22/10/2025
Janë mbyllur punimet e edicionit të III të Simpoziumit Ndërkombëtar Inter/Transdisciplinar “Filozofema”
Në datat 20–21 tetor 2025, Shoqata e Filozofëve të Kosovës në bashkëpunim me Departamentin e Filozofisë, organizoi edicionin e tretë të Simpoziumit Ndërkombëtar Inter/Transdisiplinar “Filozofema”, që këtë vit zhvilloi diskutimet rreth dy temave kryesore: “The Question Concerning AI” dhe “Image, Film and Philosophy.”
Dita e Parë – The Question Concerning AI
E frymëzuar nga pyetja heideggeriane mbi teknologjinë, dita e parë u përqendrua në reflektime mbi inteligjencën artificiale si mënyrë e re të zbulimit, dhe jo thjesht si mjet teknik.
Panelistë nga Austria, Kroacia, Libani, Maqedonia e Veriut, Holanda dhe Kosova trajtuan çështje si:
• Vera Bühlmann (Universiteti i Vjenës) – mbi shkrimin antropografik dhe një logjikë topologjike të vendit e amësisë si formë filozofike të “mbajtjes”.
• Luka Perušić (Universiteti i Zagrebit) – mbi fuqinë shpëtuese të teknologjisë në epokën e teknocenit.
• Labërie Leci (Universiteti i Leiden) – mbi rezistencën ndaj pushtetit algoritmik në “shoqërinë e kutisë së zezë”.
• Ridvan Emini (UEJL) – analizë e dilemeve etike të IA-së në qeverisje, përmes rasteve “Ministrja Diella” dhe “Kamerat inteligjente në Prishtinë”.
• Ana Ilievska (Universiteti Amerikan i Beirutit) – pse duhen studiuar shkencat humane në epokën e AI-së, duke vlerësuar fuqinë e artit dhe mendimit kritik mesdhetar.
• Florije Xhemajli (UP) – Ta mbajmë pyetjen e inteligjencës: drejt logjikave të reja të rezistencës në kohën e inteligjencës morfuese (Malabou).
• Jan Defrančeski (Universiteti i Zagrebit) – mbi narrativat artificiale dhe ekolinguistikën: a mund të rishtypë IA historitë me të cilat jetojmë?
• Prof. Iain D. Thomson (Universiteti i Nju Meksikos) – kumtesë për Heideggerin dhe edukimin në epokën e inteligjencës artificiale.
Kjo ditë pati bashkëbisedime të thella mbi tensionin ndërmjet inovacionit, kontrollit dhe përgjegjësisë, duke e parë IA-në si sfidë ontologjike, etike dhe politike për të ardhmen e mendimit.
Dita e Dytë – Image, Film and Philosophy
Dita e dytë e simpoziumit hapi një fushë reflektimi mbi imazhin, filmin dhe filozofinë si forma të bashkëjetesës së njeriut me teknologjinë vizuale.
Temat prekën marrëdhënien mes ontologjisë së imazhit, estetikës së horrorit, ekstremitetit të trupit, inteligjencës artificiale në kinematografi dhe interpretimit filozofik të kohës.
• Irena Kapović analizoi joidentiken tek Adorno dhe mënyrën si horrori shfaq kufijtë e arsyes.
• Anila Sahiti mbrojti kinemanë ekstreme (të abjektit) si formë artistike që sfidon tabutë përmes trupit dhe dhunës.
• Lum Çitaku trajtoi kinemanë në kthesën e inteligjencës artificiale, si hapësirë ndërmjet teknologjisë dhe imagjinatës.
• Ivan Korolev foli për kohën dhe kulturën e masës nga Deleuze te poststrukturalistët.
• Albnor Sejdiu eksploroi hermeneutikën intuitive të imazhit
• Labinot Kelmendi prezantoi skicën konceptuale mbi ikonopolin
• Daniel Gönitzer solli një lexim mbi humorin grotesk në filmat e Alexander Kluge-së.
Dita e dytë dhe punimet e edicionit të III të simpoziumit u mbyllën me një tryezë diskutimi dhe shfaqje filmi: “Abschied von Gestern” të Alexander Kluge, e shoqëruar me diskutim mbi rëndësinë e tij në kontekstin kulturor të Kosovës. Diskutimin e udhëhoqën Alban Beqiraj, Alexander Vojvoda (Moderator), Blertë Ismajli dhe Verena Walzl.
Edicioni i III i simpoziumit, përmes dy ditëve intensive diskutimesh, shndërroi Prishtinën në një qendër reflektimi ndërkombëtar mbi marrëdhënien njeri–teknologji–imazh, duke lidhur filozofinë me artin, etikën, edukimin dhe estetikën bashkëkohore.
