Seminari Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare

29/08/2026

Faleminderit!

Tradita mbi gjysmëshekullore – me gjithë mungesën e disa edicioneve në vitet ’90, shkaku i okupimit serb – e Seminarit Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Ku

28/08/2026

Sot u përmbyll me sukses edicioni 44 i Seminarit Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare, duke shënuar edhe një tjetër kapitull të rëndësishëm në rrugëtimin e këtij organizimi.

Përgjatë ditëve të seminarit, studiues, profesorë, studentë dhe dashamirës të gjuhës, letërsisë e kulturës shqiptare nga vende të ndryshme u bënë bashkë për të ndarë dije, ide dhe përvoja.

Edhe ky edicion u karakterizua nga diskutime të frytshme shkencore, ligjërata, aktivitete kulturore dhe takime që forcuan bashkëpunimin ndërmjet pjesëmarrësve.

Mbi të gjitha, ky edicioni dëshmoi edhe një herë se gjuha, letërsia dhe kultura shqiptare janë ura që na bashkojnë, brenda dhe jashtë kufijve.

Faleminderit të gjithë pjesëmarrësve dhe bashkëpunëtorëve që e bënë këtë edicion të veçantë!

28/08/2026

28/08/2026

Drin Beqiri: Një ndryshim fonetik në të folmen e sotme të Hashanisë

Ky studim merr në shqyrtim zhvillimin fonetik të delabializimit në të folmen e sotme të Hashanisë në malësinë e Bujanocit dhe Kamenicës. Kjo e folme është shumë pak e dokumentuar në rrafshin fonetiko-fonologjik në literaturën albanologjike, me përjashtim të disa trajtimeve gjuhësore onomastike (Kryeziu: 2000). Tipari i delabializimit (hartat 44. A deri Ç, ADGJSH: 2007) është vëzhguar si i pranishëm në gegërishten qendrore, toskërishten jugore dhe arbërishten e Italisë dhe Greqisë. Mirëpo, nga studimi ynë kemi vërejtur se ai është dominues edhe në të folmen e Hashanisë, sidomos kur merret në shqyrtim e folmja e brezit të vjetër (Beqiri: 2026). Pra, synohet të vërtetohet nëse shtrirja e këtij tipari shkon përtej brezit të vjetër, duke hedhur dritë mbi dinamikat e këtij tipari fonetik në këtë të folme në shekullin ku jetojmë. Për të përcaktuar statusin e kësaj foneme, përmes metodës së vjeljeve online, kemi mbledhur të dhëna nga 50 informatorë (13 femra; mosha mesatare 41-55 vjeç), folës të këtij nëndialekti, përmes një pyetësori me fjalë që përmbajnë fonemën /y/ në pozicionin nistor, mesor dhe fundor të fjalës. Studimi vërteton se ky shndërrim fonetik në të folmen e Hashanisë ka ndodhur në mënyrë sistematike në të gjitha pozicionet e fjalës dhe prek të gjitha shtresëzimet leksikore të hulumtuara. Megjithatë, gjetjet sugjerojnë se e folmja e Hashanisë i nënshtrohet një asimilimi të shpejtë drejt të folmeve të gegërishtes verilindore, si pasojë e emigrimit masiv që nga lufta e fundit në drejtim të Anamoravës. Së fundi, ky kërkim ofron të dhëna empirike për një nëndialekt tradicionalisht të pak dokumentuar, duke nxjerrë në pah pozicionin e tij unik brenda dialektologjisë shqiptare.

28/08/2026

Edlira Gorreja: Letërsia shqipe dhe lexuesi

Ky punim trajton marrëdhënien mes letërsisë shqipe, autorit dhe lexuesit, si një proces të zhvilluar dhe të transformuar ndër vite nën ndikimin e faktorëve historikë, socialë dhe kulturorë. Në fokus vendoset koha si një tregues dhe përcaktues i rëndësishëm i zhvillimit të letërsisë, duke analizuar ndikimet dhe pasojat që ajo sjell në krijimtarinë letrare dhe në formimin e kërkesave të ndryshme të lexuesit. Kohë të ndryshme kanë krijuar modele të ndryshme komunikimi mes autorit dhe marrësit të veprës, duke e pozicionuar lexuesin herë si subjekt të orientuar nga rrethanat dhe ideologjitë e kohës, e herë si një interpretues të lirë. Punimi trajton gjithashtu ndarjen e letërsisë shqipe në periudha të ndryshme sipas faktorëve kohorë dhe shqyrton ndryshimet e rolit të saj në raport me shoqërinë. Një vëmendje e veçantë i kushtohet dilemave që shoqërojnë letërsinë shqipe sot, përballë zhvillimeve bashkëkohore dhe prurjeve të shumta letrare. Shtrohen pyetje mbi cilësinë dhe vlerën e saj: nëse ajo përfaqëson një pasurim të kulturës dhe mendimit, apo po shndërrohet në një hapësirë ku gjithçka qarkullon në mënyrë të pafiltruar dhe jo gjithmonë organike. Në këtë këndvështrim analizohet edhe ndikimi që kjo dukuri ushtron tek lexuesi, duke e orientuar atë drejt zgjerimit të dijes ose duke krijuar konfuzion dhe mbingopje në përzgjedhjen e vlerave letrare.
Fjalë kyçe: Letërsi shqipe, autor, lexues, zhvillim, kohë, ndikim, periudha letrare.

28/08/2026

Alexander Robert Herren: Once again on lexical correspondences in Eastern Romance and Albanian

This talk presents the current state of my dissertation research, which focuses on language contact between Proto-Eastern Romance and Proto-Albanian during Late Antiquity and the early Middle Ages, within the Swiss National Science Foundation (SNSF) research project, “The Albanian Language in Antiquity”. Evidence for language contact between Proto-Eastern Romance and Proto-Albanian is predominantly found in the Eastern Romance lexicon, which contains lexemes that correspond to Albanian lexemes in terms of phonology, morphology, and semantics but have no convincing Latin etymology. With various studies throughout the 20th and 21st centuries have been published on these lexemes (see, for example, Treimer 1917; Çabej 1976: 74–78; Russu 1981; Brâncuș 1983; Домосилецкая 2002; Mihăilă 2010; Bufli 2017; Boerescu 2018), a new approach consisting in reconstructing the language stages at the time these lexemes could have been loaned provides new insights into the language contact scenario between these two speaker communities.

28/08/2026

Mirushe Hoxha: *Parallel Developments of Albanian /s/ and Iranian /s/: Towards a Possible Explanation of “Albanian relict-/s/ from PIE ḱ”

There is a broad consensus that the Albanian (Alb.) phoneme /s/ does not derive from Proto-Indo-European (PIE) *s and that Old Persian (OP) /s/ likewise most commonly reflects sources other than PIE *s. The Alb from sources other than PIE *s are linked to one of the most debated issues in Indo-European (IE) phonology, namely the question of three versus two series of velars in the IE parent language. The aim of this paper versus two series of velars in the IE parent language, but rather to examine the Alb. three-series system vis-à-vis the Ir. two-series system independently of assumptions concerning the IE parent language.
In light of this unconstrained comparative approach, the origin of the Alb. phoneme /s/ from PIE *kw/e,i, *gw/e,i, *gw/e,i h, *ti̭, and from dissimilation of geminates *tt (> s), as well as the origin of Ir. phoneme /s/ from P examined independently of preconceived assumptions. This comparison sheds light on at least two issues, one of which is the debated Alb. /s/ from PIE *ḱ. The reflex of PIE *ḱ in Alb. is θ (th), δ (dh), and d (d) in initi the stages of the evolution of PIE palatals in Alb. with those of the Indo-Iranian first series reveals what I propose to call an “Albanian relict-/s/ from PIE *ḱ”: a reflex of PIE *ḱ in Alb. that in certain cases has not under this language – a phenomenon that does not contradict but rather confirms the Alb. three-series system of velars. The most notable example of “Albanian relict-/s/ from PIE *ḱ” occurs in Alb. noun sup ‘shoulder’ (< P the oldest preserved Indo-European cognate. These findings suggest that Alb. grammatical studies in the 21st century should also take into account the results of in-depth comparative research.

28/08/2026

Rubensa Ndreca: Muzeu letrar si hapësirë e ndërmjetësimit dhe zgjerimit të përvojës së leximit: rasti i Kadaresë dhe Agollit

Ky punim i qaset muzeut letrar si një hapësirë që zgjeron dhe ndërmjetëson përvojën e leximit, duke u përqendruar në marrëdhënien ndërmjet tekstit, autorit dhe lexuesit. Duke u mbështetur në teorinë e receptimit dhe në konceptin e lexuesit si pjesëmarrës aktiv në krijimin e kuptimit, studimi synon të tregojë se përvoja e leximit shtrihet përtej tekstit dhe vijon të formësohet edhe në hapësirat muzeale të lidhura me universin krijues të shkrimtarit. Në qendër të këtij studimi vendosen Shtëpitë Studio Kadare–Agolli, përmes të cilave shqyrtohet mënyra se si sendet vetjake, dorëshkrimet dhe organizimi i hapësirës muzeale ndikojnë në sendërtimin e përvojës së leximit dhe në raportin e lexuesit me veprën letrare. Analiza sugjeron se këto hapësira nuk funksionojnë vetëm si bartëse të kujtesës kulturore, por edhe si struktura narrative që mundësojnë forma të larmishme ndërveprimi ndërmjet vizitorit, autorit dhe veprës letrare. Përmes këtyre rasteve, punimi ka për qëllim të nxjerrë në pah mënyrën se si muzeu letrar e zhvendos veprën nga dimensioni i saj tekstual në një përvojë më të prekshme dhe hapësinore. Përballja me ambientin, objektet dhe gjurmët e jetës krijuese të autorit ngjiz një marrëdhënie të re me veprën, ku leximi ndërthuret me kujtesën, praninë dhe përjetimin e drejtpërdrejtë të hapësirës muzeale.
Fjalë kyçe: muzeu letrar, receptimi letrar, lexuesi-vizitor, kujtesa kulturore, Ismail Kadare, Dritëro Agolli.

28/08/2026

Marek Majer: Vëzhgime mbi disa zhvillime formale të pazakonta të sllavizmave: (1) harabel, (2) bedunicë, (3) gërçar ~ kërçar

Kumtesa paraqet kërkimet tona të fundit në kuadër të projektit DPEWA (Digitales Philologisch-Etymologisches Wörterbuch des Altalbanischen). Propozohen qasje të reja për disa fjalë që kanë një prejardh ndryshime formale të papritura, deri tani të pashpjeguara. Materiali përfshin fjalë nga leksiku i shqipes standarde me një histori të gjatë hulumtimi (harabel ‘Passer domesticus’), leksema krahinore më pak të hulumtu Helianthemum nummularium’), si dhe fjalë të dëshmuara vetëm një herë (gërçar ~ kërçar ‘vorbar’, Da Lecce 1702 Dittionario italiano-albanese). Konkretisht, sipas hipotezës sonë, fjala harabel (dial. arabel) është hu (< *vrabьl’ь < *vorbьl’ь, krh. pol. wróbel), me vokalizimin e gjysmëzanores [u̯]: [u̯ra-] > [ora-] > [ara-]. Në fjalën bedunicë, kalimi i papritur i m- në b- (krh. sll. *medunica, prej *medъ ‘mjaltë’) mund të jetë shkaktuar qoft leksemës bezgë ose i emërtimeve të bimës ‘Betonica officinalis’ (maq. betunika, serb. betunika, betunica etj.). Në rastin e termave të Da Lecce-s për ‘vorbar’ kemi të bëjmë me një kontaminim interesant midis fjalës

28/08/2026

Giulio Serroni: Towards a Glottodidactic Terminology for Albanian Heritage Language Certification: Insights from the PRA C_eshtrta Project, UniOr

This paper examines the glottodidactic terminology used in Albanian with specific reference to heritage language certification. The study is situated within the framework of the PRA C_eshtrta Project, UniOr, which focuses on the certification of Albanian as a heritage language among second-generation speakers in Italy. The main objective is to analyse how Albanian expresses key concepts required for the construction of a certification syllabus, such as heritage language, second generation, language competence, communicative skills, assessment, learner profile and linguistic sustainability. The paper adopts a qualitative and comparative method, based on the analysis of selected English and Italian glottodidactic terms and their possible Albanian equivalents, with attention to educational documents, lexicographic resources and academic usage. The results show that Albanian already possesses a functional terminology for teaching, learning, skills and assessment; however, several concepts related to heritage language education and certification remain unstable, descriptive or not fully standardised.