Trung tâm can thiệp sớm Phương Trang - Tp. Thái Bình

Cô vừa sưu tầm được một số tranh cho các con tập cầm bút tô theo đường viền và tô màu cho bức tranh. Bố mẹ in cho con tập tô nhé ❤️❤️❤️

𝟓 𝐇𝐎𝐀̣𝐓 Đ𝐎̣̂𝐍𝐆 𝐂𝐇𝐎̛𝐈 𝐒𝐀́𝐍𝐆 𝐓𝐀̣𝐎 𝐆𝐈𝐔́𝐏 𝐏𝐇𝐀́𝐓 𝐓𝐑𝐈𝐄̂̉𝐍 𝐂𝐇𝐔́ 𝐘́ 𝐎̛̉ 𝐓𝐑𝐄̉ 𝐆𝐈𝐀𝐈 Đ𝐎𝐀̣𝐍 𝐆𝐈𝐀𝐎 𝐓𝐈𝐄̂́𝐏 𝐒𝐎̛́𝐌

Dưới đây là 5 hoạt động mình thường áp dụng cho các bạn nhỏ chậm nói, rối loạn phát triển, đang ở giai đoạn tiền ngôn ngữ:

1. Hộp bất ngờ "CÓ GÌ TRONG ĐÂY?"
- Chuẩn bị: Hộp kín, bên trong để vài đồ vật có âm thanh hoặc xúc giác đặc biệt.
- Cách chơi:
Lắc hộp → hỏi “Con nghe gì thế?” → mở hé → cho trẻ đoán hoặc thò tay vào lấy.
Nếu trẻ chưa nói → bạn có thể mô tả: “À à... là lục lạc đấy!”
- Mục tiêu: Duy trì chú ý có mục tiêu, bắt đầu giao tiếp bằng cử chỉ – ánh mắt – âm thanh.

2. Trò “Thổi b**g bóng – ai xin mới có”
- Cách chơi: Thổi bóng → ngưng → chờ trẻ nhìn bạn, ra hiệu, phát ra âm thanh → mới tiếp tục thổi.
- Biến thể sáng tạo: B**g bóng có mùi thơm, màu sắc hấp dẫn hoặc thổi ở các vị trí “hài hước” như... trên đầu bạn.
- Mục tiêu: Khuyến khích giao tiếp chủ động và luân phiên tương tác.

3. Hóa thân “diễn sâu”
- Dụng cụ: Vớ tay, mũ, khăn choàng, kính nhựa – mọi thứ có thể “hóa trang”.
- Cách chơi: Bạn đội mũ – làm giọng “mẹ gà”, rồi chuyển sang làm “mẹ heo”...
- Mỗi lần đổi mũ là một nhân vật mới → gợi sự ngạc nhiên và chú ý kéo dài của trẻ.
- Mục tiêu: Gây chú ý, phát triển trí tưởng tượng và giao tiếp cảm xúc.

4. Ghép sai có chủ đích
- Cách chơi: Ghép quả chuối với... bát ăn → hỏi: “Ủa? Đúng chưa nhỉ?” Chờ trẻ phản ứng → bật cười, chỉ tay, nhìn → rồi mới sửa.
- Mục tiêu: Tạo sự “nghịch lý” gây chú ý – giúp trẻ phân tích, phản hồi.

5. Trò chơi hành động có kịch bản
- Gợi ý: “Làm bánh cho gấu” – bạn lấy bát, thìa, nguyên liệu giả → mời trẻ cùng làm. Khi trẻ mất chú ý → tạo “vấn đề nhỏ” như: “Ơ? Bột đâu rồi nhỉ?”
- Mục tiêu: Duy trì chú ý qua hành động nối tiếp, xây dựng nền cho giao tiếp mục đích.

Nguồn coopy: Fb Trang Thuỳ

Rèn luyện kỹ năng thở và kiểm soát hơi

Trong can thiệp ngôn ngữ, việc rèn luyện khả năng điều tiết hơi thở đóng vai trò quan trọng. Dưới đây là một số bài tập luyện hơi, sắp xếp từ mức độ dễ đến khó, phụ huynh và giáo viên có thể áp dụng.

1. Thổi lông vũ hoặc giấy vụn nhẹ
• Cách thực hiện: Đặt một chiếc lông vũ hoặc mẩu giấy nhỏ trong lòng bàn tay, khuyến khích trẻ thổi để vật bay đi.
• Mục tiêu: Giúp trẻ cảm nhận luồng hơi thở và bắt đầu biết cách sử dụng hơi ra khỏi miệng.

2. Thổi chong chóng
• Cách thực hiện: Trẻ cầm chong chóng, thổi để cánh quạt quay.
• Mục tiêu: Luyện sức thổi liên tục, rèn sự hứng thú và chú ý.

3. Thổi tắt nến
• Cách thực hiện: Đặt ngọn nến trước mặt trẻ, khuyến khích trẻ thổi tắt.
• Mục tiêu: Rèn kỹ năng điều chỉnh luồng hơi mạnh – yếu.

4. Thổi b**g bóng xà phòng
• Cách thực hiện: Trẻ thổi qua vòng thổi để tạo b**g bóng.
• Mục tiêu: Tập điều tiết hơi ra liên tục, tăng độ bền của hơi thở.

5. Thổi qua ống hút vào nước tạo bọt
• Cách thực hiện: Cho trẻ thổi vào ống hút trong cốc nước để tạo b**g bóng bọt.
• Mục tiêu: Kiểm soát hơi thở dài và ổn định, rèn sức bền của phổi.

6. Thổi bóng bay
• Cách thực hiện: Trẻ thổi hơi vào bóng để bóng căng dần.
• Mục tiêu: Tăng cường sức thổi mạnh, rèn sự phối hợp giữa miệng và phổi.

7. Thổi di chuyển vật nhẹ trên mặt bàn
• Cách thực hiện: Đặt các vật nhẹ (hạt xốp, quả bóng nhỏ, giấy vo tròn) trên bàn, cho trẻ dùng ống hút thổi để di chuyển vật từ điểm này sang điểm khác.
• Mục tiêu: Kết hợp điều tiết hơi thở với khả năng định hướng và kiểm soát.

Các bài tập này nên được thực hiện từ dễ đến khó, mỗi lần chỉ cần 5–10 phút, duy trì thường xuyên. Quan trọng là phụ huynh và giáo viên luôn làm mẫu trước, khuyến khích sau, tránh ép buộc để trẻ vừa học vừa chơi, đạt hiệu quả cao trong phát triển ngôn ngữ.
Nguồn coopy: fb

𝟓 𝐡𝐚̀𝐧𝐡 𝐯𝐢 𝐭𝐡𝐮̛𝐨̛̀𝐧𝐠 𝐠𝐚̣̆𝐩 𝐨̛̉ 𝐭𝐫𝐞̉: 𝐍𝐠𝐮𝐲𝐞̂𝐧 𝐧𝐡𝐚̂𝐧 𝐪𝐮𝐞𝐧 𝐭𝐡𝐮𝐨̣̂𝐜 𝐯𝐚̀ 𝐜𝐚́𝐜𝐡 𝐱𝐮̛̉ 𝐥𝐲́ 𝐝𝐚̀𝐧𝐡 𝐜𝐡𝐨 𝐩𝐡𝐮̣ 𝐡𝐮𝐲𝐧𝐡
Trong quá trình nuôi dạy và can thiệp cho trẻ, đặc biệt là trẻ có những nhu cầu đặc biệt, các hành vi như ăn vạ, quấy khóc, lăng xăng chạy nhảy, hay chống đối khi học… là điều hầu như cha mẹ và giáo viên đều phải đối mặt mỗi ngày. Thực tế, mỗi hành vi của trẻ đều có nguyên nhân riêng, và hiểu rõ những nguyên nhân này sẽ giúp chúng ta xử lý tình huống một cách bình tĩnh và hiệu quả hơn.

1. 𝑻𝒓𝒆̉ 𝒂̆𝒏 𝒗𝒂̣, 𝒌𝒉𝒐́𝒄 𝒍𝒐́𝒄 𝒌𝒉𝒊 𝒌𝒉𝒐̂𝒏𝒈 đ𝒖̛𝒐̛̣𝒄 đ𝒂́𝒑 𝒖̛́𝒏𝒈 𝒚𝒆̂𝒖 𝒄𝒂̂̀𝒖
Nguyên nhân thường gặp:
- Trẻ chưa biết cách thể hiện nhu cầu một cách rõ ràng.
- Trẻ từng được đáp ứng khi ăn vạ nên hình thành thói quen này.

Cách xử lý:
- Kiên trì giữ bình tĩnh, tránh chiều theo ngay lập tức.
- Đợi trẻ bình tĩnh rồi mới nhẹ nhàng hỏi trẻ cần gì.
- Dạy trẻ sử dụng các phương tiện giao tiếp thay thế như chỉ tranh ảnh (PECS), cử chỉ hoặc lời nói ngắn gọn.

Gợi ý tương tác với phụ huynh:
"Khi con ăn vạ, ba mẹ hãy cố gắng giữ bình tĩnh, không lập tức đáp ứng. Chờ con ngừng khóc, sau đó nhẹ nhàng nhắc: 'Con bình tĩnh rồi, con cần gì nào?'. Dần dần con sẽ hiểu cách thể hiện nhu cầu đúng đắn hơn."

2. 𝑻𝒓𝒆̉ 𝒕𝒉𝒊𝒆̂́𝒖 𝒄𝒉𝒖́ 𝒚́, 𝒍𝒐̛ đ𝒂̃𝒏𝒈 𝒌𝒉𝒊 𝒉𝒐̣𝒄 𝒉𝒂𝒚 𝒄𝒉𝒐̛𝒊
Nguyên nhân thường gặp:
- Hoạt động chưa phù hợp sở thích hoặc khả năng của trẻ.
- Môi trường xung quanh nhiều yếu tố gây phân tán (tiếng ồn, đồ chơi khác…)

Cách xử lý:
- Lựa chọn hoạt động ngắn gọn, rõ ràng, phù hợp với trẻ.
- Loại bỏ hoặc giảm tối đa các yếu tố gây phân tâm trước khi hoạt động.
- Sử dụng công cụ hỗ trợ như bảng trực quan, đồng hồ báo giờ giúp trẻ dự đoán được thời gian kết thúc.

Gợi ý tương tác với phụ huynh:
"Cha mẹ thử chọn một hoạt động thật đơn giản và chỉ để đúng đồ dùng cần thiết trước mặt con. Sử dụng đồng hồ báo giờ, trẻ sẽ hiểu rằng khi hết thời gian là xong và dễ tập trung hơn."

3. 𝑻𝒓𝒆̉ 𝒌𝒉𝒐̂𝒏𝒈 𝒎𝒖𝒐̂́𝒏 𝒉𝒐̛̣𝒑 𝒕𝒂́𝒄, 𝒄𝒉𝒐̂́𝒏𝒈 đ𝒐̂́𝒊 𝒌𝒉𝒊 𝒕𝒉𝒖̛̣𝒄 𝒉𝒊𝒆̣̂𝒏 𝒚𝒆̂𝒖 𝒄𝒂̂̀𝒖

Nguyên nhân thường gặp:
- Yêu cầu đưa ra quá khó hoặc không rõ ràng.
- Trẻ chưa hiểu rõ phải làm gì, dẫn đến cảm giác thất bại ngay từ đầu.

Cách xử lý:
- Chia nhỏ nhiệm vụ thành từng bước thật đơn giản và cụ thể.
- Đưa ra hướng dẫn trực tiếp, rõ ràng, ngắn gọn.
- Áp dụng nguyên tắc trực quan “Đầu tiên – Sau đó” để trẻ hiểu rõ điều cần làm và phần thưởng sẽ nhận được.

Gợi ý tương tác với phụ huynh:
"Cha mẹ thử nói thật đơn giản với con: 'Đầu tiên con bỏ đồ chơi vào hộp, sau đó mình ra sân chơi nhé!'. Nếu trẻ vẫn từ chối, hãy chia nhỏ thêm: 'Con cất một đồ chơi thôi rồi đi chơi liền'. Trẻ sẽ dễ chịu và hợp tác hơn nhiều."

4. 𝑻𝒓𝒆̉ 𝒕𝒂̆𝒏𝒈 đ𝒐̣̂𝒏𝒈, 𝒍𝒆𝒐 𝒕𝒓𝒆̀𝒐, 𝒄𝒉𝒂̣𝒚 𝒏𝒉𝒂̉𝒚 𝒍𝒊𝒆̂𝒏 𝒕𝒖̣𝒄 𝒌𝒉𝒐̂𝒏𝒈 𝒌𝒊𝒆̂̉𝒎 𝒔𝒐𝒂́𝒕
Nguyên nhân thường gặp:
- Trẻ có nhu cầu vận động mạnh nhưng chưa được đáp ứng đầy đủ.
- Trẻ chưa được hướng dẫn cách tự điều chỉnh mức năng lượng.

Cách xử lý:
- Cho trẻ vận động mạnh hợp lý trước các hoạt động tĩnh như học hoặc ăn.
- Thiết lập lịch trình rõ ràng với sự xen kẽ giữa hoạt động vận động và nghỉ ngơi.
- Sử dụng các công cụ hỗ trợ cảm giác như bóng yoga, bạt nhún để giúp trẻ giải phóng năng lượng.

Gợi ý tương tác với phụ huynh:
"Trước khi ngồi vào bàn ăn hay học bài, ba mẹ nên cho trẻ vận động mạnh khoảng 10-15 phút. Trẻ được giải phóng năng lượng sẽ dễ ngồi yên hơn trong các hoạt động tiếp theo."

5. 𝑻𝒓𝒆̉ 𝒈𝒂̣̆𝒑 𝒌𝒉𝒐́ 𝒌𝒉𝒂̆𝒏 𝒌𝒉𝒊 𝒄𝒉𝒖𝒚𝒆̂̉𝒏 𝒕𝒖̛̀ 𝒉𝒐𝒂̣𝒕 đ𝒐̣̂𝒏𝒈 𝒏𝒂̀𝒚 𝒔𝒂𝒏𝒈 𝒉𝒐𝒂̣𝒕 đ𝒐̣̂𝒏𝒈 𝒌𝒉𝒂́𝒄
Nguyên nhân thường gặp:
- Trẻ chưa biết trước điều gì sắp diễn ra.
- Trẻ đang tập trung cao độ vào hoạt động hiện tại, chưa sẵn sàng cho việc chuyển tiếp.

Cách xử lý:
- Thông báo rõ ràng trước khi chuyển tiếp (bằng lời hoặc hình ảnh).
- Dùng thẻ lịch trình trực quan để trẻ dễ đoán trước điều sắp tới.
- Thực hiện chuyển tiếp nhẹ nhàng bằng cách đếm ngược, hát một bài hát hoặc hỗ trợ tích cực để giúp trẻ chuyển đổi dễ dàng hơn.

Gợi ý tương tác với phụ huynh: “Ba mẹ thử áp dụng thông báo chuyển tiếp rõ ràng như: ‘5 phút nữa chúng ta nghỉ nhé!’, hoặc dùng hình ảnh minh họa. Khi hết giờ, nhẹ nhàng hát bài hát chuyển hoạt động để con thấy vui vẻ hơn khi chuyển tiếp.”

Mỗi trẻ đều khác biệt, vì vậy hãy kiên trì, linh hoạt và điều chỉnh sao cho phù hợp nhất với con mình nhé!


Nguồn coppy: Fb Trang Thuỳ

Thông báo: Trung tâm chuyển địa điểm mới phụ huynh có nhu cầu liên hệ qua số điện thoại hoặc địa chỉ phía dưới ạ. Xin cảm ơn!

Thông báo: Trung tâm tuyển dụng giáo viên Mầm Non, Giáo DỤc Đặc Biệt, Công Tác Xã HỘi, gv Tiểu Học,…….
Làm việc tại: số nhà 04a - ngõ 93 Trần Phú - Tp Thái bình
Liên hệ: 0359212095 (Trang)
Trung tâm rất mong được làm việc cùng các cô giáo.

❤️GIẢI PHÁP GIÚP ĐỠ TRẺ TĂNG ĐỘNG GIẢM CHÚ Ý 🏃‍♀️
1️⃣Tăng tập trung chú ý:
– Tạo môi trường yên tĩnh khi trẻ học tập.
– Tạo cho trẻ chú ý nghe nhìn khi bạn nói.
– Nói rõ ràng yêu cầu của bạn với trẻ.
– Bảo trẻ nhắc lại những gì mà bạn muốn.
– Tránh quá nhiều việc, nhiều thứ cùng lúc làm trẻ mất tập trung.
– Nên cho trẻ chơi trò chơi tĩnh, đòi hỏi phải tư duy.
2️⃣ Tạo điều kiện cho trẻ hoàn thành tốt công việc, học tập:
– Lập thời gian biểu và nhắc nhở trẻ thực hiện.
– Cho trẻ tham gia thể dục, thể thao vừa sức.
– Tránh chơi game, không chơi trò chơi bạo lực.
– Không nên kéo dài quá lâu một công việc.
– Chấp nhận một số hạn chế của trẻ, tránh chế diễu trẻ.
– Luôn nhắc trẻ luật lệ, nội quy trước khi đến nơi công cộng.
– Thái độ luôn kiên trì, nhẹ nhàng nhưng dứt khoát.
– Phải liên hệ với giáo viên, nên cho trẻ ngồi ở bàn đầu để giáo viên giúp đỡ.
– Tham gia các sinh hoạt nhóm, đoàn thể.
– Phát huy những khả năng của trẻ (thể thao, văn nghệ, …)
– Cần có sự kết hợp giữa trẻ – gia đình – giáo dục.
3️⃣Liệu pháp hành vi
– Nhận biết tình huống, sự kiện làm trẻ có vấn đề, từ đó tạo môi trường tốt.
– Giải thích cho trẻ hiểu những việc cần phải làm.
– Hướng dẫn, nhắc nhở và kiểm tra trẻ trong học tập, công việc.
– Thường xuyên khuyến khích hành vi tốt của trẻ bằng lời nhẹ nhàng và khen thưởng động viên kịp thời.
– Khi trẻ mắc lỗi, cần kiên trì nhắc nhở, giải thích kiểm soát hành vi. Nếu không sửa lỗi có thể phạt bằng hình thức phù hợp như thời gian tách biệt, trả giá hành vi, … có giải thích lý do. Tránh đánh mắng trẻ.
4️⃣ Giáo dục: Giáo dục đặc biệt giúp trẻ tăng khả năng học tập, phối hợp chặt chẽ với giáo viên.
5️⃣ Các phương pháp khác
– Vui chơi, sinh hoạt nhóm, văn nghệ, thể thao, lao động, …
Nguồn: St

MỐC PHÁT TRIỂN VỀ NGÔN NGỮ VÀ GIAO TIẾP Ở TRẺ EM
✅MỐC 0-3 THÁNG
1. Hiểu:
- Nhìn quay đầu về phía có tiếng động
- Liếc mắt nhìn theo vật hoặc người
- Tự mỉm cười.
- Yên lặng khi được bế lên.
2. Thể hiện ngôn ngữ lời nói
- Khóc
- Phát ra âm thanh: a, e, u, g, h, k
- Thổi b**g bóng
- Biết gừ gừ hoặc tạo ra các âm thanh khác nhau.
✅MỐC 3 – 6 THÁNG
1. Hiểu
- Tìm kiếm nơi phát ra âm thanh
- Cười, nhìn chăm chú vào người nói
- Biết phân biệt người lạ
- Biết biểu thị sự không thích
2. Thể hiện ngôn ngữ lời nói
- Phát ra âm thể hiện thích thú để gọi
- Mím hai môi để tạo âm m
- Biết cười to
- Chơi phát âm một mình
✅MỐC 6 – 9 THÁNG
1. HIỂU
- Nhìn đồ vật, người khi nghe nói đến
- Hiểu từ “không”
- Biết xấu hổ, hét để người khác chú ý
2. THỂ HIỆN NGÔN NGỮ LỜI NÓI
- Bắt chước cử chỉ đơn giản ( chào, ạ)
- Nói các âm “đa đa, ba ba, na na”
- Bắt chước ngữ điệu của người lớn
✅MỐC 9 – 12 THÁNG
1. HIỂU
- Đưa đồ vật khi được yêu cầu
- Làm theo mệnh lệnh đơn giản
2. THỂ HIỆN NGÔN NGỮ LỜI NÓI
- Nói được những từ đầu tiên
- Nói luyên thuyên không có nghĩa
✅MỐC 12 – 18 THÁNG
1. HIỂU
- Chỉ vào đồ vật bé muốn
- Bé biết giữ của ( biết sở hữu)
2. THỂ HIỆN NGÔN NGỮ LỜI NÓI
- Nói được khoảng 20 từ
- Biết xin, trả lời câu hỏi “ cái gì đây?”
✅MỐC 18 – 24 THÁNG
1. HIỂU
- Nghe được câu chuyện đơn giản
- Phân biệt đồ ăn với đồ vật khác
2. THỂ HIỆN NGÔN NGỮ LỜI NÓI
- Biết gọi đi vệ sinh, tên mọi người
- Nói câu có hai từ, có động từ và tính từ
✅MỐC 2 – 2,5 TUỔI
1. HIỂU
- Nghe câu chuyện dài 5 đến 10 phút
- Làm việc theo chuỗi 2 việc liền nhau
- Nhận biết hành động trong tranh
2. THỂ HIỆN NGÔN NGỮ LỜI NÓI
- Trả lời câu hỏi “ở đâu? đang làm gì?”
- Nói còn ngọng các phụ âm cuối
- Nói các từ chỉ thời gian, địa điểm
✅MỐC 2,5 – 3 TUỔI
1. HIỂU
- Hiểu các từ so sánh và mô tả
- Tuân theo lịch hoạt động hàng ngày
- Chọn các màu giống nhau
2. THỂ HIỆN NGÔN NGỮ LỜI NÓI
- Nói câu dài 3 – 4 từ
- Dùng từ phủ định “không”
- Biết ra lệnh, yêu cầu
✅MỐC 3 – 3,5 TUỔI
1. HIỂU
- Phận biệt “trước, sau, cứng, mềm”
- Hiểu, trả lời câu hỏi “như thế nào?”
2. THỂ HIỆN NGÔN NGỮ LỜI NÓI
- Nói câu dài 4 – 5 từ
- Biết dùng từ nối “và, thế rồi, thì”
MỐC 3,5 – 4 TUỔI
1. HIỂU
- Đến đến 10, nhận biết được 2, 3 màu
- Phân biệt được trên dưới, đỉnh, đáy
2. THỂ HIỆN NGÔN NGỮ LỜI NÓI
- Nói được hầu hết các phụ âm
- Nói câu dài 4, 7 từ
✅MỐC 4 – 5 TUỔI
1. HIỂU
- Thực hiện được 3 mệnh lệnh
- Trả lời được câu hỏi khi nào
2. THỂ HIỆN NGÔN NGỮ LỜI NÓI
- Kể một câu chuyện dài
- Bắt đầu dùng đại từ sở hữu
✅MỐC 5 – 6 TUỔI
1. HIỂU
- Hiểu được thời gian “hôm qua/hôm nay”
- Phân biệt “ phải/ trái” biết phân loại
2. THỂ HIỆN NGÔN NGỮ LỜI NÓI
- Dùng các đại từ đúng, biết so sánh “cao nhất, biết dùng trạng từ…”
Ba mẹ có thể tham khảo mốc phát triển và từng tiêu chuẩn tương ứng với mỗi độ tuổi của trẻ nhé! (st).

CHẬM NÓI Ở TRẺ 🌿🌿

Theo Viện Hàn Lâm Nhi Khoa Mỹ, cứ 5 trẻ dưới 5 tuổi có 1 trẻ bị chậm nói. Đáng chú ý rằng tỷ lệ chậm nói này sẽ gia tăng gần 50% nếu cứ mỗi 30 phút tăng thêm từ việc trẻ xem, chơi các thiết bị điện tử như điện thoại, ipad, TV mỗi ngày (theo kết quả nghiên cứu của nhóm TS. Birken Bệnh viện Nhi Toronto)

📌CHẬM NÓI CÓ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TRẺ KHI LỚN?

Theo TS. Othman, ĐH Michigan, Mỹ: trẻ chậm nói ở độ tuổi nhỏ nếu không được hỗ trợ sớm có thể kéo dài và gây ảnh hưởng đến các kỹ năng ngôn ngữ thậm chí đến độ tuổi thành niên, trẻ cũng gặp nhiều khó khăn trong các hoạt động liên quan đến giáo dục và nghề nghiệp về sau. Như, khi lên 7 tuổi, trẻ thường làm sai bài tập ghép câu. Ở độ tuổi 9, trẻ thường làm sai chính tả và đọc. Khi 17 tuổi trẻ thường kém hơn trong việc vận dụng ngôn ngữ như thuyết trình và ghi nhớ lời người khác nói.

📌THEO DÕI QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CỦA TRẺ THEO TỪNG GIAI ĐOẠN
TS. Alexander, BV Nhi Alberta, Canada từng chia sẻ mỗi giai đoạn trẻ sẽ có sự phát triển ngôn ngữ khác nhau về cách đáp ứng, nói và số lượng từ trẻ sử dụng trong các hoạt động giao tiếp hằng ngày. (Các bạn có thể tham khảo những cột mốc đánh giá này tại comment phía dưới bài viết)

📌NÃO BỘ VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ
Bạn biết không! sau khi sinh não bộ trẻ tăng trung bình khoảng 2gram mỗi ngày, đến khi 5 tuổi não trẻ đạt khoảng 90% kích thước của não người lớn. Nghiên cứu của TS. McLeod đã cho thấy tốc độ phát triển nhanh này có liên quan đến khả năng nắm bắt các mô hình phức tạp, bao gồm cả phát triển ngôn ngữ khi trẻ tương tác với môi trường xung quanh. Việc học ngôn ngữ của trẻ là một quá trình phức tạp bao gồm quá trình tiếp nhận kích thích từ tai để nghe âm, mắt để quan sát đến não bộ để điều phối sự bắt chước, ghi nhớ và truyền các tín hiệu thần kinh đến cơ quan phát âm để phát ra tiếng nói. Có 2 yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo sự phát triển ngôn ngữ của trẻ ở giai đoạn nhỏ gồm:

🔺 Hình thành vùng chức năng ngôn ngữ: Người ta thấy rằng các vùng chức năng ngôn ngữ trong não bộ phát triển rất sớm. Trong đó, các chất béo giữ vai trò quan trọng cho quá trình phát triển này. Thực vậy, khoảng 80% thành phần chất béo trên màng tế bào thần kinh là các chất béo tốt không bão hoà chuỗi dài. Theo nghiên cứu của TS. Kirby, ĐH South Wales, Anh cho thấy những chất béo tốt không bão hoà chuỗi dài omega-3/omega-6 có vai trò trong cải thiện khả năng đọc, đánh vần, cũng như sự tập trung ở trẻ nhỏ.

Chất béo Omega-6 thường có nhiều trong các loại dầu thực vật như dầu đậu nành, dầu oliu, … và trong những loại hạt như hướng dương, hạt điều, hạnh nhân. Còn chất béo omega-3 là dạng cơ thể không tư tổng hợp được, mà cần bổ sung từ bên ngoài. Chúng ta thường biết nhiều về dạng omega-3 từ cá, nhưng thực ra trong thực vật cũng chứa nguồn chất béo omega-3 này. Hơn nữa, trong thực vật thường chứa thêm thành phần vitamin E tự nhiên giúp chất béo omega bền vững hơn. Dầu hạt lý chua đen là điển hình có tỷ lệ omega-6/omega-3 theo tỷ lệ 4:1. Theo TS. Yehuda, ĐH Bar Ilan, Irael cho biết tỷ lệ này là lí tưởng và có liên quan tích cực đến các hoạt động phát triển cấu trúc não bộ ở giai đoạn sớm. Omega từ dầu lý chua đen đã và đang được ứng dụng nhiều trong các loại dược phẩm, thực phẩm phổ biến ở Châu Âu như trong sản phẩm Fitobimbi Omega Junior của Ý. Đây là sản phẩm đã có mặt tại hơn 60 quốc gia trên thế giới gồm các nước như Anh, Pháp, Đức… và cũng đã có mặt ở Việt Nam.

🔺 Gia tăng các kết nối thần kinh: Khi các nhà khoa học tại ĐH Harvard phát hiện ra sự tương tác 2 chiều “serve and return” có thể giúp tăng các kết nối thần kinh thì vai trò của thời gian tích cực của cha mẹ dành cho trẻ bắt đầu được nhấn mạnh. Thời gian giao tiếp tích cực là không phụ thuộc bao lâu bạn giao tiếp với bé mà là bao nhiêu thời gian bạn làm trẻ vui, ngạc nhiên, phản ứng, tham gia và hiểu những gì bạn đang giao tiếp. VD. Bạn dành 10 phút chỉ đọc sách cho trẻ mà không quan tâm đến sự tham gia của trẻ thì vẫn tính là 0, nhưng chỉ cần 2 phút bạn làm trẻ hứng thú nhìn và chịu lật trang sách thì đó là 2 phút tích cực.

📌GIÚP TRẺ PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ NHƯ THẾ NÀO?

🔺Trẻ dưới 12 tháng tuổi
Trẻ làm quen với âm thanh và lời nói của bố mẹ ngay khi bước qua 1 tháng tuổi.

Từ 5-9 tháng tuổi, trẻ thích nghe các từ tượng thanh và tượng hình khi bố mẹ nói chuyện. Từ 9 tháng tuổi, trẻ có thể ghép âm. Dưới 1 tuổi, bố mẹ có thể “nháy” giọng ngọng nghịu của trẻ để trẻ quen nguyên âm. Một số nguyên âm bố mẹ cần giúp bé phát triển là a, e, o.

🔺 Trẻ từ 12-17 tháng tuổi
Trẻ từ 12-17 tháng tuổi, trẻ bắt đầu làm quen dần với các phụ âm gần gũi như: p, b, m, d, n cả tiếng Anh và tiếng Việt. Do đó, cha mẹ nên sử dụng nhiều từ có phụ âm này trong nói chuyện như ba ba, b**g bóng…Nếu nói chuyện bằng tiếng Anh với trẻ có thể dùng nhiều các từ như: ball, baby, bottle, daddy. Giai đoạn từ 12-18 tháng tuổi, trẻ thích bố mẹ nói rõ âm, rõ từ, kết hợp 2-3 từ.

🔺 Trẻ từ 18-30 tháng tuổi
Trước khi trẻ 18 tháng tuổi, trẻ có thể nói tầm 20 từ. Từ 18-30 tháng tuổi, trẻ thực sự thích cách mà bạn dùng mệnh lệnh khi hướng dẫn trò chơi với trẻ. Một số mệnh lệnh như:
Nhặt cái … lên, và đưa cho mẹ nào!

Hãy ngồi xuống và đứng lên
Con nhìn mẹ nè và hãy chạm mũi của mẹ

Câu mệnh lệnh, nên gồm 2-3 bước sẽ giúp trẻ học cách ghép từ cũng như ngôn ngữ

🔺 Trẻ từ 2.5-4 tuổi
Trẻ sẽ phát triển 1 lượng lớn từ vựng. Một số cách bạn có thể giúp trẻ sử dụng động từ, đặc biệt có ích cho các trẻ chậm nói. Bạn dùng mệnh lệnh chứa 1 động từ trong câu nói và kết hợp thêm đồ vật hoặc nơi chốn của đồ vật đó.

Có một vài hoạt động bạn nên làm để tăng cơ hội giúp trẻ giao tiếp như hướng dẫn trẻ đánh răng
Mở nắp kem đánh răng
Lấy kem
Đánh răng
Rửa sạch
Đóng nắp kem đánh răng

Mỗi kỹ năng cần được hướng dẫn và chia nhỏ thành các bước như khi bạn nói: “mở nắp kem đánh răng” và cho trẻ cơ hội để đáp ứng. Khuyến khích, khen ngợi khi các bước được hoàn thành. Củng cố bằng hành động khác như khi mở nắp chai nước… khi chơi với trẻ, bạn hãy yêu cầu trẻ như đặt cái này lên bàn, hoặc đặt cái kia dưới ghế…

Trịnh Huyền

Notes
Maura R. McL et al. (2011) Speech and Language Delay in Children. Am Fam Physician. 83(10):1183-1188
Yasseen, D.G., Waly, N.E. & Abdulghani, K.O. Polyunsaturated fatty acids supplementation can improve specific language impairment in preschool children: a pilot study. Egypt J Neurol Psychiatry Neurosurg 56, 20 (2020)