Arsimi në Lipjan ndër vite

Në ndërtim të retrospektivës...së Arsimit në Lipjan

Pavarësisht, shënimit të 7 marsit të vitit 1887 si fillesë e shkollimit në gjuhën shqipe, flakadani i arsimit shqip është ndezur shumë më herët.

Së fundi, kurrsesi nuk duhet parë e shkëputur prej periudhave të mëparshme, të dokumentuara, sepse nuk kemi një shkollë të parë shqipe, por disa shkolla të tilla. Shkollat e para shqipe nuk i kemi në shekullin XIX, por në shekujt XVI – XVII, të paktën 250 vjet më herët se shkolla e Korçës, që njihet zyrtarisht si e para.

Shkolla e Janjevës ishte shkolla e parë e kualifikuar dhe e pranuar nga Roma e Vatikanit, njëherit dëshmonë se fillet e arsimit tonë kombëtar i gjejmë në lashtësinë e shekujve. Pas Koncilit të Trentit (1545-1563) kisha lejoi mësimin e gjuhëve popullore. Padyshim se argumentat, faktet dhe dëshmitë që sjellin shkencëtarët e gjuhësisë, letërsisë dhe historisë, do të largojnë jo pak mjegullima mbi fillesat e shkollimit në gjuhën shqipe, me gjithë karakterin e tij fetar përpara periudhës së Rilindjes Kombëtare, çka është po në atë linjë logjike të rrugëtimit të arsimit dhe shkollës në mbarë botën.

Lidhur me shkollën e Janjevës janë ruajtur disa shënime të rëndësishme “...krye ipeshkvi i Shkupit, Andrea Bogdani i shkruan Romës (15.XI.1664) nga Janjeva, ku kishte rezidencën, duke i rekomanduar në letër Kongregatës Fide që mësues të shkollës në këtë vend të emërojnë shqiptarin Pjetër Mazrekun” dhe kjo kërkesë u aprovua.

Dëshmitë e gjurmuara, le të shërbejë si ngacmim për të thelluar mendimin shkencor, historik e gjuhësor, pedagogjik dhe letrar, për të synuar nxjerrjen nga mosha foshnjarake të gjuhës shqipe, tashmë si gjuhë e shkollimit, sidomos për t’i dhënë asaj vendin që i takon, deri aty ku përvijohen gjurmët historike, në fundit të shek. XVI dhe në pjesën e parë të shek. XVII, që fakton shkolla në truall të shqipes

𝙿𝚞𝚗𝚔𝚝𝚎𝚝 𝚊𝚛𝚜𝚒𝚖𝚘𝚛𝚎

Në decenien e fundit të shekullit të kaluar kur pushteti okupues serb, nxënësit shqiptar i largoi nga bankat e shkollës së mesme të Lipjanit, mësimi u bart nga 6 punktet arsimore(siç quheshin atëherë), me 6 njësitë e ndara fizike në gjashtë objekte të shkollave fillore nga viti 1991 deri në vitin 1999. Shkolla e mesme në Lipjan u emërua me emrin “Ulpiana” me 10 qershor 1992. Drejtoria e Qendrës së Mesme Shkollore u vendos në lokalet e Shkollës fillore “Migjeni” në Rufc të Ri, drejtor gjeneral i së cilës ishte Ruzhdi Hajdini (1989-1995) dhe Xhevat Olluri (1995-1999). Zëvendësdrejtor Adil Rash*ti(1990-1999), ndihmësdrejtor Adem Tasholli(1990-1999); zëvendësdrejtor Musa Batiri(1991-1999), pedagog ishte Ferzi Rexhepi(1990-1999) dhe sekretar Islam Sllamniku.
1. Punkti në Gadime drejtor ishte Xhelal Ejupi,
2. Punkti në Babush të Muhaxherve drejtor ishte Kadri Sylejmani
3. Punkti në Banullë-Gllogoc drejtor ishte Ibrahim Imeri,
4. Punkti në Rufc të Ri udhëheqës ishte Ismail Mustafa pastaj Idriz Kelmendi,
5. Punkti në Dobrajë të Madhe, në fillim ishte Shemsi Uka pastaj Idriz Zhegrova dhe
6.Punkti në Shalë, udhëheqës ishte Hazir Rizani.
Si dhe në një vit ishte edhe
7. Punkti i Llugaxhisë me udhëheqës Hajdin Retkoceriu

Kështu nxënësit shqiptarë vazhduan shkollimin e tyre deri më 19 mars 1999, disa ditë para se të fillojë bombardimi i NATO-së në ish-Jugosllavinë dhe në hapësirën Kosovare.
___________________________________________
* Fotografia e viteve të 90-ta nga Shkolla në Rufc të Ri, është marrur nga Drejtori Hajrush Stublla.
**Dorëshkrimi për punktet është i pedagogut Ferzi Rexhepi.
*** Raport vjetor nga Drejtori Ruzhdi Hajdini,
**** Raporte nga Enti Ndërkomunal Arsimor- Pedagogjik në Ferizaj, Skender Salihu dhe Ramush Leku. (Dokomentet janë marruar në arkivin e SHMP "Adem Gllavica" nga Liridon Duhlaku)

Rrënjët e arsimit në fshatin Sllovi janë të hershme…
Fotografia e parë është e vitit 1962, mësuesi Mejdi Kryeziu me nxënësit e tij.
Fotografia e dytë e viteve të 80-ta, personeli arsimor i shkollës në Sllovi,
Në këmbë; Ekrem Krasniqi, Selman Bytyqi, Hysen Salihu (Drejtor), Zoran V., Ibush Bytyqi.
Ulur; Xhevdet Gashi, Mujë Prekupi dhe Reshat Kryeziu.
Nga gjeneratat e nxënësve të dalur nga shkolla e Sllovisë sot kemi arsimtar, profesor, mjek, inxhinier, artist dhe doktor shkencash të lëmive të ndryshme...
(Fotografitë e marrura nga z. Qazim Salihu, drejtor i Shkollës “Hasan Z. Kamberi” në Sllovi)

DEGËZIMI I SHKOLLAVE FILLORE NË LIPJAN 1945-2023
Ecuria e zhvillimit dhe mvetësimit të shkollave
***
Fotografi e viti 1968, me motivet e 6 tetorit '68 dhe ngritjës së Flamurit Kombëtar🇦🇱
Në Fotografi mësuesja Ismete Hyseni dhe mësuesi Nebih Zeqiri me nxënësit e klasës së dytë.(Fotografi e dërguar nga Nijazi Sllamniku)

Rezistenca paqësore në vitet e 90-ta në shkallë gjithëshqiptare në Kosovë, ndërkombëtarizimi i problemit të shkollës shqipe dhe çështjes shqiptare në Kosovë në përgjithësi, mori përmasa ndërkombëtare.
Serbia me vendime të Kuvendit serb, i shndërruar në organ ekzekutiv të politikës agresive e diskriminuese të kësaj dhune, ndërmerrte masa e vendime suspendimi e shuarje të organeve shtetërore e arsimore në Kosovë, largonte strukturat qeverisëse shkollore, dëbonte me dhunë nxënesit nga lokalet shkollore, arrestonte, ndëshkonte, dënonte e burgoste mësimdhënës, nxënës e studentë shqiptarë.
ILUSTRIM- Ndalimi i hyrjes së mësimdhënësve dhe nxënësve shqiptar në hapësirat e shkollave nga forcat policore serbe të vendosura para shkollave.
(Fotografia marrë nga Idriz Krasniqi, zëv.drejtor i shkollës së mesme "Ulpiana" në Lipjan)

Periudha pas Luftës së Dytë Botërore solli ndryshime në shumë sfera të jetës sonë. Nevoja për mësues ishte tepër e madhe, ngase njerëz të shkolluar kishte shumë pak, andaj për të bërë të mundshëm përhapjen e mësimit në gjuhën amtare u angazhuan shumë personalitete e hoxhallarë si Hamdi Bislimi, Sherif (Bahtiri) Ahmeti, Sadik Luma- Prishtina, Demir Salihu, Qazim Latifi, Nexhmedin Hoxha, Zeqir Selimi, Anton Tomi, etj., të cilët punuan sistematikisht në hapjen e shkollave shqipe, sidomos në rrethinën e Lipjanit.(Qarkore e komisionit për pranimin e mësuesve. 11-VI-1946, Këshilli i Rrethit-Sektori i Arsimit )

ARSIMI – SHTYLLË E QENDRESËS DHE VETËDIJËS KOMBËTARE

Vitet e rezistencës së arsimit shqip dhe përpjekjes për ruajtjen e identitetit kombëtar-ilustrim
Libri i klasës së I-rë, gjatë viteve 1993-1994 i mësuesit Rexhep Arifi kujdestar i klasës së I-rë (marrë nga Afrim Ibrahimi, sekretar i shkollës "V. Frashëri" Lipjan)