26/03/2025
Giữa ma trận các câu hỏi cho con học gì, học chương trình nào, học phonics cho chuẩn luôn nhé, các cháu nói còn chưa sõi, nghe còn chưa ra cũng được "nhồi" phonics .... thì mình viết bài này.
HỌC PHONICS: HIỂU ĐÚNG ĐỂ KHÔNG ĐI SAI HƯỚNG
Phonics giúp con phát âm chuẩn từ đầu?
Học phonics sớm để con biết đọc nhanh?
Vậy phonics thực sự là gì? Và khi nào thì trẻ cần học phonics?
1. PHONICS CÓ GIÚP TRẺ NÓI ĐƯỢC TIẾNG ANH?
Rất nhiều phụ huynh nghĩ rằng học phonics sớm sẽ giúp con NÓI tiếng Anh chuẩn ngay từ đầu. Nhưng thực tế, phonics không dạy trẻ nói, mà dạy trẻ đọc và giải mã chữ cái thành âm. Học phonics chỉ giúp trẻ nhận diện chữ cái và âm thanh của chúng, nhưng không thể giúp trẻ có ngữ điệu đúng, nối âm, trọng âm hay nhịp điệu tự nhiên của tiếng Anh.
Trẻ cần học phát âm qua nghe người khác nói, bắt chước giọng điệu, nghe câu trong ngữ cảnh thực tế chứ không phải qua việc phân tích âm tiết rời rạc. Một đứa trẻ có thể học cách phát âm từng âm /b/, /d/, /k/, nhưng nếu chưa nghe đủ nhiều để biết cách nói cả câu một cách tự nhiên, trẻ vẫn sẽ nói rời rạc, không đúng nhịp điệu và ngữ điệu. Một đứa trẻ 3-4 tuổi có thể biết đọc âm /b/, /d/, /k/, nhưng điều đó không có nghĩa là trẻ có thể giao tiếp bằng tiếng Anh.
Hãy thử tưởng tượng, có ai học cách đọc nốt nhạc trước khi nghe và hát theo giai điệu không? Ngôn ngữ cũng giống như âm nhạc, trẻ cần nghe và bắt chước trước, rồi mới đến giai đoạn đọc và viết. Nếu học phonics quá sớm khi chưa có đủ vốn từ và khả năng nghe – nói, trẻ chỉ biết đọc âm chữ cái mà không hiểu gì cả.
2. HỌC PHONICS SỚM CÓ GIÚP TRẺ ĐỌC NHANH HƠN?
Một số phụ huynh muốn con biết đọc sớm - điều này cũng không có gì là sai, nhưng sự thật là đọc cần có nền tảng ngôn ngữ.
Hãy nhìn lại cách trẻ học tiếng mẹ đẻ:
- Nghe rất nhiều từ khi còn bé.
- Bắt đầu bập bẹ nói theo.
- Dần dần nói trôi chảy và có ngữ nghĩa.
- Sau đó, mới học chữ và tập đọc.
Vậy tại sao tiếng Anh lại phải đi ngược lại quy trình tự nhiên này? Nếu trẻ chưa nghe nhiều, chưa nói được câu đơn giản, việc ép học phonics chỉ khiến trẻ đọc mà không hiểu, biết chữ nhưng không biết diễn đạt. Việc "đọc" còn có rất nhiều yếu tố khác ngoài việc là "đọc được thành tiếng". Một đứa trẻ được gọi là "biết đọc" khi:
- Bé hiểu được nội dung mình đang đọc.
- Bé đọc với sự trôi chảy, có thể nhận diện từ một cách tự nhiên mà không cần đánh vần từng chữ.
- Bé đọc với nhịp điệu, ngắt nghỉ phù hợp để diễn đạt ý nghĩa.
- Bé có thể liên hệ nội dung đọc với trải nghiệm của mình.
- Bé dùng việc đọc như một công cụ để tiếp thu kiến thức
- Bé yêu thích và có thói quen “đọc”.
Nếu trẻ chỉ biết ghép âm và đánh vần nhưng không hiểu nội dung, thì đó chưa thể gọi là "biết đọc" đúng nghĩa. Việc ép trẻ học phonics sớm để đọc thành tiếng mà bỏ qua yếu tố hiểu nghĩa sẽ khiến trẻ cảm thấy đọc là một nhiệm vụ khó khăn, thay vì là một trải nghiệm thú vị.
3. VẬY KHI NÀO NÊN HỌC PHONICS?
Phonics không phải là thánh thần hay ác quỷ gì cả, vấn đề là học đúng thời điểm.
- Khi trẻ đã có nền tảng nghe – nói tốt, khoảng 5-6 tuổi, trẻ có thể bắt đầu làm quen với phonics để hỗ trợ kỹ năng đọc.
- Nếu trẻ chưa nói được câu tiếng Anh hoàn chỉnh, hãy tập trung vào nghe – nói trước, rồi mới đến đọc.
4. BUDDING BEAN DẠY PHONICS NHƯ THẾ NÀO?
Chương trình Budding Bean hiểu rằng ngôn ngữ cần được xây dựng tự nhiên theo đúng tiến trình phát triển:
- Giai đoạn đầu: Tập trung vào nghe và nói, giúp trẻ thực sự hiểu và sử dụng tiếng Anh trước khi đọc.
- Khi trẻ đã sẵn sàng: Phonics được giới thiệu như một công cụ hỗ trợ đọc, giúp trẻ giải mã từ đã quen thuộc, thay vì đọc các từ vô nghĩa.
Học phonics quá sớm giống như cố gắng dạy trẻ chơi đàn piano bằng lý thuyết nốt nhạc trước khi cho trẻ nghe và cảm nhận âm thanh vậy. Trẻ cần nghe, hiểu, và nói trước, rồi mới học đọc một cách hiệu quả.
Nguồn: cô Trần Thuỳ Dương
