ព្រះសវ៌នីវរណវិស្កម្ភិន បង្គំទូលទៅកាន់ព្រះភគវតថា “ព្រះភគវត ទូលបង្គំនឹងទៅកាន់រន្ធទាំងនោះ ព្រោះខ្ញុំចង់ឃើញវា”។ ព្រះភគវត មានបន្ទូលថា “បុត្រដ៏ប្រសើរ រន្ធទាំងនោះមិនអាចមើលឃើញបានឡើយ ដូចជាអាកាសនៃលំហដែលមិនអាចមើលឃើញអញ្ចឹងដែរ។ បុត្រដ៏ប្រសើរ រន្ធទាំងនោះមិនអាចមើលឃើញបាន ហើយវាក៏មិនអាចប៉ះបានដែរ។ ព្រះពោធិសត្វសមន្តភទ្រ បានចំណាយពេល១២ឆ្នាំដើរមើលរន្ធទាំងនោះ ប៉ុន្តែព្រះអង្គនៅតែមិនដែលបានឃើញវាឡើយ។ ព្រះអង្គមិនបានទាំងឃើញព្រះពុទ្ធ១០០អង្គដែលគង់នៅក្នុងរន្ធនីមួយៗនោះផង....”។

នៅពេលគេចង់បង្ហាញពីអនុភាពដ៏អស្ចារ្យរបស់ព្រះអវលោកិស្វរ(ទម្រង់មួយនៃអមោឃបាស) ដែលជាធំនៃចក្រវាលទាំងពួង ទើបគេឆ្លាក់រូបព្រះពុទ្ធរូបតូចពេញព្រះកាយរបស់ទ្រង់ រាប់ចាប់ពីព្រះសិររហូតដល់ព្រះបាទ ប្រៀបបាននឹងព្រះពុទ្ធដែលប្រថាប់នៅតាមរន្ធរោមរបស់ទ្រង់ដ៏ធំល្វឹងល្វើយប្រៀបប្រដូចចក្រវាលដូច្នេះដែរ។ គេហៅទម្រង់បដិមាបែបនេះថា “ព្រះអវលោកិតេស្វរចែងចាំពន្លឺ Irradiant Avalokiteśvara”។

ចម្លាក់នេះនិយមខ្លាំងនៅក្នុងរាជ្យព្រះបាទជ័យវម៌្មទី៧ (ចុងស.វ.ទី១២-ដើមស.វ.ទី១៣) ដោយទ្រង់ជាអ្នកគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ជាពិសេសទ្រង់គោរពព្រះពោធិសត្វអវលោកិតេស្វរជាខ្លាំង។ ចម្លាក់នេះក៏ជាលក្ខណៈពិសេសមួយនៃសិល្បៈខ្មែរផងដែរ។

ព្រះអវលោកិតេស្វរ មានព្រះនាមច្រើន និងមានរូបរាងច្រើនស្របទៅតាមព្រះនាមរបស់ទ្រង់ផងដែរ ដូចជា ព្រះលោកេស្វរ ឬព្រះលោកនាថ (ជារូបបុរសមានដៃ២) ព្រះនិលកណ្ឋលោកេស្វរ (ជារូបមានលក្ខណៈដូចព្រះសិវៈ) ជាដើម។

#លោកេសូរ #អវលោកិតេស្វរ
#ព្រះពោធិសត្វ #ពុទ្ធសាសនាមហាយាន

25/10/2025

បទសម្ភាសអំពី “ដើមកំណើតនៃព្រះពុទ្ធរូប និងការចូលមកដល់នៃព្រះពុទ្ធរូបក្នុងសង្គមខ្មែរ” សូមទស្សនាដោយមេត្រី។

https://www.facebook.com/share/v/1KcYiAtdYH/?mibextid=wwXIfr

02/04/2025

ខ្ញុំសូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះលោកប្រធានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យដែលបានអញ្ជើញខ្ញុំធ្វើបាឋកថាកាលពីថ្ងៃសៅរ៍សប្ដាហ៍មុន។

សម្រាប់លោកអ្នកដែលមានចំណាប់អារម្មណ៍ អាចមើលវីដេអូបទបង្ហាញនៅក្នុងទំព័រហ្វេសប៊ុករបស់ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ។ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ-Buddhist Institute

31/03/2025

អំពីទំនាក់ទំនងឥណ្ឌានិងខ្មែរ

28/03/2025

សូមអញ្ចើជជែកពិភាក្សាគ្នានៅថ្ងៃស្អែក តែអ្នកធ្វើបទបង្ហាញទើបធ្វើស្លាយបាន៣-៤ស្លាយទេ😁

23/02/2025

04/01/2025

Just know that my new paper have been released.

Here is the link for the full paper.
https://so01.tci-thaijo.org/index.php/damrong/article/view/272856/178690