HỌC VIỆN EAST POINT

CÁC TRẬN CHIẾN TRÊN BÃI ĐẤT TRỐNG.

Loại hành động này nên mang tính tổng thể vì bạn nên giữ cho kẻ thù của mình bận rộn ở khắp mọi nơi để hắn không thể thực hiện những cơ động có thể gây nguy hiểm cho bạn. Điều chính cần theo dõi là chặn các bên sườn của hắn. Nếu bạn không thể chặn cả hai, tôi sẽ chỉ ra phương tiện để thay thế. Cần phải, ngoài ra, tăng cường các bên sườn của bộ binh của bạn, để trong trường hợp một cánh kỵ binh nhường bước, tất cả bộ binh của bạn sẽ có thể hỗ trợ nó như nhau. Dưới đây là trật tự chiến đấu của tôi.

Tôi đặt bộ binh ở đầu mút của các cánh của mình để hỗ trợ kỵ binh và ngăn kẻ thù truy đuổi nó, nếu nó bị đánh bại. Nếu nó chiến thắng, tôi có thể sử dụng nó với những gì tôi có ở bên sườn để tấn công bộ binh kẻ thù vào sườn. Tôi sẽ trình bày ở đây những gì cần được theo dõi trong cơ động của tất cả các trận chiến, đặc biệt là những trận trên bãi đất trống. Nếu bạn hành quân theo cánh, các trung đội nên giữ khoảng cách bằng nhau để toàn bộ quân đội của bạn có thể được hình thành chống lại kẻ thù bằng một cơ động duy nhất. Nhưng nếu bạn hành quân theo cột trong tuyến, các trung đội phải khép kín vào nhau. Sau đó, các tiểu đoàn có thể hình thành, và bạn thực hiện trật tự chiến đấu của mình trong khi hành quân đầy đủ, các đầu của các cột rẽ sang phải trong khi phần đuôi của các tuyến đầu tiên triển khai đều nhau. Đó là một lợi thế lớn để được hình thành đầu tiên vào ngày hành động. Quân đội của chúng tôi sẽ luôn có nó vì kỹ năng và sự nhanh chóng mà chúng cơ động. (Tôi đang nói về trật tự chiến đấu cuối cùng ở đây.) Trong khi quân đội đang hình thành, tất cả các đại bác sẽ bắn nhanh nhất có thể. Các tướng lĩnh chỉ huy các cánh sẽ đặc biệt chú ý đến việc hỗ trợ chúng tốt; nếu điều này hoàn toàn không thể đối với một trong các cánh, tướng lĩnh kỵ binh chỉ huy tuyến thứ hai sẽ mở rộng cánh thứ nhất bằng hai hoặc ba trung đoàn, và kỵ binh hussars của tuyến thứ ba sẽ mở rộng cánh thứ hai bằng hai hoặc ba trung đoàn. Điều này sẽ đảm bảo cho bên sườn của kỵ binh theo cách mà nếu kẻ thù tấn công vào nó, chính chúng sẽ bị tấn công vào sườn. Các sĩ quan kỵ binh nên luôn thực hiện cơ động này mà không cần phải ra lệnh. Bộ binh được đặt hoàn toàn ở bên sườn của kỵ binh nên vượt qua quân đội thù địch và bắn dọc theo sườn vào kỵ binh thù địch. Tôi không cung cấp bất kỳ khoảng cách nào cho kỵ binh của mình vì sau đó mỗi trung đoàn sẽ có hai bên sườn, và một tuyến tiếp giáp chỉ có một, đó là đầu mút của nó. Do đó, cuộc tấn công của một đội hình như vậy trở nên đáng gờm hơn nhiều. Nhiệm vụ của kỵ binh trong một ngày hành động là tấn công, ngay khi được lệnh, theo cách mà tôi đã quy định trong 'Thể chế Quân sự' của mình. Nó chắc chắn sẽ làm rối loạn kẻ thù. Chúng cũng nên truy đuổi khi kỵ binh kẻ thù hoàn toàn bị đánh tan. Tuyến thứ hai và kỵ binh hussars nên chuẩn bị cắt đường rút lui của bộ binh, kẻ sẽ sớm bị đánh tan. Trận chiến kỵ binh sẽ được quyết định hoàn toàn trước khi bộ binh có thể tiếp xúc. Tướng lĩnh đã giành được những dấu hiệu báo trước của chiến thắng này sau đó có thể mạnh dạn đưa bộ binh che chở cánh của mình và bộ binh ở bên sườn của mình, để vượt qua bộ binh thù địch, tấn công chúng vào sườn và bao vây chúng, nếu có thể. Bộ binh sẽ tiến lên nhanh chóng nhưng có trật tự. Tôi không muốn nó bắn. Sự đe dọa của nó sẽ đánh bại kẻ thù. Nhưng trong trường hợp nó bắn, tướng lĩnh nên luôn cho nó tiếp tục tiến lên và, ngay khi kẻ thù bắt đầu xoay quanh quân kỳ của chúng, hãy tạo ra các lỗ hổng ở tuyến đầu để nhường đường cho kỵ binh dragoons mà tôi đã đặt giữa các tiểu đoàn của tuyến thứ hai, như có thể thấy trong trật tự chiến đấu thứ hai. Sau đó, tất cả bộ binh đối phương sẽ bị mất. Bất cứ ai cố gắng chạy trốn trước những kỵ binh dragoons này sẽ rơi vào tay các tuyến kỵ binh thứ hai chiến thắng của bạn, những người đang chờ đợi chúng và cắt đứt chúng khỏi các đường hẻm. Vì vậy, thành công của bạn sẽ trọn vẹn.

Tôi chưa nói về lực lượng dự bị. Nó nên được chỉ huy bởi một tướng lĩnh khéo léo và nó nên được đặt ở một địa phương nơi ông ta có thể thấy mọi thứ. Ông ta nên hành động theo sáng kiến của riêng mình và nếu ông ta thấy rằng một trong các cánh đang cần giúp đỡ, ông ta nên đưa một lực lượng dự bị đến đó mà không cần được gọi. Nhưng nếu mọi thứ diễn ra tốt đẹp, tướng lĩnh nên sử dụng lực lượng dự bị trong cuộc truy đuổi. Đó là những gì tôi phải nói về chủ đề các hành động tổng thể, và tôi yêu cầu các sĩ quan của tôi đọc nó với sự chú ý và ghi nhớ nó thật kỹ.

CÁC CHIẾN TUYẾN. CÁCH ĐÁNH BẠI KẺ THÙ VỚI LỰC LƯỢNG KHÔNG NGANG BẰNG KHI BẠN LÀ BÊN YẾU HƠN.

Một tướng lĩnh nên chọn mặt đất của mình có xét đến số lượng và loại quân của mình và sức mạnh của kẻ thù. Nếu anh ta mạnh hơn và có nhiều kỵ binh, anh ta sẽ tìm kiếm đồng bằng, chủ yếu vì kỵ binh của anh ta có thể hoạt động tốt nhất ở đó và, thứ hai, vì ưu thế của anh ta cho anh ta phương tiện để bao vây kẻ thù trên mặt đất trống, điều mà anh ta sẽ không thể làm ở vùng đất bị cắt xẻ. Nếu ngược lại, bạn thua kém về quân số, đừng tuyệt vọng về chiến thắng, nhưng đừng mong đợi bất kỳ thành công nào khác ngoài thành công đạt được nhờ kỹ năng của bạn. Cần phải tìm kiếm đất nước nhiều đồi núi và sử dụng mưu mẹo, để nếu bạn buộc phải giao chiến, kẻ thù sẽ không thể đối mặt với bạn với một mặt trận vượt trội so với chính bạn, và để bạn có thể chắc chắn bảo vệ các bên sườn của mình.

Nếu địa hình không ủng hộ chúng tôi theo cách này tại Soor, chúng tôi sẽ không bao giờ đánh bại được người Áo. Quả thực chúng tôi rất yếu, nhưng kẻ thù không thể bao vây chúng tôi. Vì vậy, quân số của hắn, thay vì hữu ích cho hắn, lại trở thành gánh nặng. Vì vậy, địa hình đã san bằng giữa chúng ta những gì mà vũ lực đã quyết định có lợi cho người Áo.

Đó là nhận xét đầu tiên chỉ liên quan đến địa hình.

Nhận xét thứ hai liên quan đến cách thức tấn công.

Tất cả các đội quân yếu tấn công đội quân mạnh hơn nên sử dụng trật tự chéo, và đó là cách tốt nhất có thể được sử dụng trong các trận đánh tiền đồn; vì khi đặt mục tiêu đánh bại một cánh và đánh toàn bộ quân đội vào sườn, trận chiến được giải quyết ngay từ đầu. Hãy nhìn vào kế hoạch này.

Bạn thấy tôi củng cố cánh phải của mình như thế nào, nơi tôi muốn thực hiện nỗ lực chính của mình. Tôi đã đặt một đội bộ binh ở bên sườn của kỵ binh để bắn từ rừng vào kỵ binh kẻ thù. Tôi có ba tuyến kỵ binh và ba tuyến bộ binh, và cánh trái của tôi chỉ với mục đích kìm hãm cánh phải của kẻ thù, trong khi tất cả lực lượng của tôi hành động ở cánh phải. Bằng cách này, một phần quân đội của tôi đánh bại phần kia, tôi chiến thắng, và tôi thực hiện bằng một phần những gì người khác thực hiện bằng toàn bộ. Trong trận chiến này, tôi thích tấn công bằng cánh phải hơn là bằng cánh trái vì tôi tránh được một cuộc tấn công vào một ngôi làng, điều này sẽ gây ra quá nhiều thương vong. Bất cứ khi nào bạn tham gia một trận chiến với một bên sườn, bạn là người làm chủ quân đội của mình; bạn có thể kích thích hoặc làm chậm cuộc giao tranh khi bạn cho là thích hợp, và toàn bộ cánh không chiến đấu đóng vai trò như một lực lượng dự bị cho bạn. Đừng bao giờ quên tiết kiệm tất cả các nguồn lực bạn có thể trong mọi dịp và để có, do đó, các lực lượng dự bị luôn sẵn sàng để sửa chữa rối loạn, nếu nó xảy ra ở một điểm nào đó.
Frederick

tóm tắt nội dung chính của tài liệu về Friedrich Đại đế (Friedrich II của Phổ), bao gồm tiểu sử và bản dịch "Chỉ thị cho các tướng lĩnh" năm 1747:

1. Tiểu sử và thành tựu của Friedrich Đại đế

· Là người đặt nền móng cho nước Đức hiện đại, biến Phổ từ một quốc gia nhỏ thành cường quốc.
· Dưới triều đại ông, dân số tăng từ 2,24 lên 6 triệu người, lãnh thổ mở rộng gần 30.000 dặm vuông.
· Một mình chống lại liên minh các cường quốc châu Âu trong Chiến tranh Bảy năm (1756–1763) và bảo vệ thành công lãnh thổ.
· Là nhà quân sự lỗi lạc, được Napoleon xếp ngang hàng Caesar, Hannibal, Turenne.
· Thiên về tấn công, cơ động, hỏa lực vượt trội; cải tiến chiến thuật như đội hình chéo (oblique order), nhẹ hóa kỵ binh, tăng cường pháo binh.
· Là người cai trị khai sáng: cho phép tự do báo chí, tôn trọng công lý, tự xưng "người bào chữa cho người nghèo".
· Tiết kiệm, làm việc cần cù, thức dậy lúc 4–5 giờ sáng.

2. Nội dung "Chỉ thị cho các tướng lĩnh" (1747)

Về quân đội Phổ

· Quân đội gồm nửa công dân, nửa lính đánh thuê – dễ đào ngũ. Cần phòng ngừa bằng cách tránh rừng lớn, kiểm tra thường xuyên, giữ binh lính bận rộn, cấm cướp bóc.
· Điểm mạnh: kỷ luật nghiêm ngặt, tuân lệnh tuyệt đối, cơ động nhanh, dũng cảm.

Kế hoạch chiến dịch

· Không nên có kế hoạch viển vông (thọc sâu quá xa) hay phòng thủ cứng nhắc. Ưu tiên thế tấn công táo bạo.
· Phân tích kẻ thù (Áo, Saxon, Nga), địa hình, nguồn tiếp tế.
· Đưa ra kế hoạch cụ thể tấn công Sachsen, Böhmen, Mähren.

Tiếp tế và lương thực

· "Nền tảng của quân đội là cái bụng". Kho lương thực phải đặt phía sau quân đội, trong thành kiên cố.
· Sử dụng thùng đựng đạn (caissons) kéo bằng ngựa, mang theo lò nướng sắt, bánh quy.
· Cối xay tay cho mỗi đại đội.

Dựng trại

· Chọn trại phải có điểm cao, tựa vào sông/đầm lầy, lối thoát phía sau rộng rãi.
· Phân loại trại: che chở đất nước, tấn công, phòng thủ, kiếm thức ăn, nghỉ ngơi, tập trung.

Kiến thức địa hình và con mắt quan sát

· Quan trọng như súng đối với lính bộ binh. Phải nghiên cứu bản đồ, đến thực địa, hỏi dân địa phương.
· Con mắt quan sát giúp tận dụng lợi thế địa hình ngay lập tức.

Các đội quân tách rời

· Hạn chế tách quân; chỉ khi thực sự cần thiết (bảo vệ hẻm núi, đoàn xe).
· Nguyên tắc: "Ai muốn giữ mọi thứ sẽ chẳng giữ được gì" – hãy tập trung đánh bại chủ lực địch.

Mưu mẹo, gián điệp, bí mật

· Tướng lĩnh phải che giấu suy nghĩ, giả vờ thanh thản khi bận rộn.
· Dùng gián điệp hai mang, hối lộ, ép buộc dân địa phương làm gián điệp.
· Giữ bí mật tuyệt đối, dùng mật mã.

Hành quân và rút lui

· Hành quân ban đêm cần trật tự, cấm hút thuốc, rời hàng ngũ.
· Khi rút lui, thoát khỏi hành lý nặng, dùng đội hình bàn cờ, chiếm giữ điểm cao.
· Đối phó với quân nhẹ (pandours) bằng kỵ binh hussars.

Vượt sông và phòng thủ sông

· Dùng mưu mẹo: đánh lạc hướng, vượt ở chỗ cạn, xây cầu nhanh, củng cố đầu cầu.
· Phòng thủ sông khó, cần pháo đài, tuần tra liên tục, báo cáo 4 lần/ngày.

Các trận chiến

· Với lực lượng yếu hơn, dùng đội hình chéo (trật tự chéo) – tập trung đánh một cánh địch.
· Tránh đánh vào làng, tránh tấn công khẩu đội đạn ghém trực diện.
· Tấn công nhanh, súng trên vai, không bắn; kỵ binh làm nhiệm vụ truy đuổi và bắt tù binh.
· Sau chiến thắng: truy đuổi đến đường hẻm đầu tiên, chăm sóc thương binh, không chủ quan.

Chiến dịch mùa đông

· Chỉ khi thực sự cần thiết vì hao mòn quân đội. Cần hành quân ngắn, quyết định nhanh.

Tóm lại, tài liệu vừa kể về cuộc đời và sự nghiệp của Friedrich Đại đế, vừa trình bày hệ thống nguyên tắc quân sự của ông – nhấn mạnh tấn công, cơ động, kỷ luật, mưu mẹo và tầm quan trọng của tiếp tế, địa hình, tinh thần chỉ huy.

De Re Militari của Vegetius, đây là những bài học chính xuyên suốt ba cuốn sách:

1. Kỷ luật và huấn luyện là nền tảng của chiến thắng

· Kỷ luật quan trọng hơn quân số: "Chiến thắng trong chiến tranh không phụ thuộc vào quân số hay lòng dũng cảm đơn thuần, chỉ có kỹ năng và kỷ luật mới bảo đảm điều đó." (Sách I)
· Huấn luyện liên tục, ngay cả trong hòa bình: "Giữa hòa bình, chiến tranh bị coi là mục tiêu quá xa vời để đáng cân nhắc" là sai lầm. Phải luyện tập hàng ngày, kể cả mùa đông trong nhà có mái che.
· Luyện tập nghiêm ngặt: Tân binh phải hành quân 20 dặm (32 km) trong 5 giờ mùa hè; tập chạy, nhảy, bơi, mang vác nặng ~27 kg, tập với cọc bằng kiếm gỗ nặng gấp đôi.

2. Tuyển chọn tân binh cẩn trọng

· Ưu tiên người nông thôn: Sống giản dị, chịu khó, khỏe mạnh hơn người thành thị "hư hỏng bởi thú vui xa hoa".
· Tiêu chí thể chất: Mắt linh hoạt, ngực rộng, vai vạm vỡ, ngón tay dài, eo thon, chân săn chắc – chiều cao không quan trọng bằng sức mạnh.
· Nghề nghiệp phù hợp: Thợ rèn, thợ mộc, thợ săn; tránh ngư dân, thợ dệt, thợ làm bánh kẹo.

3. Vũ khí phòng thủ không thể thiếu

· Vegetius phàn nàn rằng bộ binh La Mã thời ông đã bỏ áo giáp và mũ sắt vì lười biếng, dẫn đến thảm bại trước mưa tên của người Goth.
· Nguyên tắc: "Một người sẽ chiến đấu với lòng dũng cảm và tự tin hơn khi được trang bị phòng thủ đúng cách."

4. Tổ chức quân đội chặt chẽ và lực lượng dự bị

· Quân đoàn (Legion): Gồm 10 đại đội, 6.100 bộ binh và 726 kỵ binh, với hệ thống sĩ quan rõ ràng (tribune, centurion, decurion...).
· Lực lượng dự bị là chìa khóa: "Sẽ tốt hơn nhiều nếu có nhiều lực lượng dự bị hơn là mở rộng mặt trận quá nhiều." Dự bị dùng để lấp khoảng trống, tạo đội hình nêm (chữ V) để xuyên thủng tuyến địch.
· Phân biệt quân đoàn và quân phụ trợ: Quân đoàn La Mã tinh nhuệ, thống nhất; quân phụ trợ (người nước ngoài) chỉ là lực lượng hạng nhẹ hỗ trợ.

5. Chiến thuật và chiến lược thực tiễn

· Chọn địa hình: "Bản chất mặt đất thường quan trọng hơn lòng dũng cảm." Cao hơn, bằng phẳng cho kỵ binh; gồ ghề, đồi núi cho bộ binh.
· Tránh giao tranh tổng lực nếu có thể: Thà đánh bại kẻ thù bằng nạn đói, phục kích, bất ngờ hay đào ngũ hơn là mạo hiểm trận đánh lớn – nơi may mắn đóng phần lớn.
· Đánh giá kẻ thù kỹ lưỡng: Tìm hiểu tính cách chỉ huy (liều lĩnh hay thận trọng), thói quen, thời điểm chúng dễ bị tấn công (khi ăn, ngủ, vượt sông, mệt mỏi).
· Bảo vệ doanh trại: Luôn đào hào, xây lũy, cắm cọc mỗi khi đóng trại – nếu không, quân đội sẽ bị bất ngờ tiêu diệt.

6. Châm ngôn bất hủ (nhiều câu còn giá trị đến nay)

· "Ai khao khát hòa bình, hãy chuẩn bị cho chiến tranh." (Đây là câu nổi tiếng nhất)
· "Người xưa ưu tiên kỷ luật hơn quân số."
· "Ít người sinh ra đã dũng cảm; nhiều người trở nên dũng cảm nhờ rèn luyện và sức mạnh của kỷ luật."
· "Một đội quân không được cung cấp lương thực sẽ bị đánh bại mà không cần ra đòn."
· "Làm bại hoại binh lính địch và khuyến khích đầu hàng còn hơn tàn sát."

Tóm lại, thông điệp xuyên suốt của Vegetius là: Chiến tranh không phải là may rủi hay quân số đông, mà là khoa học của kỷ luật, huấn luyện, tổ chức và sự chuẩn bị chu đáo từ hòa bình.

Sách lIên kết Amazon

Sách Cũ Mà Hay

Siêu Hiếm

Nguồn gốc chiến tranh du kích

Chiến tranh du kích không phải là một phát minh của thời cận đại. Ngay từ những trang sách đầu tiên của Kinh Thánh, chúng ta đã thấy những hình mẫu rõ nét về các cuộc nổi dậy dựa trên bất ngờ, tốc độ và sự ủng hộ của dân chúng. Chương 1 của David Rooney khảo sát hàng loạt chiến dịch từ thời Cựu Ước, qua các cuộc kháng chiến chống La Mã, cho đến những lý thuyết quân sự của Tôn Tử và các cuộc chiến thời Trung cổ, qua đó khẳng định rằng các nguyên lý cốt lõi của chiến tranh du kích đã được định hình từ hàng nghìn năm trước và hầu như không thay đổi.

Những chiến binh du kích đầu tiên trong Kinh Thánh

Câu chuyện về Joshua và trận Jericho mở đầu cho chuỗi chiến công du kích. Joshua đã gửi trinh sát, sử dụng một người phụ nữ tên Rahab để thu thập tin tức và trốn thoát, sau đó bất ngờ tấn công và chiếm thành. Tiếp đến, vua David – người được xức dầu nhưng bị truy đuổi – đã chọn hang động Adullam làm căn cứ. Nơi đây quy tụ những người cùng cảnh ngộ, tạo thành hạt nhân của một lực lượng nhỏ nhưng tinh nhuệ. Từ chỗ chỉ là một băng nhóm lẩn trốn, David dần dà đánh bại quân Philistine, mở rộng lãnh thổ cho đến tận sông Euphrates. Tuy nhiên, điểm nhấn quan trọng nhất của giai đoạn này là Judah Maccabee – một thủ lĩnh thiên tài về du kích.

Judah Maccabee và cuộc chiến chống đế chế Seleucid

Khoảng năm 160 TCN, vùng Judea nằm giữa hai đế chế hùng mạnh: Ptolemaic (Ai Cập) và Seleucid (Syria). Vua Antiochus của Syria quyết định tiêu diệt tôn giáo Do Thái bằng cách xây dựng bàn thờ thần Zeus ngay trong Đền thờ Jerusalem, hiến tế lợn và tổ chức các nghi lễ ô trọc. Dân chúng vô cùng phẫn nộ. Judah Maccabee cùng các anh em của mình tập hợp lực lượng rút lên vùng đồi Gophna – một căn cứ an toàn nhờ địa hình hiểm trở.

Tại đây, Judah áp dụng một hệ thống chiến thuật hoàn hảo: huấn luyện ban đêm, phục kích trên mọi lối vào, xây dựng mạng lưới tình báo từ các làng mạc, và quan trọng nhất – quyết định chiến đấu cả ngày Sa-bát (trước đó quân Do Thái từng bị tàn sát vì từ chối chiến đấu vào ngày này). Những cuộc phục kích đầu tiên đã tiêu diệt các toán tuần tra nhỏ, tịch thu vũ khí – nguồn cung cấp chính cho quân nổi dậy. Chiến thắng lớn đến tại đèo Beth Horon, nơi Judah bố trí mai phục dọc sườn núi, tiêu diệt tướng Seron cùng hàng nghìn quân Seleucid. Sau đó, tại Emmaus, ông lại dùng chiến thuật đốt lửa trại đánh lừa quân địch để tập kích vào sào huyệt của chúng.

Đỉnh cao là việc tái chiếm và thanh tẩy Đền thờ Jerusalem vào năm 164 TCN. Judah đã cho xây dựng lại bàn thờ, tổ chức lễ kỷ niệm kéo dài 8 ngày – nguồn gốc của lễ Hanukkah ngày nay. Tuy nhiên, sau này ông mắc sai lầm khi từ bỏ lối đánh di động để cố thủ trong các pháo đài, tạo điều kiện cho quân Seleucid phản công. Bài học rút ra: dù giỏi đến đâu, một khi du kích bị cuốn vào chiến tranh cố định, họ sẽ mất đi lợi thế lớn nhất – sự linh hoạt.

Cuộc kháng chiến chống La Mã và những bài học mới

Khi đế chế La Mã bành trướng, chiến tranh du kích tiếp tục là vũ khí của những dân tộc yếu thế. Tại Tây Ban Nha, Viriathus đã gây cho quân La Mã không ít đau đầu bằng chiến thuật “đánh rồi rút, rút rồi đánh”, tận dụng địa hình đồi núi. Ông giữ lại 1.000 quân tinh nhuệ để lao vào những đợt tấn công bất ngờ, sau đó giả vờ thua chạy trước khi phản công dữ dội. Dù cuối cùng bị ám sát trong lúc ngủ – một hành động bội tín của người La Mã – Viriathus đã chứng minh rằng một thủ lĩnh quyết tâm có thể kéo dài cuộc chiến trong nhiều thập kỷ.

Ở phía bắc, Arminius (người Đức còn gọi là Hermann) đã tiêu diệt ba quân đoàn La Mã trong trận rừng Teutoburger nhờ sử dụng đầm lầy và rừng rậm để phục kích. Tượng đài của ông vẫn sừng sững tại vùng Teutoburger Wald như một biểu tượng của sức mạnh du kích. Người La Mã, dù tinh thông chiến thuật chính quy, thường gọi các thủ lĩnh chống đối là “cướp” – nhưng thực chất họ phải đối mặt với một nghệ thuật quân sự hoàn toàn khác.

Tôn Tử – Người thầy của mọi thủ lĩnh du kích

Sống vào thời Chiến Quốc (khoảng thế kỷ 4 TCN), Tôn Tử đã viết Nghệ thuật chiến tranh, một áng văn chương ảnh hưởng sâu sắc đến mọi nhà lãnh đạo quân sự sau này. Điểm đặc biệt là ông chủ trương tránh chiến tranh bằng mọi giá: chiến tranh luôn hủy diệt, ngay cả kẻ chiến thắng cũng chịu tổn thất. Chỉ khi bất khả kháng mới dùng vũ lực. Và trong trường hợp ấy, hãy áp dụng các nguyên tắc: “Lừa dối là cốt lõi; khi mạnh hãy tỏ ra yếu; khi có tổ chức hãy tỏ ra hỗn loạn; tấn công thần tốc như chim ưng vồ mồi; tránh giao chiến chính diện; hãy làm địch mệt mỏi, chia cắt, và luôn luôn dùng gián điệp.”

Tôn Tử đặc biệt coi trọng địa hình. Ông nói: “Nếu một chỉ huy không biết núi, rừng, đèo, hào, thì không thể cơ động.” Nguyên tắc “vô thường” (nước chảy luôn thay đổi hình dạng) được ông dùng để ví von cho du kích: không có một hình thái cố định nào, chiến thắng đến từ sự thích ứng không ngừng. Những lời dạy của Tôn Tử còn được giảng dạy trong các trường kinh doanh hiện đại như một phương pháp quản trị chiến lược – đôi khi gây tranh cãi vì đề cao sự lừa dối.

Thời Trung cổ: Những bài học từ Wales, Scotland và Pháp

Sau khi đế chế La Mã sụp đổ, các cuộc xâm lược của người Viking, Norman, và cuộc kháng chiến của người bản địa tiếp diễn. Ở Wales, thủ lĩnh Owen Glendower đã tận dụng vùng núi Snowdonia làm căn cứ, phục kích các đoàn quân Norman trong các thung lũng hẹp. Tuy nhiên, khi ông chuyển sang chiến tranh công thành cố thủ, lợi thế nhanh chóng biến mất.

Tại Scotland, William Wallace là một biểu tượng du kích nhưng cũng mắc sai lầm tương tự. Chiến thắng vang dội tại Cầu Stirling (1297) nhờ lực lượng giáo dài xếp thành “schiltron” trên vùng đầm lầy đã không được kế thừa đúng cách. Chỉ một năm sau, tại Falkirk, quân trường cung Anh đã tàn sát đội hình schiltron của Wallace khi ông từ bỏ lối đánh du kích để giao chiến chính diện. Robert the Bruce – người kế tục – đã học được bài học xương máu. Ông kết hợp nhuần nhuyễn các cuộc đột kích ban đêm, phục kích các đoàn tiếp tế, và chỉ chấp nhận giao chiến khi có lợi thế tuyệt đối. Kết quả là trận Bannockburn (1314) – một trong những thắng lợi vĩ đại nhất của chiến thuật kết hợp du kích - chính diện.

Ở Pháp, Bertrand du Guesclin (thế kỷ 14) được xem như một “thiên tài du kích” khi dùng chiến thuật giả làm tiều phu để đột nhập thành, phục kích dọc các đoàn quân Anh. Chỉ trong năm năm, ông đã thu hẹp lãnh thổ Anh chiếm đóng từ gần như toàn bộ miền bắc xuống chỉ còn một dải hẹp quanh Bordeaux và Bayonne.

Cuối các nguyên lý của chiến tranh du kích đã được kiểm chứng qua 2.500 năm – căn cứ an toàn (núi, rừng, đầm lầy), có một lý tưởng chiến đấu, giành được sự ủng hộ của dân, tấn công bất ngờ, không bao giờ mạo hiểm trong chiến trận chính diện. Những thay đổi sau này chỉ là sự thích nghi với bối cảnh mới, chứ không phải là một cuộc cách mạng về tư tưởng.

“Cô bé Lọ Lem” trỗi dậy: Bộ binh trên các chiến trường châu Á

Trong khi phần lớn các sử gia và học thuyết quân sự phương Tây sau Thế chiến thứ hai tập trung vào các trận đánh thiết giáp ở châu Âu và Bắc Phi, thì những chiến trường khốc liệt nhất, nơi bộ binh thực sự ngự trị tối cao, lại nằm ở phía đông kênh đào Suez và phía tây Trân Châu Cảng. Đây là cuộc chiến của những khu rừng rậm bạt ngàn, những hòn đảo san hô và những ngọn đồi đá ong – nơi xe tăng và máy bay chỉ là khách qua đường, còn người lính chân mới là chủ nhân thực sự. Và chính tại đây, “cô bé Lọ Lem” của quân đội đã phơi bày những ảo tưởng về một nền quân sự chỉ biết dựa vào công nghệ và cơ giới.

Cú sốc Malaya và sự sụp đổ của huyền thoại phương Tây

Thất thủ của Singapore vào tháng 2 năm 1942 không chỉ là một thảm họa quân sự – 85.000 quân Anh, Ấn Độ và Úc đầu hàng trước một lực lượng Nhật nhỏ hơn – mà còn là một cú sốc văn minh. Lần đầu tiên kể từ thời Thành Cát Tư Hãn, một đội quân “da vàng” đã đánh bại quân đội châu Âu một cách thuyết phục. Nhưng điều đáng nói không phải là sự kiện, mà là những nguyên nhân sâu xa bên trong.

Quân đội Anh tại Malaya mắc phải sai lầm chí tử: họ mang theo một cỗ máy chiến tranh được thiết kế cho châu Âu vào rừng rậm. Những đoàn xe tải và xe bọc thép của họ bị cột chặt vào hệ thống đường sá ít ỏi, trong khi bộ binh Nhật, với trang bị cực kỳ nhẹ nhàng, di chuyển tự do qua các lối mòn, đầm lầy và triền đồi. Người lính Nhật chỉ mang theo khẩu phần gạo năm ngày, một khẩu súng trường, vài quả lựu đạn, cùng một tinh thần chịu đựng đến mức khắc khổ. Họ không cần bếp dã chiến, không cần kho tiếp tế cố định; họ sống nhờ vào đất nước nơi họ đóng quân.

Nhưng điểm khác biệt mang tính quyết định nằm ở chiến thuật. Quân Nhật đã áp dụng một phương pháp mà tác giả gọi là “chiến thuật chốt chặn đường”. Một lực lượng cơ động, thường là bộ binh thuần túy, thực hiện các đợt vòng sườn rộng từ ba đến sáu dặm xuyên qua rừng rậm, sau đó dựng lên các trạm chặn trên đường tiếp tế và rút lui của quân Anh. Khi các trạm chặn này hoạt động, quân Nhật đồng thời gia tăng sức ép lên mặt trận chính. Bị cắt khỏi nguồn cung cấp và quân tiếp viện, lại phải điều quân từ tuyến đầu về để dọn sạch các chốt chặn, quân Anh liên tục rơi vào tình thế sụp đổ.

Một yếu tố tâm lý nặng nề khác đã xuất hiện: mặc cảm tự ti. Sau thất bại, nhiều sĩ quan Anh bắt đầu tôn thờ người lính Nhật như một “siêu chiến binh” bất khả chiến bại. Huyền thoại về sự vượt trội của người châu Á đã ăn sâu vào tinh thần, khiến cho việc phục hồi trở nên vô cùng khó khăn. Cho đến tận cuối năm 1944, ý niệm này mới bị xóa bỏ hoàn toàn.

Người lính Nhật – Bậc thầy của rừng rậm và hầm hố

Về mặt tổ chức, bộ binh Nhật không có gì đặc biệt. Một trung đội 42 người, chia làm bốn tổ: ba tổ súng trường mỗi tổ một khẩu súng máy hạng nhẹ Nambu, và một tổ “súng cối đầu gối” với ba ống phóng lựu 50mm. Điều đáng chú ý là họ hầu như không có súng tiểu liên, và kỹ năng bắn tỉa của họ bị đánh giá là kém (chỉ huấn luyện ở cự ly 300 thước). Nhưng điểm mạnh của họ nằm ở những thứ không thể đo đếm bằng thông số kỹ thuật.

Người Nhật là bậc thầy về ngụy trang và đào hố. Họ đào những chiếc hầm cá nhân hình chiếc ủng lộn ngược, “mũi giày” hướng về phía kẻ thù chứa bậc bắn, “gót giày” sâu ở phía sau làm nơi trú ẩn, thường có nắp đậy bằng gỗ và đất dày. Các hầm này được bố trí để yểm trợ chéo, nghĩa là một người lính không chiến đấu hướng ra phía trước mà chiến đấu ra phía sườn, dựa vào đồng đội bên cạnh để bảo vệ. Hệ thống này đòi hỏi kỷ luật và huấn luyện rất cao, nhưng nó tận dụng tối đa hỏa lực. Người Anh và Ấn Độ, vốn quen chiến đấu hướng ra phía trước và ghét bị nhốt trong hầm, không thể sao chép được.

Trong phòng ngự, quân Nhật sử dụng các “cứ điểm” (hachi-no-su hay tổ ong) được chuẩn bị chiều sâu. Họ để cho đối phương tiến đến cự ly rất gần trước khi nổ súng, thường là vào ban đêm dưới sự yểm trợ của súng cối – thứ vũ khí mà họ sử dụng một cách táo bạo và hiệu quả nhất. Tuy nhiên, điểm yếu lớn nhất của quân Nhật lại đến từ chính tinh thần thép của họ: sau một thời gian, các cuộc tấn công cảm tử “banzai” và chính sách “đứng vững đến chết” đã biến lợi thế chiến thuật thành sự lãng phí sinh mạng vô ích.

Sự hồi sinh của quân đội Anh dưới quyền Slim

Đại tướng W. J. Slim, tư lệnh quân đội Anh tại Miến Điện, đã thực hiện một cuộc cải tổ sâu sắc. Triết lý của ông rất đơn giản nhưng mang tính cách mạng: ông bác bỏ hoàn toàn việc thành lập các lực lượng đặc biệt (biệt kích, dù, v.v.). Slim lập luận rằng các đơn vị tinh nhuệ này chỉ “hớt kem” khỏi bộ binh chính quy, tạo ra ảo tưởng rằng chỉ có siêu chiến binh mới làm được những việc khó. Ông khẳng định rằng bất kỳ tiểu đoàn bộ binh được huấn luyện tốt nào cũng có thể làm được những gì biệt kích làm. Thay vào đó, ông tập trung nâng cao chất lượng trung bình của toàn bộ lực lượng.

Slim buộc quân đội của mình phải bỏ lại những đoàn xe cộ cồng kềnh. Một sư đoàn Ấn Độ dưới quyền ông chỉ cần 120 tấn tiếp tế mỗi ngày, thay vì 400 tấn như tiêu chuẩn châu Âu. Bộ binh học cách di chuyển bằng chân, tự lo cho bản thân, và đặc biệt là làm chủ nghệ thuật tuần tra và chiến đấu ban đêm. Ông phát triển một hệ thống phòng thủ dựa trên các “cứ điểm” (keeps) hình tổ ong được tiếp tế bằng đường không, hoạt động như những cái đe. Khi quân Nhật thọc sâu vào, các lực lượng dự bị cơ động sẽ tung ra những đòn búa phản công. Tại Imphal và Kohima năm 1944, phương pháp này đã đánh tan mũi tấn công chủ lực của Nhật Bản – một minh chứng rằng bộ binh chính quy, nếu được huấn luyện đúng cách, hoàn toàn có thể sánh kịp bất kỳ lực lượng đặc biệt nào.

Thủy quân lục chiến Mỹ và cuộc cách mạng “đội hỏa lực”

Ở mặt trận Thái Bình Dương, Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ đã trải qua một cuộc tiến hóa tổ chức đáng chú ý. Xuất phát từ những kinh nghiệm ở Nicaragua và Thượng Hải, họ nhận ra rằng một tổ bộ binh 12 người do một người chỉ huy là quá lớn để có thể kiểm soát hiệu quả trong chiến đấu tầm gần. Câu hỏi được đặt ra: làm thế nào để phân quyền chỉ huy sâu hơn nữa?

Câu trả lời là “đội hỏa lực” (fire team) – một nhóm bốn người xây dựng xung quanh một khẩu súng trường tự động BAR. Ba đội hỏa lực tạo thành một tổ 13 người, do một tổ trưởng (trung sĩ) chỉ huy. Mỗi đội trưởng hỏa lực là một hạ sĩ, được huấn luyện để hành động độc lập. Tổ chức này, được hoàn thiện vào tháng 3 năm 1944, cho phép sự linh hoạt tối đa: tổ trưởng không cần cố gắng kiểm soát từng người lính mà chỉ cần phối hợp ba đội hỏa lực, mỗi đội lại tự giải quyết chiến đấu của riêng mình. Đây chính là sự ứng dụng nguyên lý “ba người có thể kiểm soát được” vào chiến thuật cấp thấp nhất.

Trong khi đó, Thủy quân lục chiến cũng nhấn mạnh hỏa lực hơn cơ động. Mỗi đại đội súng trường có ba khẩu cối 60mm và sau này là một trung đội súng máy hạng nặng. Triết lý của họ là: hỏa lực là số một, cơ động là số hai. Sự kết hợp giữa đội hỏa lực linh hoạt và hỏa lực yểm trợ dồi dào đã biến Thủy quân lục chiến thành lực lượng bộ binh tấn công đổ bộ đáng sợ nhất thế giới.

Bộ binh Trung Quốc tại Triều Tiên – “Bậc thầy của bóng tối”

Chiến tranh Triều Tiên đã mang đến một bất ngờ chiến thuật khác, thậm chí còn lớn hơn. Quân đội Trung Quốc (PLA) vượt sông Áp Lục vào cuối năm 1950 với một học thuyết hoàn toàn khác biệt: “lấy con người làm gốc”. Nhưng đó không phải là những đợt “sóng người” như huyền thoại phương Tây vẫn tưởng. Thực chất, PLA là một lực lượng thâm nhập và chiến đấu ban đêm cực kỳ tinh vi.

Điều đặc biệt nhất trong tổ chức của họ là cấu trúc “ba – ba”: mỗi tổ gồm 12 đến 16 người chia thành ba đội nhỏ (từ ba đến năm người). Mỗi đội nhỏ do một đảng viên hoặc đảng viên dự bị chỉ huy. Tổ chức này không chỉ là chiến thuật mà còn là một công cụ kiểm soát xã hội và duy trì sự gắn kết. Nó giải quyết một vấn đề muôn thuở của chiến tranh: làm thế nào để khiến mọi người lính đều chiến đấu? Bằng cách giám sát chặt chẽ ở cấp nhỏ nhất, PLA đã tạo ra một hệ thống nơi không ai có thể biến mất trong hỗn loạn mà không được chú ý. Tướng Van Fleet sau này thừa nhận rằng dù hầu hết lính Trung Quốc không phải là cộng sản cuồng tín, họ vẫn chiến đấu rất tốt nhờ tổ chức này.

Chiến thuật của PLA dựa trên “phương pháp một điểm – hai mặt” của Lin Biao: một đòn kìm chân từ phía trước kết hợp với một đợt bao vây kép đồng thời, tạo thành hình chữ V. Họ áp dụng “tam mãnh công tác”: hỏa lực mãnh liệt, xung phong mãnh liệt, truy kích mãnh liệt. Họ di chuyển chỉ vào ban đêm, đào hố và ngụy trang vào ban ngày, và có khả năng áp sát đến mức được gọi là chiến thuật “bám riết”. Kết quả là Tập đoàn quân số 8 của Mỹ đã trải qua cuộc rút lui dài nhất trong lịch sử, và nhiều tiểu đoàn bị tiêu diệt bởi những đòn bất ngờ.

Ngoại lệ duy nhất là Sư đoàn 1 Thủy quân lục chiến tại Hồ Chosin. Với sự huấn luyện “hành quân 20 dặm, năm dặm cuối với tốc độ gấp đôi, sau đó sẵn sàng chiến đấu”, và với tổ chức đội hỏa lực đã được tôi luyện, họ đã thoát khỏi vòng vây của bảy sư đoàn Trung Quốc, gây cho đối phương tổn thất nặng nề. Sư đoàn này chịu 7.500 thương vong (một nửa do tê cóng) nhưng đã cứu được toàn bộ Quân đoàn 10.

Bài học xuyên suốt

Tất cả những trải nghiệm trên đây đều dẫn đến một kết luận thống nhất: trên các chiến trường châu Á – Thái Bình Dương, bộ binh nhẹ, được huấn luyện bài bản về chiến thuật nhóm nhỏ, chiến đấu ban đêm, và có sự gắn kết nội tại cao, đã chứng tỏ là lực lượng quyết định. Ngược lại, những đội quân quá phụ thuộc vào cơ giới, công nghệ và tổ chức cứng nhắc đã phải trả giá đắt. “Cô bé Lọ Lem” của quân đội – bộ binh – hóa ra lại là nhân vật chính trong những vở kịch quan trọng nhất. Và bài học đó, được rút ra từ những thảm họa ở Malaya, Singapore, và cả những chiến thắng ngoạn mục ở Imphal, Chosin, vẫn còn vẹn nguyên giá trị cho đến tận hôm nay.