28/05/2026
SAI LẦM PHỔ BIẾN KHI MUỐN “RÈN TẬP TRUNG” CHO TRẺ: CHO NGỒI TÔ MÀU, XÂU HẠT, LẮP GHÉP QUÁ SỚM
Rất nhiều phụ huynh và giáo viên khi thấy trẻ mất tập trung thường nghĩ ngay đến các hoạt động như:
• tô màu,
• xâu hạt,
• lắp ghép,
• ngồi bàn làm bài,
• chơi đồ chơi tĩnh…
Vì nghĩ rằng: “Muốn tập trung thì phải luyện ngồi yên.”
Nhưng thực tế, đây là một hiểu lầm khá phổ biến trong phát triển thần kinh và giáo dục sớm.
Các hoạt động tĩnh KHÔNG phải nền tảng để tạo ra khả năng tập trung ban đầu.
Chúng chủ yếu giúp:
• kéo dài thời gian chú ý,
• tăng độ bền tập trung,
• rèn kiểm soát tinh,
• nâng mức tập trung từ trung bình lên tốt hơn.
Điều kiện là trẻ PHẢI có một mức điều hoà thần kinh và chú ý cơ bản trước đó.
Nếu một học sinh đang:
• liên tục chạy nhảy,
• khó ngồi yên,
• chuyển hoạt động liên tục,
• nghe không vào,
• phản ứng chậm với lời gọi,
• cơ thể bồn chồn,
• càng ép ngồi càng mất kiểm soát…
thì vấn đề lúc này không đơn giản là “thiếu ý thức tập trung”, mà thường liên quan đến:
• khả năng điều hoà cảm giác,
• mức thức tỉnh của hệ thần kinh,
• kiểm soát vận động,
• khả năng xử lý thông tin của não bộ.
Và khi đó, VẬN ĐỘNG THÔ mới là nền tảng quan trọng.
Thông qua các hoạt động như:
• bật nhảy,
• bò trườn,
• leo trèo,
• chạy theo hiệu lệnh,
• giữ thăng bằng,
• vận động theo nhạc,
• trò chơi phối hợp tay chân…
não bộ nhận được lượng kích thích cảm giác rất lớn từ:
• hệ tiền đình,
• cảm giác bản thể,
• xúc giác,
• thị giác,
• thính giác,
• phối hợp hai bán cầu não.
Khi cơ thể vận động đúng cách:
• hệ thần kinh được “đánh thức”,
• mức tỉnh táo được điều chỉnh,
• não tăng khả năng xử lý thông tin,
• khả năng chú ý cải thiện rõ rệt.
Nói cách khác:
“Cơ thể linh hoạt trước thì não mới linh hoạt sau.”
Tuy nhiên, ở đây lại có một hiểu lầm khác mà rất nhiều phụ huynh gặp phải.
Nhiều gia đình phản hồi:
“Con em ngày nào cũng chạy nhảy hàng giờ, đạp xe, leo trèo mướt mồ hôi nhưng vẫn không cải thiện tập trung.”
Điều này hoàn toàn có thể xảy ra.
Bởi trong phát triển thần kinh, có sự khác biệt rất lớn giữa:
• VẬN ĐỘNG TỰ DO
và
• VẬN ĐỘNG CÓ TỔ CHỨC/PHẢI ĐIỀU CHỈNH NÃO BỘ.
Một đứa trẻ chạy hàng giờ chưa chắc não đã phải tập trung.
Nếu hoạt động diễn ra theo kiểu:
• làm theo thói quen,
• vận động bản năng,
• thích gì làm nấy,
• không cần chờ,
• không cần nghe,
• không cần đổi quy tắc,
• không cần kiểm soát cơ thể,
• không cần phối hợp hai bên…
thì não gần như không phải “điều hành” nhiều.
Khi đó, trẻ chỉ đang tiêu hao năng lượng cơ thể chứ chưa thật sự luyện khả năng điều chỉnh chú ý.
Ngược lại, những hoạt động giúp tăng tập trung thường là các vận động khiến não PHẢI liên tục xử lý và điều chỉnh, ví dụ:
• chạy nhưng phải dừng theo hiệu lệnh,
• nhảy đổi chân theo nhạc,
• bò theo đường ziczac,
• giữ thăng bằng khi có thay đổi,
• làm động tác đối xứng hai bên,
• vận động kết hợp ghi nhớ,
• trò chơi phải chờ lượt,
• đổi luật liên tục,
• phối hợp mắt – tay – chân cùng lúc.
Lúc này, não không chỉ “xả năng lượng” mà đang phải:
• kiểm soát ức chế,
• duy trì chú ý,
• xử lý thông tin,
• lập kế hoạch vận động,
• chuyển đổi chú ý,
• điều phối cơ thể.
Đó mới là phần cốt lõi giúp cải thiện khả năng tập trung.
Vì vậy, không phải cứ cho trẻ vận động nhiều là đủ.
Quan trọng là:
Não có phải làm việc trong quá trình vận động hay không.
Một buổi vận động hiệu quả không nằm ở việc trẻ mệt đến mức nào.
Mà nằm ở việc:
hệ thần kinh đã phải phối hợp và điều chỉnh đến mức nào.
Ths Đỗ Thuý
