11/04/2026
https://www.facebook.com/share/1CKw8hVgwn/?mibextid=wwXIfr
BÀI DỰ THI - ĐẠI SỨ VĂN HÓA ĐỌC NĂM 2026
Câu 1: Trong các tác phẩm đã đọc, nhân vật nào đã truyền cảm hứng, hướng em tới lối sống tích cực, có trách nhiệm với xã hội, khơi dậy khát vọng cống hiến và phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
“Cuộc sống của con người đâu phải chỉ thu hẹp trên mảnh đất vùng quê. Đã đành quê hương là nơi gắn bó với cuộc đời mình nhất, nhưng khi người ta còn trẻ tráng, phải bay nhảy hoạt động, đi đây đi đó. Lúc nào cũng chạnh nghĩ về quê hương, đó là báo hiệu của tuổi già” (Đất rừng Phương Nam). Những dòng văn ấy gợi ra một cách nhìn rất thật về tuổi trẻ, về nhu cầu được bước ra khỏi không gian quen thuộc để trải nghiệm và trưởng thành. Không phải ai cũng có một hành trình êm đềm, có người lớn lên trong những biến động, trong những lần buộc phải rời xa quê hương và đối diện với cuộc đời sớm hơn tuổi. Chính trong hoàn cảnh ấy, con người dần hình thành cách nhìn, cách sống và ý thức về trách nhiệm của mình. An trong Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi cũng lớn lên từ những biến động như thế. Từ một cậu bé bị cuốn vào dòng chảy của thời cuộc, An đi qua những mất mát và va chạm để từng bước trưởng thành, hướng tới một lối sống có ý nghĩa và gắn bó với cộng đồng.
Tác phẩm Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi ra đời trong bối cảnh Nam Bộ những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, khi cuộc sống của người dân bị xáo trộn bởi chiến tranh và những cuộc di tản liên tiếp. Từ không gian sông nước rộng lớn ấy, câu chuyện mở ra hành trình của An, một cậu bé vốn quen với cuộc sống nơi đô thị, bỗng chốc phải rời xa gia đình và bước vào chuỗi ngày lưu lạc. Những biến động bất ngờ không đẩy An vào tuyệt vọng mà từng bước dẫn cậu đến với những trải nghiệm mới, qua đó hình thành sự trưởng thành cả trong nhận thức lẫn cách nhìn nhận về cuộc sống.
Hành trình của An bắt đầu từ một mất mát lớn, khi chiến tranh đã cuốn cậu rời xa gia đình và đẩy vào cuộc sống bơ vơ giữa miền sông nước xa lạ. Từ một đứa trẻ vốn quen với sự che chở, An phải đối diện với cảm giác lạc lõng và thiếu điểm tựa. Thế nhưng, điều đáng chú ý không nằm ở hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, mà ở cách An lựa chọn đối diện với nó. Cậu không buông xuôi hay thu mình, trái lại từng bước hòa nhập với môi trường mới, học cách thích nghi với những điều trước đây chưa từng trải qua.
Những ngày sống cùng người dân miền Tây đã mở ra cho An một thế giới hoàn toàn khác. Cậu làm quen với việc câu rắn, theo người lớn đi lấy mật ong, rồi dần hiểu cách sinh tồn giữa thiên nhiên hoang dã. Mỗi trải nghiệm không chỉ giúp An tồn tại mà còn làm thay đổi cách nhìn của cậu về cuộc sống. Từ chỗ bỡ ngỡ, An trở nên vững vàng hơn, biết quan sát, biết học hỏi và dần tìm được vị trí của mình trong môi trường mới.
Nhìn vào quá trình trưởng thành ấy, có thể thấy hoàn cảnh không hề đẩy An vào ngõ cụt mà lại trở thành điều kiện để cậu rèn luyện ý chí và bản lĩnh. Chính những thử thách liên tiếp đã giúp một cậu bé yếu ớt ngày nào dần hình thành sự mạnh mẽ từ bên trong. Nghịch cảnh không làm An chùn bước, ngược lại đã góp phần nuôi lớn một tâm hồn vững vàng, sẵn sàng bước tiếp trên con đường nhiều chông g*i phía trước.
Rời khỏi những tháng ngày bơ vơ, An dần tìm được điểm tựa trong vòng tay của những con người nơi miền sông nước. Dì Tư Béo dang tay cưu mang cậu giữa lúc không nơi nương tựa, rồi gia đình ông Hai đón nhận cậu như một thành viên thực sự. Sự đùm bọc ấy đủ để một đứa trẻ từng trải qua mất mát cảm nhận được hơi ấm của tình người và niềm tin vào cuộc sống. Sống trong những tình cảm chân thành, An không còn là cậu bé chỉ biết nghĩ cho riêng mình. Cậu biết trân trọng những gì mình nhận được, hiểu giá trị của sự sẻ chia và dần dần nuôi dưỡng ý thức gắn bó với những người xung quanh.
Chi tiết An giữ gìn và trả lại túi đồ nghề cho ông Hai mang một ý nghĩa đặc biệt. Trong hoàn cảnh thiếu thốn, khi bản thân còn chưa ổn định, cậu vẫn lựa chọn hành động đúng đắn. Điều đó cho thấy sự trung thực đã trở thành một phần trong cách sống, đồng thời phản ánh nền tảng đạo đức được bồi đắp từ chính những con người bình dị mà cậu gặp trên đường đời. Đặt trong bối cảnh chiến tranh, những nghĩa cử tưởng như nhỏ bé ấy lại mang giá trị lớn lao. Khi cuộc sống bị xô đẩy bởi biến động, tình người trở thành sợi dây gắn kết, giúp con người dựa vào nhau để tồn tại và vượt qua khó khăn. Từ những gì đã trải qua, An lớn lên bằng tình thương và ý thức trách nhiệm với mọi người.
Những trải nghiệm mà An đi qua không dừng lại ở việc giúp cậu thích nghi với cuộc sống, mà còn mở ra một sự thay đổi sâu sắc trong nhận thức. Giữa khung cảnh thiên nhiên tưởng như bình yên, chiến tranh vẫn hiện diện với những mất mát và hi sinh. An tận mắt chứng kiến sự tàn phá của giặc, thấy những con người quanh mình ngã xuống, trong đó có những tấm gương như Võ Tòng sẵn sàng đánh đổi mạng sống vì nghĩa lớn. Những điều ấy không còn là câu chuyện xa lạ mà trở thành những va chạm trực tiếp, buộc An phải suy nghĩ và hiểu rõ hơn về giá trị của độc lập, về cái giá phải trả để giữ gìn quê hương.
Từ những nhận thức ban đầu ấy, thế giới nội tâm của An có sự chuyển biến rõ rệt. Sự hồn nhiên của một đứa trẻ dần nhường chỗ cho những suy nghĩ chín chắn hơn. Cậu không còn đứng ngoài những biến động xung quanh mà bắt đầu ý thức được vị trí của mình trong hoàn cảnh chung. Những gì An chứng kiến không khiến cậu sợ hãi lùi bước, mà dần mở ra trong cậu một cách nhìn mới về cuộc sống, về trách nhiệm và con đường cần lựa chọn. Sự thay đổi ấy được thể hiện rõ qua quyết định của An khi lựa chọn đi theo lực lượng du kích. Đây không còn là phản ứng bột phát mà là kết quả của một quá trình nhận thức và trưởng thành. Từ một cậu bé từng bị cuốn đi trong dòng người tản cư, An đã chủ động xác định hướng đi cho mình, gắn cuộc đời cá nhân với vận mệnh chung của đất nước.
Đặt trong bối cảnh rộng lớn hơn, sự trưởng thành của An phản chiếu hình ảnh của cả một thế hệ thanh thiếu niên Việt Nam trong thời chiến. Họ đều xuất phát từ những con người bình dị, như những người lính trong bài thơ Đồng chí của Chính Hữu:
“Quê hương anh nước mặn, đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau”.
Chính từ những con người rất đỗi bình thường ấy, trong gian khó và chiến tranh, một ý chí chung đã được hun đúc, một lý tưởng sống dần được xác lập. An cũng lớn lên từ hoàn cảnh như thế, không chỉ theo năm tháng mà còn trong ý thức về trách nhiệm với quê hương, sẵn sàng hòa mình vào dòng chảy của dân tộc để góp phần bảo vệ và xây dựng đất nước.
Nhân vật An không dừng lại ở việc gợi lên sự đồng cảm mà còn để lại những tác động rõ rệt trong cách em nhìn nhận và định hướng bản thân. Trước đây, em từng nghĩ rằng con người chỉ cần có một cuộc sống yên ổn là sẽ tự khắc trưởng thành. Thế nhưng, qua những gì An trải qua, em nhận ra rằng chính những lúc khó khăn nhất mới là khi con người buộc phải thay đổi, phải tự mình đứng vững và bước tiếp. Chỉ khi đi qua thử thách, con người mới hiểu mình là ai và cần sống như thế nào. Nghịch cảnh không làm con người yếu đi, mà là nơi giúp bản lĩnh được tôi luyện và suy nghĩ trở nên sâu sắc hơn.
Sự thay đổi ấy không chỉ dừng lại ở nhận thức mà còn thể hiện trong cách em điều chỉnh hành động mỗi ngày. Em bắt đầu chủ động hơn trong việc học, không còn học theo sự thúc ép mà tự đặt ra mục tiêu cho mình. Việc đọc sách cũng trở thành một thói quen nghiêm túc hơn, không chỉ để tiếp nhận kiến thức mà còn để mở rộng hiểu biết về cuộc sống xung quanh. Bên cạnh đó, em quan tâm nhiều hơn đến những vấn đề của cộng đồng, tích cực tham gia các hoạt động tập thể của lớp và của trường, từ đó rèn luyện tinh thần trách nhiệm và khả năng gắn kết với mọi người.
Từ những thay đổi nhỏ ấy, em dần xác định rõ hơn con đường mình muốn hướng tới. Cuộc sống không thể chỉ xoay quanh lợi ích cá nhân, mà cần gắn với những giá trị lớn hơn. Em mong muốn trong tương lai có thể đóng góp một phần công sức của mình cho xã hội, dù bắt đầu từ những việc rất nhỏ, để trở thành một người sống có ích và có trách nhiệm. Từ An, em nhận ra rằng tuổi trẻ không nên chỉ là những tháng ngày trôi qua vô nghĩa, mà phải là hành trình chuẩn bị để cống hiến.
Khép lại những trang sách của Đất rừng phương Nam, hình ảnh An vẫn còn đọng lại như một dấu ấn khó phai. Đó không chỉ là câu chuyện về một cậu bé lớn lên giữa khói lửa chiến tranh, mà còn là biểu hiện sinh động cho sức sống, ý chí và sự trưởng thành của tuổi trẻ Việt Nam trong những năm tháng đầy thử thách. Từ những bước đi chông chênh ban đầu đến khi tìm được hướng đi cho mình, An đã cho thấy một quá trình lớn lên từng bước, gắn với trách nhiệm và tình yêu dành cho quê hương.
Điều còn lại sau tất cả không nằm ở những chặng đường đã qua, mà ở dư âm nhân vật ấy để lại trong lòng người đọc. Đó là lời nhắc nhở về cách sống, về thái độ trước hoàn cảnh và về ý nghĩa của sự cống hiến. Khi nhìn lại chính mình, em hiểu rằng mỗi người, dù ở vị trí nào, đều có thể góp một phần nhỏ bé vào những giá trị lớn lao. Và có lẽ, hành trình trưởng thành của An cũng chính là lời thôi thúc để thế hệ hôm nay sống có ý thức hơn, sống không hoài phí và biết hướng đến những điều tốt đẹp cho cộng đồng và đất nước.
Câu 2: Em hãy đề xuất sáng kiến, giải pháp (khuyến khích ứng dụng công nghệ, mạng xã hội) nhằm phát triển văn hóa đọc và lan tỏa tri thức trong cộng đồng. (Nêu được mục tiêu, nội dung công việc thực hiện, dự kiến kết quả đạt được. Khuyến khích những sáng kiến đã được áp dụng trong thực tiễn và có minh chứng).
Thầy sẽ bổ sung sau nhé ^.^
