06/01/2026
VỊ THẾ MÔN HÓA TRONG TUYỂN SINH ĐẠI HỌC 2026: SỰ THOÁI TRÀO KHÔNG THỂ PHỦ NHẬN VÀ BÀI TOÁN ĐẶT LẠI GIÁ TRỊ
1. Bối cảnh: khi môn Hóa dần rời khỏi “mặt trận tuyển sinh”
Nhìn vào bức tranh tổng thể của tuyển sinh đại học năm 2026, một thực tế ngày càng rõ ràng: môn Hóa học đang bị thu hẹp vai trò trong xét tuyển đại học. Không chỉ ở các ngành khoa học xã hội hay kinh tế, mà ngay cả ở một số ngành khoa học – công nghệ, vị thế của Hóa cũng không còn mặc định như trước.
Hàng loạt cơ sở đào tạo lớn không còn sử dụng Hóa học trong tổ hợp xét tuyển: Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Luật TP.HCM, Trường Sĩ quan Chính trị, Học viện Biên phòng… Đáng chú ý hơn, ngành Công nghệ sinh học của Trường Đại học Công nghệ – ĐHQGHN chỉ xét tổ hợp Toán – Lý – Sinh, hoàn toàn không có Toán – Hóa – Sinh – một điều từng được xem là “phi lý” trong tư duy truyền thống.
Những ví dụ này không còn là hiện tượng cá biệt. Chúng phản ánh một xu thế: Hóa học đang dần bị loại khỏi vai trò môn học sàng lọc đại trà, đặc biệt trong bối cảnh tuyển sinh hiện đại, đa dạng hóa tổ hợp và nhấn mạnh năng lực hơn kiến thức chuyên biệt.
2. Nguyên nhân: vấn đề không nằm ở “bị ghét”, mà ở “không cần thiết”
Sự suy giảm vai trò của môn Hóa không phải là một âm mưu, cũng không phải do xã hội quay lưng với khoa học, mà xuất phát từ những nguyên nhân mang tính cấu trúc.
Thứ nhất, kiến thức Hóa học không còn liên quan trực tiếp đến nhiều ngành đào tạo phổ biến. Với các lĩnh vực như kinh tế, tài chính, quản trị, luật, chính trị, truyền thông hay ngôn ngữ, Hóa học hầu như không xuất hiện trong chương trình đại học, chứ chưa nói đến việc giữ vai trò nền tảng. Việc tiếp tục sử dụng Hóa để xét tuyển các ngành này về bản chất là lệch giữa đầu vào và yêu cầu đào tạo.
Thứ hai, tổ hợp A00 (Toán – Lý – Hóa) tồn tại chủ yếu vì quán tính lịch sử, không phải vì tính tối ưu. Trong nhiều thập kỷ, khối A được xem là đại diện cho “tư duy logic”, nhưng thực chất năng lực logic đến từ Toán và một phần Vật lý, không phải từ Hóa học phổ thông – vốn thiên về ghi nhớ, kỹ thuật giải bài tập và phản xạ công thức. Hóa trong A00 thường là “môn kéo theo”, chứ không phải trụ cột tư duy.
Thứ ba, Tiếng Anh đã trở thành năng lực nền tảng, không còn là môn phụ. Trong bối cảnh hội nhập, đào tạo đại học không thể tách rời ngoại ngữ. Việc nhiều trường chuyển sang các tổ hợp có Toán – Anh là xu thế tất yếu, và trong cuộc cạnh tranh đó, Hóa là môn bị loại đầu tiên, vì không mang tính công cụ phổ quát.
Thứ tư, áp lực tuyển sinh khiến các trường ưu tiên tính tiếp cận hơn tính chuyên sâu. Khi phải tuyển đủ chỉ tiêu trong điều kiện cạnh tranh gay gắt, nhiều trường lựa chọn các tổ hợp “dễ học – dễ đạt điểm cao – đông thí sinh”, từ đó vô tình (hoặc hữu ý) đẩy Hóa ra ngoài lề. Đây không hẳn là sự coi thường Hóa học, mà là hệ quả của cơ chế thị trường trong giáo dục đại học.
3. Sự thật cần đối diện: Hóa học không yếu, nhưng không còn đại trà
Một điều giáo viên Hóa cần chấp nhận: vấn đề không phải Hóa học kém giá trị, mà là Hóa học không còn phù hợp để làm môn sàng lọc đại trà.
Trong mô hình giáo dục hiện đại, không có chỗ cho việc “môn nào cũng dùng để xét tuyển tất cả các ngành”. Hóa học, với đặc thù chuyên sâu, trừu tượng và gắn chặt với một số lĩnh vực nhất định, bản chất là môn học định hướng nghề, chứ không phải môn đánh giá năng lực chung.
Chính vì vậy, việc Hóa bị loại khỏi các ngành kinh tế, luật, xã hội, ngôn ngữ, truyền thông thậm chí là xây dựng, cơ khí, điện – điện tử, tự động hóa… không phải là sự xúc phạm, mà là sự điều chỉnh hợp lý.
4. Điểm sáng: nơi Hóa học vẫn là “xương sống”
Dù vai trò đại trà suy giảm, Hóa học chưa bao giờ mất vị thế ở những ngành mà nó thực sự là nền tảng không thể thay thế:
Sư phạm Hóa học
Y – Dược
Công nghệ, kỹ thuật hóa học
Khoa học môi trường (hướng kỹ thuật)
Công nghệ, kỹ thuật vật liệu
Công nghệ thực phẩm
Nông nghiệp công nghệ cao
Điểm chung của các ngành này là: Hóa học không chỉ là môn xét tuyển, mà là công cụ hành nghề. Không có Hóa, sinh viên không thể học, không thể làm nghề. Vì vậy, Hóa học ở đây không cần “giữ bằng mọi giá”, mà tự thân đã có chỗ đứng.
Việc Đại học Kinh tế Quốc dân vẫn giữ các tổ hợp A00, D07 hay nhiều trường quân đội tiếp tục sử dụng A00 cho các ngành kỹ thuật cho thấy: Hóa không biến mất, mà đang bị phân hóa mạnh mẽ.
5. Giải pháp: thay vì níu kéo, cần tái định vị
Nếu tiếp tục tiếc nuối thời “khối A thống trị”, giáo viên Hóa sẽ tự đẩy mình vào thế bị động. Giải pháp không nằm ở việc phản đối xu thế, mà ở tái định vị vai trò môn Hóa.
Thứ nhất, cần chấp nhận thực tế: Hóa học không còn là môn tuyển sinh phổ thông cho mọi ngành. Việc phủ nhận điều này chỉ dẫn đến đào tạo lệch hướng và tâm lý ảo tưởng.
Thứ hai, chuyển từ dạy Hóa để thi sang dạy Hóa để làm nghề. Thà ít học sinh nhưng đúng đối tượng, còn hơn đông mà sai hướng.
Thứ ba, tập trung mạnh vào phân luồng sớm, đặc biệt từ THCS: học sinh có năng lực và định hướng khoa học – kỹ thuật – y sinh cần được nhận diện và bồi dưỡng bài bản, thay vì dạy Hóa đại trà, dàn trải.
Thứ tư, chuyển trọng tâm sang các kỳ thi đánh giá năng lực, nơi Hóa được đặt trong bối cảnh tư duy khoa học, liên ngành, thay vì các bài toán kỹ thuật rập khuôn.
6. Kết luận: đau nhưng cần thiết
Sự thoái trào của Hóa học trong tuyển sinh đại học không phải là sự thất bại của môn Hóa, mà là hệ quả của một nền giáo dục đang thay đổi tiêu chí đánh giá năng lực. Đau ở chỗ: Hóa không còn được ưu ái. Nhưng đúng ở chỗ: Hóa đang trở về đúng vị trí của nó – một môn khoa học cốt lõi, chuyên sâu, dành cho những người thực sự cần và thực sự theo đuổi.
Giữ Hóa bằng hoài niệm là sai lầm.
Giữ Hóa bằng giá trị thực, mới là con đường sống còn.
St
