18/09/2026
THỜI ĐIỂM TỐT NHẤT ĐỂ ĐỊNH HƯỚNG TƯƠNG LAI CHO CON LÀ KHI NÀO?
5 tuổi?
10 tuổi?
Hay 15–18 tuổi, khi con bắt đầu phải chọn trường, chọn ngành, chọn nghề?
Tôi từng biết một người học rất giỏi.
Cô ấy có bằng tiến sĩ.
Vẫn tiếp tục học.
Nhìn từ bên ngoài, đó là một hành trình đáng ngưỡng mộ.
Nhưng cô từng nói với tôi một câu mà tôi nhớ mãi:
“Tôi đã đi rất xa trên một con đường mà tôi chưa bao giờ thực sự chọn.”
Từ nhỏ, cô luôn học những gì gia đình cho là tốt.
Chọn những gì gia đình cho là ổn định.
Rồi đến khi trưởng thành, cô mới bắt đầu tự hỏi:
“Rốt cuộc mình muốn gì?”
Và tôi nghĩ đây cũng là điều rất nhiều cha mẹ cần suy nghĩ.
Chúng ta thường hỏi:
“Làm thế nào để định hướng đúng tương lai cho con?”
Nhưng có lẽ câu hỏi quan trọng hơn là:
“Làm thế nào để sau này con có thể tự định hướng cuộc đời mình?”
Hai điều đó hoàn toàn khác nhau.
0–6 TUỔI: ĐỪNG VỘI DẠY CON “PHẢI TRỞ THÀNH AI”
Ở tuổi này, con chưa cần biết sau này mình làm bác sĩ, kỹ sư hay nghệ sĩ.
Điều con cần học trước tiên là:
Thế giới có an toàn không?
Mình có được yêu thương không?
Mình có được phép tò mò, khám phá và mắc lỗi không?
Một cái ôm.
Một lần cha mẹ kiên nhẫn lắng nghe.
Một buổi chơi cùng con mà không cầm điện thoại.
Một câu:
“Không sao, mình thử lại nhé.”
Những điều tưởng như rất nhỏ ấy lại đang xây nền móng cho một con người sẽ lớn lên sau này.
Trước khi dạy con cách bước ra thế giới, hãy cho con cảm giác rằng thế giới là nơi con có thể bước vào một cách an toàn.
7–10 TUỔI: NUÔI SỰ TÒ MÒ, KHÔNG CHỈ NUÔI ĐIỂM SỐ
Đây là những năm tháng con hỏi rất nhiều:
“Tại sao?”
“Vì sao?”
“Nếu thế này thì sao?”
“Con làm cách khác được không?”
Đừng vội biến mọi câu hỏi thành một bài học.
Đôi khi hãy hỏi lại:
“Con nghĩ sao?”
Bởi vì một đứa trẻ có thể học thuộc rất nhiều đáp án.
Nhưng điều quan trọng hơn là con có thể tự đặt câu hỏi và suy nghĩ.
Đừng chỉ hỏi:
“Hôm nay con được mấy điểm?”
Hãy hỏi thêm:
“Hôm nay con phát hiện ra điều gì?”
11–14 TUỔI: CHO CON ĐƯỢC THỬ
Đây là lúc con bắt đầu khám phá:
“Mình là ai?”
Hôm nay con thích bóng đá.
Ngày mai con thích vẽ.
Một tháng sau con muốn làm nhà khoa học.
Rồi lại đổi sang âm nhạc.
Cha mẹ rất dễ nói:
“Con chẳng biết mình muốn gì cả!”
Nhưng thật ra, có thể con đang làm đúng điều mình cần làm:
thử để biết.
Hãy cho con thử một môn thể thao.
Một nhạc cụ.
Một dự án.
Một cuốn sách.
Một hoạt động tình nguyện.
Một điều hoàn toàn mới.
Và nếu con không thích?
Không sao.
Con vừa học được thêm một điều về chính mình.
Một đứa trẻ không thể biết mình thích gì nếu chưa từng được phép thử.
15–18 TUỔI: ĐỪNG CHỌN THAY CON
Đây là lúc cha mẹ bắt đầu lo lắng thật sự.
“Ngành này có tương lai không?”
“Nghề này có kiếm được tiền không?”
“Con phải vào trường tốt.”
“Sau này con sẽ hối hận.”
Những lời ấy thường xuất phát từ tình yêu.
Nhưng tình yêu đôi khi khiến chúng ta muốn quyết định thay con.
Hãy thay đổi một chút.
Thay vì:
“Con phải học ngành này.”
Hãy hỏi:
“Con đang cân nhắc những lựa chọn nào?”
Thay vì:
“Bố mẹ biết điều gì tốt cho con.”
Hãy nói:
“Mình cùng tìm hiểu xem lựa chọn này có những cơ hội và đánh đổi gì.”
Cha mẹ vẫn có thể hướng dẫn.
Vẫn có thể chia sẻ kinh nghiệm.
Vẫn có thể đặt ra những giới hạn cần thiết.
Nhưng cuối cùng, con cần học cách chịu trách nhiệm với những lựa chọn của chính mình.
18–25 TUỔI: ĐỪNG RỜI KHỎI CUỘC ĐỜI CON, NHƯNG HÃY ĐỨNG LÙI LẠI MỘT BƯỚC
18 tuổi không phải là ngày con bỗng nhiên biết hết mọi thứ.
Có người 18 tuổi biết mình muốn gì.
Có người 25 tuổi vẫn đang tìm kiếm.
Và có người trưởng thành hơn nữa mới nhận ra con đường mình thực sự muốn đi.
Vì thế, khi con lớn lên, vai trò của cha mẹ cũng cần thay đổi.
Khi con còn nhỏ:
Cha mẹ dẫn đường.
Khi con lớn hơn:
Cha mẹ đồng hành.
Khi con trưởng thành:
Cha mẹ đứng phía sau.
Không phải vì con không cần cha mẹ nữa.
Mà vì mục tiêu cuối cùng của việc nuôi dạy một đứa trẻ không phải là để con mãi mãi cần mình.
Mà là để một ngày nào đó, con có thể tự đứng vững.
Vậy, khi nào là thời điểm tốt nhất để định hướng tương lai cho con?
Có lẽ không phải một ngày cụ thể.
Không phải năm 5 tuổi.
Không phải năm 10 tuổi.
Cũng không phải ngày con 18 tuổi.
Tương lai của con được xây nên từ hàng nghìn điều rất nhỏ mà chúng ta làm cùng con mỗi ngày.
Là cách chúng ta nói chuyện với con.
Cách chúng ta phản ứng khi con thất bại.
Cách chúng ta cho con được thử.
Cách chúng ta tôn trọng những khác biệt của con.
Và quan trọng nhất:
Cách chúng ta yêu con mà không biến tình yêu ấy thành một chiếc khuôn để nhốt con vào.
Có thể chúng ta không thể cho con một bản đồ hoàn hảo của cuộc đời.
Nhưng chúng ta có thể cho con một chiếc la bàn.
Để một ngày kia, khi đứng trước rất nhiều con đường, con có thể tự hỏi:
“Đâu là con đường của mình?”
Và đủ tự tin để bước đi.
(Anh Nguyen)
