Lớp học đặc biệt - Ba mẹ cùng là chuyên gia

TRẺ VIP VÀ HOẠT ĐỘNG NGOÀI TRỜI

Trong lĩnh vực giáo dục trẻ em – Nhất là trong giai đoạn Mầm Non và Tiền Tiểu học , thì môi trường giáo dục ngoài thiên nhiên không phải là một điều xa lạ , Từ các chương trình giáo dục truyền thống, cho đến các phương pháp tiên tiến như Montessori hay Stener đều xem trong những hoạt động ngoài trời trong thời gian trẻ đến trường .

Đối với trẻ VIP hay trẻ Đặc biệt , Trẻ tự kỷ thì các hoạt động ngoài trời có phần bị xem nhẹ hơn , trong hầu hết các chương trình hay kế hoạch can thiệp, giáo viên hay nhà giáo dục đều đặt trọng tâm vào các giờ CAN THIỆP CÁ NHÂN , Hay can thiệp 1 – 1 dưới hình thức một cô một trò ngồi đối diện bên nhau quanh một cái bàn với những học cụ mà chủ yếu trong đó là các tấm thẻ tranh .

Giờ can thiệp được diễn ra hầu hết dưới hình thức HỎI – ĐÁP , Cái gì đây, con gì đây, Đây là hình gì , đây là mầu gì ? Và việc trẻ trả lời được các câu hỏi , dù chỉ là một hai từ, và biết bắt chước làm theo các cử chỉ của giáo viên, nhất là biết đáp ứng câu thần chú : Bé Ngoan – ngồi đẹp và còn biết đưa đôi mắt ngây thơ nhìn vào khuôn mặt dễ thương của cô , sẽ được xem là đạt yêu cầu hoàn thành mục đích của hoạt động Can thiệp

Các hoạt động ngoài trời nếu được tổ chức , thì cũng chỉ được xem như là một giờ giải trí cho trẻ , với các dụng cụ vận động như Cầu tuột, xích du, bập bênh hay nhà búp bê hoặc nhà banh , các hoạt động chơi đùa đó là những giờ xả hơi của cô và trò .

Nếu giáo viên có đứng bên cạnh khi trẻ leo trèo, chạy nhảy thì cũng chỉ là để giám sát , ngăn cấm các trò vận động quá mức, khiến trẻ có thể không an toàn , hoặc có thể cầm tay, hỗ trợ, bế trẻ lên đặt vào ghế xích đu … nói chung thì chỉ là một người lớn ở bên cạnh đứa trẻ , rất ít người nghĩ rằng mình nên trở thành một đứa trẻ để cùng CHƠI VỚI cái tên lộn xộn ngơ ngáo kia .

Hoạt động ngoài trời có phải chỉ là những giờ xả hơi hay chạy nhảy một cách vô ích không ? Câu trả lời là KHÔNG ! Hoạt động ngoài trời bao gồm các hoạt động với công cu và với h bản thân để từ đó trẻ nhận biết sự hiện hữu của cơ thể - khả năng làm chủ các cơ bắp và vận động của mình, cũng như dần dần kiến tạo được mối dây liên kết và những giao tiếp xã hội với những người xung quanh là một trong những mục tiêu quan trọng của việc can thiệp .

Hoạt động ngoài trời diễn ra dưới hình thức các trò chơi vận động – Các bài hát múa – các hình thức di chuyển và các hoạt động làm vườn , chăm sóc gia súc.
Các hoạt động này có thể diễn ra trong khuôn viên của trung tâm, sân vận động mini, một góc ở công viên, hồ bơi hay sân vườn tại gia đình .

Hiện nay, hoạt động Can thiệp cho trẻ thường được tổ chức với 3 hìn thức : Can thiệp Theo Giờ - Can thiệp theo buổi và Can thiệp Bán trú . Cho dù dưới hình thức nào , thì trọng tâm vẫn là hoạt động HỌC 1 – 1 . Nó quan trọng đến mức là nhiều đơn vị đã cẩn thận dung camera thu loại các hoạt động đã diễn ra trong giờ can thiệp, để xác minh là Cô giáo đang DẠY HỌC cho trẻ, chứ không hề chơi đùa chút nào . Thậm chí là nếu trong giờ phút quan trọng đó, mà nếu có Giáo viên nào cười đùa với trẻ, thì có khi còn bị phê bình là thiếu nghiêm túc và phụ huynh sẽ có thể không hài lòng.

TẠI SAO SÂN CHƠI NGOÀI TRỜ lại không phải là một thành phần tất yếu trong hệ thông Giáo dục Đặc Biệt ? Ngoài yếu tố khách quan là vì tình trạng không có sân bãi vì có đến 90% các trung tâm can thiệp chỉ là những căn phố nhiều tầng thì còn một lý do chủ quan không kém phần quan trọng, đó là từ Nhà quản lý, Chuyên viên, Giáo viên cho đến phụ huynh đều không xem việc tổ chức các hoạt động NGOÀI TRỜI cho trẻ là điều cần thiết, thậm chí là hết sức quan trọng .

Tại sao họ lại xem nhẹ yếu tố này? Bởi vì đưa con đi can thiệp, là đưa con đi HỌC – Nhận trẻ vào can thiệp, là nhận trẻ vào để DẠY . Học mướt mồ hôi, dạy sùi bọt mép còn chưa ra ngô ra khoai gì, còn thì giờ đâu mà ra ngoài trời để chơi ! Phụ huynh hẳn sẽ không hài long khi thấy con đến trung tâm để chơi, và họ chỉ yên lòng là khi nhìn qua camera giám sát, con đang ngồi Học với cô trên bàn còn cảm xúc và thái độ của trẻ như thế nào thì để qua một bên.

Điều thứ hai khi hoạt động chơi không được xem trọng – đơn giản là vì: trẻ đặc biệt hầu như KHÔNG BIẾT CHƠI ! Trẻ có thể biết sử dụng một số dụng cụ để vận động như leo cầu tuột, đu xích đu hay đá một quả bóng, nhưng không thể tự mình bầy ra một trò chơi nào đó, lại càng không biết chia sẻ, phối hợp với đứa trẻ khác để cùng chơi, cũng không biết chờ tới lượt hay thay phiên nhau …. Trẻ đã không biết chơi thì bầy trò chơi ra làm gì , lại còn yêu cầu phải có sân chơi ngoài trời nữa – Thôi quên đi, tập trung vào việc DẠY HAY TRỊ LIỆU CHO TRẺ , có phải là hay hơn không .

Sự thật đúng là trẻ không biết cách chơi , không có sự khéo léo trong các vận động , thậm chí còn có những rối loạn về giác quan và hành vi . Vì vậy việc tổ chức các hoạt động ngoài trời cho trẻ không phải là điều đơn giản hay dễ dàng mà đôi khi còn khó hơn cả việc yêu cầu trẻ ngồi yên, đối diện trong hoạt động can thiệp 1 – 1 và lập lại những cử chỉ hay lời nói của giáo viên .

Nhưng thực ra – chính MÔI TRƯỜNG THIÊN NHIÊN, với nắng, gió, cỏ cây, sân vườn và những khoản không gian thoáng đãng trong bầu khí vui tươi thoải mái, chính là chất xúc tác, là những yếu tố hỗ trợ một cách tích cực, tạo cho trẻ sự ổn định, vui vẻ và chủ động hơn trong những giờ can thiệp với giáo viên trong các giờ can thiệp cá nhân. .

Chính THIÊN NHIÊN và những giờ hoạt động ngoài trời mới là các yếu tố góp phần quang trọng trong việc Phục hồi và kết nối đứa trẻ với môi trường và những người xung quanh trong một tiến trình CÙNG ĐI – CÙNG LÀM và CÙNG CHƠI với trẻ .

CVTL LÊ KHANH
🌻🌻🌻

🌻 NẾU CON BẠN ĐANG 3 TUỔI…ĐỪNG BỎ QUA NHỮNG HOẠT ĐỘNG NÀY🌻

Giai đoạn 3 tuổi là thời điểm tốt để xây dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển nhân cách, trí tuệ cảm xúc và khả năng giải quyết vấn đề của con sau này. Đây chính là lúc ba mẹ - người "giáo viên đầu tiên" của con có thể hỗ trợ, trang bị cho những kiến thức, kỹ năng sống đầu đời để con tự tin hơn, an toàn hơn và hạnh phúc hơn ở thế giới rộng lớn.

👉 Dưới đây là những hoạt động đơn giản cha mẹ có thể thực hiện với con, cha mẹ hãy lưu lại nhé.

👉Nếu thấy “có gì đó không ổn” – đừng chờ đợi con “đến tuổi sẽ biết” bởi mỗi ngày trôi qua đều là một cơ hội phát triển. Các cha mẹ hãy bắt đầu từ những điều nhỏ nhất… ngay hôm nay.

-----
Nguồn: A365

❌ ĐỪNG ĐỢI CON VÀO LỚP 1 MỚI SỮA NGỌNG

Con bạn nói “ngọng líu ngọng lo”?
Chỉnh ngọng không chỉ là chuyện sửa cho trẻ nói hay mà còn giúp trẻ lấy lại sự tự tin, khả năng học tập và giao tiếp xã hội.
Vậy khi nào nên can thiệp?
Và cách chỉnh ngọng hiệu quả là gì?
1️⃣ Chỉnh ngọng là gì?
“Chỉnh ngọng” là quá trình giúp trẻ phát âm đúng các âm vị bị sai, thường gặp như:
• Nói “lờ” thay vì “nờ”
• Nói “c” thành “t”, “kh” thành “h”…
• Bỏ âm đầu/cuối, nói không rõ tiếng…
Nhiều cha mẹ nghĩ “lớn lên sẽ hết”, nhưng nghiên cứu cho thấy:
👉 80% trẻ không tự hết ngọng nếu không được can thiệp đúng cách trước 6 tuổi (Hoskyn & Gardner, 2014).
2️⃣ Khi nào nên chỉnh ngọng cho trẻ?
• Từ 4 tuổi trở lên, trẻ phát triển điển hình đã có thể tập trung để phát âm đúng có chủ đích.
• Nếu sau 5 tuổi, con vẫn phát âm sai nhiều âm, nên đưa đi lượng giá chuyên môn sớm.
• Đặc biệt, nếu con khó giao tiếp, hay bị bạn bè trêu chọc vì ngọng thì càng cần can thiệp sớm giúp bảo vệ tâm lý của trẻ.
3️⃣ Có nhiều nguyên nhân:
• Thói quen vùng miền: trẻ nói theo người lớn phát âm sai.
• Chậm nói/phát triển ngôn ngữ
• Cấu trúc miệng bất thường: dính thắng lưỡi, hở vòm miệng…
• Ảnh hưởng cảm giác, vận động miệng (trẻ không phân biệt đúng vị trí lưỡi/môi khi nói)
📌 Đặc biệt, một số trẻ không chỉ ngọng mà còn khó giao tiếp, chậm phát triển ngôn ngữ…, cần can thiệp chuyên sâu hơn (ví dụ: trị liệu âm vận động PROMPT kết hợp hỗ trợ giao tiếp…)

🎓 Cách huấn luyện cấu âm hiệu quả
✅ Bước 1: Lấy mẫu phát âm và phân tích cụ thể âm vị bị sai
✅ Bước 2: Luyện từng âm theo trình tự:
• Âm đơn → Âm trong từ → Âm trong câu ngắn → Hội thoại tự nhiên…
• Dùng gương, hình ảnh, dụng cụ hỗ trợ như que định vị lưỡi, app chỉnh phát âm…
✅ Bước 3: Ôn luyện đều, có môi trường hỗ trợ
• Cha mẹ và giáo viên phối hợp chỉnh sửa bằng cách nhấn mạnh âm khi giao tiếp, lặp lại việc làm mẫu nhẹ nhàng, không ép tập nói và không chế giễu lỗi sai.
• Tạo môi trường giao tiếp vui vẻ, biến hoạt động sửa ngọng thành trò chơi và có thưởng nhỏ để trẻ thích luyện tập.
Đặc biệt, nếu trẻ ngọng do nguyên nhân thần kinh, cảm giác…thì cần phối hợp các nhà chuyên môn và áp dụng các liệu pháp đặc biệt.

✅ Chuyên gia chỉnh ngọng ở đâu đáng tin?
Không phải nơi nào dạy nói cũng chỉnh ngọng đúng cách.
Hãy chọn nơi có chuyên viên ngôn ngữ trị liệu được đào tạo bài bản, có hệ thống đo lường, can thiệp rõ ràng để thực sự giúp trẻ phát triển khả năng giao tiếp bền vững.
🌻 Chúc ba mẹ có những giờ vui chơi và học tập hiệu quả cùng con tại nhà

VÌ SAO TRẺ TĂNG ĐỘNG GIẢM CHÚ Ý VÀ TRẺ TỰ KỶ CẦN NHỮNG CON ĐƯỜNG HỌC TẬP KHÁC NHAU?

Trong suốt nhiều năm nghiên cứu và can thiệp cho trẻ có rối loạn phát triển, tôi nhận thấy một quan niệm sai lệch vẫn đang hiện diện phổ biến trong cả môi trường giáo dục lẫn gia đình: dạy trẻ tăng động giảm chú ý (ADHD) và trẻ rối loạn phổ tự kỷ theo cùng một cách tiếp cận.

Sự nhầm lẫn này thường bắt nguồn từ các biểu hiện bề ngoài có phần tương đồng: cả hai nhóm trẻ đều dễ mất tập trung, khó hợp tác, dễ bộc lộ hành vi không phù hợp. Chính vì vậy, nhiều người lớn đã vô tình áp dụng chung một phương pháp can thiệp. Tuy nhiên, những nét giống nhau ở bề nổi không thể che lấp sự khác biệt sâu ở tầng nhận thức và cơ chế xử lý thông tin của hai nhóm trẻ.

Và một khi bản chất bị nhầm lẫn, thì phương pháp can thiệp cũng rất dễ đi chệch hướng, không chỉ làm chậm tiến trình phát triển của trẻ, mà còn tạo thêm áp lực và sự bất lực cho chính người giáo dục.

MỖI NHÓM TRẺ LÀ MỘT BẢN ĐỒ NHẬN THỨC KHÁC NHAU

Trẻ ADHD sở hữu một bộ não luôn vận hành ở trạng thái “bận rộn” nhưng lại thiếu trật tự. Trẻ dễ bị cuốn hút bởi mọi kích thích xung quanh, khó duy trì sự chú ý ổn định và gặp khó khăn trong việc kiểm soát hành vi bốc đồng. Điều trẻ cần không phải là yêu cầu “ngồi yên và tập trung”, mà là những hoạt động ngắn gọn, sinh động, thay đổi linh hoạt và có cơ chế tăng cường rõ ràng nhằm duy trì hứng thú và củng cố hành vi phù hợp. Lớp

Ngược lại, trẻ tự kỷ vận hành nhận thức theo một hướng hoàn toàn khác. Thay vì bị phân tán bởi các yếu tố môi trường, trẻ thường gặp khó khăn trong việc hiểu ngữ cảnh giao tiếp, nắm bắt các quy luật xã hội và học hỏi qua quan sát. Trẻ cần được hướng dẫn từng bước rõ ràng, cụ thể, có hỗ trợ bằng hình ảnh trực quan và được dạy trong môi trường ổn định, ít biến động. Những thay đổi đột ngột có thể tạo ra sự chú ý ở trẻ ADHD nhưng là nguồn gây hoảng loạn ở trẻ tự kỷ.

KHÁC BIỆT NỀN TẢNG: CHỨC NĂNG ĐIỀU HÀNH VÀ THUYẾT TÂM TRÍ

Cả hai nhóm trẻ đều có những khiếm khuyết ở chức năng điều hành hệ thống “điều phối trung tâm” của não bộ nhưng theo cách rất khác nhau.

Ở trẻ ADHD, những khó khăn nổi bật nằm ở khả năng ức chế xung động, chuyển hướng chú ý và điều tiết cảm xúc. Trẻ thường hiểu mình nên làm gì, nhưng lại không kiểm soát được hành vi.

Ngược lại, ở trẻ tự kỷ, vấn đề lại nằm ở khả năng tổ chức, linh hoạt tư duy và đặc biệt là “thuyết tâm trí” – tức năng lực nhận biết rằng người khác có cảm xúc, ý định và suy nghĩ khác mình.

Một trẻ ADHD có thể nhận ra người khác đang giận nhưng vẫn hành động bốc đồng do xung động mạnh. Trong khi đó, một trẻ tự kỷ có thể hoàn toàn không hiểu rằng hành vi của mình đang làm người khác tổn thương vì trẻ không nhận diện được cảm xúc ấy.

Chính sự khác biệt này đòi hỏi các phương pháp giáo dục phải được thiết kế riêng biệt:

Với trẻ ADHD: Can thiệp tập trung vào tăng cường khả năng kiểm soát hành vi, duy trì sự chú ý, củng cố bằng hệ thống khen thưởng rõ ràng và điều chỉnh hành vi ngay tức thì.

Với trẻ tự kỷ: Trọng tâm là giúp trẻ hiểu được cấu trúc của tương tác xã hội, học cách lý giải hành vi người khác, xây dựng kỹ năng giao tiếp có mục đích thông qua quá trình lặp lại kiên trì và có hệ thống.

DẠY SAI KHÔNG CHỈ LÀ KHÔNG HIỆU QUẢ MÀ CÒN GÂY HẠI

Nếu áp dụng phương pháp dạy linh hoạt, thay đổi liên tục như dành cho trẻ ADHD với trẻ tự kỷ, trẻ có thể hoang mang, bất an và thu mình vì không biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Ngược lại, nếu áp dụng cách dạy chậm rãi, đơn điệu, lặp đi lặp lại như với trẻ tự kỷ cho trẻ ADHD, trẻ sẽ dễ chán nản, mất động lực và bộc phát hành vi tiêu cực.

Nói cách khác, khi người lớn không “bắt đúng tín hiệu” từ não bộ của trẻ, thì dù nỗ lực đến đâu cũng khó tạo ra thay đổi tích cực. Và nếu không cẩn trọng, chúng ta có thể đang nhân rộng thất bại, thay vì nuôi dưỡng thành công.

HIỂU ĐÚNG - DẠY ĐÚNG

Việc phân biệt và đáp ứng đúng nhu cầu học tập của từng nhóm trẻ không phải là “đặc quyền chuyên môn” của giới nghiên cứu, mà là chuẩn đạo đức cơ bản trong giáo dục. Chúng ta không thể nói tới sự công bằng trong cơ hội học tập nếu vẫn áp đặt một cách dạy chung cho những đứa trẻ có bản đồ nhận thức hoàn toàn khác nhau.

Tăng động không phải là tự kỷ
Và tự kỷ cũng không phải là tăng động. Mỗi nhóm trẻ cần được hiểu theo đúng cơ chế vận hành của mình, để từ đó thiết kế những lộ trình học tập phù hợp, hiệu quả và nhân văn.

Nếu bạn là giáo viên đang cảm thấy bối rối khi lớp có cả trẻ ADHD và trẻ tự kỷ, hoặc là phụ huynh đang lo lắng vì con mãi chưa tiến bộ dù đã rất cố gắng, hãy bắt đầu bằng một câu hỏi:

“Liệu mình đã thực sự hiểu cách mà bộ não của con tiếp nhận và học tập chưa?”

Vì chỉ khi hiểu đúng, ta mới dạy đúng.
Và khi dạy đúng, ta mới có thể chạm đến tiềm năng phát triển thật sự của mỗi đứa trẻ.

🌻TS Đỗ Thị Thảo ( trưởng khoa GD ĐB ĐHSPHN)