14/06/2026
KHI ĐỌC CÂU HỎI: “LÀM THẾ NÀO ĐỂ CÓ NHỮNG STEVE JOBS VIỆT NAM?”, EM XIN PHÉP ĐƯỢC ĐẶT LẠI MỘT CÂU HỎI VỚI CÁC THẦY CÔ:
VÌ SAO LẠI PHẢI LÀ “STEVE JOBS VIỆT NAM”?
Bài viết của anh Trương Đình Nam:
Em xin được nói thật: em không biết rõ Steve Jobs là ai.
Có thể đó là một thiếu sót của em. Có thể vì không biết rõ ông ấy, bài nghị luận này của em sẽ không đạt điểm cao. Nhưng nếu một bài văn bắt đầu từ sự trung thực, thì điều đầu tiên em cần làm không phải là cố tỏ ra mình hiểu điều mình chưa hiểu, mà là nói đúng sự thật.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Dương Đình Nghệ.
Em biết một người đã nuôi dưỡng ba nghìn nghĩa sĩ, chuẩn bị sức mạnh cho cuộc đấu tranh giành lại quyền tự chủ của dân tộc. Có những con người không được gọi tên nhiều trong đời sống hôm nay, nhưng nếu không có họ, lịch sử Việt Nam đã không thể đi tiếp bằng dáng đứng của một dân tộc có chủ quyền.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Sư Vạn Hạnh.
Em biết một bậc thiền sư lớn của dân tộc, người không chỉ tu hành cho riêng mình mà còn nhìn thấy vận nước, góp phần mở ra triều Lý, một triều đại rực rỡ trong lịch sử Việt Nam. Ở Sư Vạn Hạnh, em thấy trí tuệ không chỉ là sự thông minh, mà là tầm nhìn, là đạo lý, là khả năng đặt vận mệnh dân tộc lên trên danh lợi cá nhân.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Trần Hưng Đạo.
Em biết một vị Quốc công Tiết chế đã cùng quân dân Đại Việt ba lần đánh bại quân Nguyên - Mông, đội quân từng làm rung chuyển nhiều vùng đất lớn trên thế giới. Ở Trần Hưng Đạo, em thấy bản lĩnh Việt Nam không nằm ở sự ồn ào, mà nằm ở trí tuệ giữ nước, ở lòng trung nghĩa, ở khả năng biến sức mạnh của nhân dân thành thành trì bất khuất của dân tộc.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Mạc Đĩnh Chi.
Em biết một con người được gọi là lưỡng quốc trạng nguyên, dùng trí tuệ và bản lĩnh của người Việt để khiến người phương Bắc phải nể phục. Ở Mạc Đĩnh Chi, em thấy một trí tuệ Việt Nam không tự ti, không cúi đầu, không cần vay mượn hào quang của ai để được công nhận.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Lê Lợi.
Em biết một con người từ Lam Sơn đã cùng nhân dân đứng lên chống giặc Minh, đi qua gian khổ, đi qua mất mát, để giành lại non sông. Ở Lê Lợi, em thấy không chỉ có tài năng quân sự, mà còn có trách nhiệm với đất nước trong thời khắc dân tộc bị chà đạp.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Nguyễn Trãi.
Em biết một bậc đại trí thức của dân tộc, người viết nên Bình Ngô đại cáo, áng thiên cổ hùng văn khẳng định nền độc lập, văn hiến và khí phách Đại Việt. Ở Nguyễn Trãi, em thấy trí tuệ không chỉ để làm quan, làm thơ, làm văn, mà để phụng sự nhân dân, phụng sự đất nước, dùng chữ nghĩa để dựng lại lòng tự tôn của một dân tộc sau những năm tháng bị giày xéo.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Nguyễn Bỉnh Khiêm.
Em biết một con người có trí tuệ lớn, sống giữa thời cuộc rối ren mà vẫn giữ được sự minh triết. Một người không chỉ để lại thơ văn, mà còn để lại một thái độ sống: biết nhìn thời thế, biết giữ đạo, biết không đánh mất mình trước danh lợi và biến động.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Nguyễn Huệ.
Em biết một người áo vải Tây Sơn đã làm nên những chiến công hiển hách, đánh tan quân xâm lược, khẳng định khí phách của một dân tộc không chịu cúi đầu. Nguyễn Huệ không cần trở thành bản sao của bất cứ ai. Ông là chính ông, và vì thế lịch sử phải gọi tên ông.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Nguyễn Tất Thành.
Em biết một người thanh niên đã rời bến Nhà Rồng với hai bàn tay trắng, mang theo một câu hỏi lớn về vận mệnh dân tộc. Người không đi tìm vinh quang cho riêng mình. Người đi tìm con đường để dân tộc mình thoát khỏi kiếp nô lệ, để người Việt Nam được sống như một dân tộc độc lập.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Võ Nguyên Giáp.
Em biết một vị tướng của nhân dân, một con người làm nên những chiến công khiến thế giới phải kính trọng Việt Nam. Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ là tài năng quân sự. Ông còn là biểu tượng của bản lĩnh, của ý chí, của niềm tin rằng một dân tộc nhỏ vẫn có thể làm nên những điều lớn lao nếu dân tộc ấy có chính nghĩa.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Trần Đại Nghĩa.
Em biết một nhà khoa học, một kỹ sư lớn, người đã đem tri thức hiện đại phục vụ Tổ quốc trong những năm tháng khốc liệt. Trí tuệ ấy không chỉ để lập nghiệp cho riêng mình, mà để bảo vệ đất nước. Theo em, đó là một loại trí tuệ rất cao: trí tuệ biết đứng về phía dân tộc mình.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Lương Định Của.
Em biết một nhà khoa học đã gắn trí tuệ của mình với ruộng đồng, với cây lúa, với đời sống của người nông dân Việt Nam. Đó cũng là sáng tạo. Đó cũng là đổi mới. Đó cũng là phụng sự. Không phải sáng tạo nào cũng nằm trong một chiếc điện thoại hay một công ty công nghệ. Có những sáng tạo âm thầm làm no ấm hàng triệu con người.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Lê Duẩn.
Em biết một nhà lãnh đạo gắn với ý chí thống nhất đất nước, với một thời kỳ lịch sử đầy thử thách, đầy hy sinh của dân tộc Việt Nam. Dù nhìn lịch sử từ góc độ nào, cũng không thể phủ nhận rằng có những con người đã đặt vận mệnh quốc gia lên trên đời sống riêng mình, sống trong những quyết định nặng nề của thời cuộc.
Vì vậy, khi đọc câu hỏi: “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?”, em xin phép được đặt lại một câu hỏi với các thầy cô:
Vì sao lại phải là “Steve Jobs Việt Nam”?
Vì sao không hỏi: làm thế nào để thế hệ trẻ Việt Nam trí tuệ hơn, trách nhiệm hơn, bản lĩnh hơn?
Vì sao không hỏi: làm thế nào để người trẻ Việt Nam biết yêu Lẽ Phải bằng tất cả con tim của mình?
Vì sao không hỏi: làm thế nào để đất nước này có thêm những con người dám sống tử tế, dám phụng sự, dám sáng tạo, dám bảo vệ điều đúng, dám đứng về phía nhân dân, dám làm cho Việt Nam trở nên tốt đẹp hơn?
Em không phản đối việc học hỏi những con người tài giỏi trên thế giới. Một dân tộc muốn tiến bộ thì không thể khép mình. Người trẻ Việt Nam cần học khoa học, học công nghệ, học tư duy tổ chức, học tinh thần sáng tạo của nhân loại. Nếu Steve Jobs là một biểu tượng của sáng tạo, thì việc nhắc đến ông không có gì sai.
Nhưng em nghĩ, một đề Văn không chỉ kiểm tra khả năng viết. Một đề Văn còn gieo vào học sinh một cách nhìn.
Khi câu hỏi đặt ra là “làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam”, em có cảm giác người Việt Nam đang được hình dung như một phiên bản đi sau của người khác. Như thể muốn nói đến tài năng, ta phải mượn một cái tên bên ngoài. Muốn nói đến sáng tạo, ta phải bắt đầu từ một biểu tượng không sinh ra từ đất nước mình. Điều đó khiến em băn khoăn.
Bởi những con người em vừa nhắc đến không lớn lên bằng cách trở thành bản sao của ai.
Dương Đình Nghệ không chuẩn bị sức mạnh tự chủ cho dân tộc bằng một khát vọng vay mượn.
Sư Vạn Hạnh không nhìn vận nước bằng con mắt vay mượn.
Trần Hưng Đạo không giữ nước bằng khí phách đi mượn.
Mạc Đĩnh Chi không khiến người phương Bắc nể phục bằng trí tuệ sao chép.
Nguyễn Trãi không viết Bình Ngô đại cáo để chứng minh Đại Việt giống một quốc gia nào khác.
Nguyễn Huệ không làm nên chiến thắng vì ông đi tìm một hình mẫu bên ngoài để bắt chước.
Nguyễn Tất Thành, Võ Nguyên Giáp, Trần Đại Nghĩa, Lương Định Của, Lê Duẩn,… cũng không sống đời mình bằng khát vọng trở thành “phiên bản Việt Nam” của một ai đó.
Họ lớn vì họ là người Việt Nam. Họ đứng trong hoàn cảnh Việt Nam. Họ mang nỗi đau Việt Nam, trách nhiệm Việt Nam, trí tuệ Việt Nam và khát vọng Việt Nam.
Đó là điều em muốn được nhìn thấy trong một câu hỏi dành cho thế hệ trẻ. Một câu hỏi có thể mở ra thế giới, nhưng vẫn phải giữ được căn cốt Việt Nam. Một câu hỏi có thể nói về công nghệ, sáng tạo, khởi nghiệp, nhưng không được quên rằng trước khi trở thành người thành công, con người phải trở thành người có nhân cách. Bởi nếu chỉ có tài năng mà không có trách nhiệm, tài năng ấy có thể trở thành sự khôn ngoan ích kỷ.
Nếu chỉ có sáng tạo mà không có căn cốt văn hóa, sáng tạo ấy có thể trở thành sự bắt chước hào nhoáng.
Nếu chỉ có khát vọng thành công mà không có tình yêu đất nước, thành công ấy có thể rất lớn với cá nhân, nhưng rất nhỏ với dân tộc.
Theo em, câu hỏi quan trọng hơn không phải là làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam.
Câu hỏi quan trọng hơn là: làm thế nào để giáo dục Việt Nam tạo ra những con người Việt Nam có trí tuệ, có nhân cách, có khí phách và có trách nhiệm với tương lai đất nước?
Em không dám nói mình viết hay. Em cũng không dám nói mình hiểu hết những nhân vật em vừa nhắc đến. Nhưng em biết một điều: nếu giáo dục muốn tạo ra những con người lớn, thì giáo dục không nên bắt đầu bằng việc hỏi làm sao để chúng em trở thành phiên bản Việt Nam của một ai đó.
Xin hãy hỏi chúng em:
Làm thế nào để người trẻ Việt Nam trí tuệ hơn?
Làm thế nào để người trẻ Việt Nam trách nhiệm hơn?
Làm thế nào để người trẻ Việt Nam bản lĩnh hơn?
Làm thế nào để người trẻ Việt Nam biết yêu Lẽ Phải, yêu nhân dân, yêu đất nước bằng tất cả con tim của mình?
Nếu một ngày nào đó Việt Nam có những con người làm thế giới kính trọng, em mong đừng ai gọi họ là “Steve Jobs Việt Nam”. Em mong họ được gọi bằng chính tên của họ với niềm tự hào là Người Việt Nam.
(Trương Đình Nam)
