Thi Hay

Chúc mừng tất cả 2k8 đã hoàn thành xong kỳ thi THPT Quốc gia 2026! Giờ thì về nhà nghỉ ngơi thôi! Các em đã làm rất tốt rồi🫶

ĐỀ THI CHÍNH THỨC MÔN GD KTPL - THPT QUỐC GIA 2026

ĐỀ THI CHÍNH THỨC MÔN ĐỊA LÝ - THPT QUỐC GIA 2026

ĐỀ THI CHÍNH THỨC MÔN VẬY LÝ - THPT QUỐC GIA 2026

ĐỀ THI CHÍNH THỨC MÔN LỊCH SỬ - THPT QUỐC GIA 2026

ĐỀ THI CHÍNH THỨC MÔN TIẾNG ANH - THPT QUỐC GIA 2026

ĐỀ THI CHÍNH THỨC MÔN HOÁ HỌC - THPT QUỐC GIA 2026

ĐỀ THI CHÍNH THỨC MÔN SINH HỌC - THPT QUỐC GIA 2026

ĐỀ CHÍNH THỨC MÔN TOÁN - THPT QUỐC GIA 2026

ĐỀ VĂN NĂM NAY VÀ CÂU HỎI VỀ QUYỀN LÀM CHỦ TRI THỨC

Tôi không muốn nhìn đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT năm nay theo hướng quen thuộc: đề dễ hay khó, học sinh có bất ngờ hay không, điểm số sẽ ra sao.
Những nhận xét ấy cần thiết, nhưng có lẽ chưa phải điều đáng nói nhất.
Điều khiến tôi chú ý hơn là cách đề đặt vấn đề về tri thức và công nghệ.

📌 Phần đọc hiểu chọn câu chuyện về Gutenberg và phát minh máy in.

Đây không phải một chi tiết lịch sử ngẫu nhiên. Máy in, xét đến cùng, không chỉ là một thành tựu kỹ thuật. Nó là một bước ngoặt trong lịch sử tiếp cận tri thức của nhân loại.
Trước khi kỹ thuật in phát triển, tri thức chủ yếu nằm trong các thư viện, tu viện, trường học, trong tay một bộ phận rất nhỏ những người có điều kiện tiếp cận sách vở và văn bản.
Khi sách còn hiếm, chữ nghĩa còn khó nhân bản, thì tri thức không chỉ đắt đỏ mà còn có tính đặc quyền.
Máy in đã làm thay đổi cấu trúc ấy.
Nó khiến tri thức được sao chép nhanh hơn, lưu thông rộng hơn, vượt ra khỏi những không gian khép kín. Từ đó, sách không chỉ là vật chứa thông tin, mà trở thành phương tiện tạo ra đối thoại xã hội, thúc đẩy tư duy phản biện, giáo dục, khoa học và những biến chuyển lớn trong lịch sử văn minh.
Nhìn từ góc độ ấy, điểm hay của đề không nằm ở việc nhắc đến một phát minh cũ, mà ở việc dùng phát minh ấy để gợi ra một vấn đề rất mới:
Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, con người sẽ tiếp cận, sử dụng và làm chủ tri thức như thế nào?
Đây là mạch tư tưởng đáng chú ý.
Ngày xưa, máy in góp phần phá vỡ sự độc quyền về sách vở và chữ nghĩa.
Hôm nay, AI cũng đang làm lung lay một dạng độc quyền khác: độc quyền trong khả năng tìm kiếm, tổng hợp, xử lý, diễn đạt và sản xuất tri thức.
Một học sinh ở vùng nông thôn, một người trẻ không có nhiều điều kiện học tập, một giáo viên ở một trường xa trung tâm, nếu biết sử dụng công nghệ đúng cách, đều có thể tiếp cận những nguồn học liệu, cách giải thích, mô hình tư duy và không gian trao đổi mà trước đây rất khó có được.
Đó là mặt khai phóng của công nghệ.
Nhưng mặt trái cũng rất rõ.
Khi tri thức trở nên quá dễ lấy, người học có thể nhầm việc có câu trả lời với việc có năng lực hiểu biết.
Khi công cụ trả lời thay con người quá nhanh, người học có thể mất dần thói quen tự đặt câu hỏi, tự kiểm chứng, tự tổ chức suy nghĩ và tự chịu trách nhiệm về lập luận của mình.
Vì vậy, vấn đề của giáo dục hiện nay không thể chỉ dừng ở câu hỏi:
Có nên cho học sinh dùng AI hay không?
Câu hỏi quan trọng hơn là:
Làm thế nào để học sinh dùng AI như một công cụ mở rộng tư duy, chứ không phải như một lối tắt để né tránh tư duy?
Từ câu chuyện Gutenberg đến yêu cầu nghị luận về việc làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”, đề thi đã tạo ra một đường liên hệ khá rõ:
Một quốc gia muốn phát triển không thể chỉ dừng ở việc tiêu thụ công nghệ.
Quốc gia ấy cần những con người có khả năng làm chủ tri thức, tạo ra ý tưởng mới, biến tri thức thành sản phẩm, thành giải pháp, thành năng lực cạnh tranh và năng lực phụng sự cộng đồng.
Dĩ nhiên, cụm từ “Steve Jobs Việt Nam” nếu hiểu không khéo có thể dễ dẫn đến cách viết thần tượng hóa cá nhân.
Việt Nam không nhất thiết phải đi tìm một vài biểu tượng công nghệ theo mẫu hình có sẵn.
Điều cần thiết hơn là xây dựng một môi trường giáo dục và xã hội đủ tốt để nhiều người trẻ có thể phát triển năng lực sáng tạo của mình:
– biết học thật, nghĩ thật, làm thật;
– biết chấp nhận thử nghiệm;
– biết sử dụng công nghệ có trách nhiệm;
– biết giải quyết những vấn đề cụ thể của đất nước bằng tri thức và bản lĩnh của mình.
Tôi cho rằng đây là thông điệp đáng suy nghĩ nhất của đề Văn năm nay.
Đề không chỉ kiểm tra khả năng đọc hiểu một văn bản. Đề cũng không đơn thuần chạy theo tính thời sự của AI.
Sâu hơn, đề gợi lại một quy luật lớn trong lịch sử:
Mỗi bước tiến của công nghệ đều đặt ra một yêu cầu mới đối với con người.
Máy in từng mở rộng quyền tiếp cận tri thức. AI hôm nay cũng có thể làm điều đó, thậm chí với quy mô lớn hơn nhiều.
Nhưng công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa giáo dục khi nó giúp con người suy nghĩ độc lập hơn, đối thoại sâu hơn, sáng tạo có trách nhiệm hơn.
Bởi cuối cùng, tương lai không thuộc về những người chỉ biết sử dụng công nghệ.
Tương lai thuộc về những người biết làm chủ tri thức trong thời đại công nghệ.