20/08/2026
🌿VIẾT VỀ MÁI TRƯỜNG THÂN YÊU 🌿
📖 KỶ NIỆM VỀ KHÓA HỌC SINH 1967 – 1970 TRƯỜNG CẤP BA QUẢNG NINH
🌱 Nhân dịp hướng tới kỷ niệm 60 năm thành lập Trường THPT Quảng Ninh (1966 – 2026), Nhà trường trân trọng giới thiệu bài viết “Kỷ niệm về khóa học sinh 1967 – 1970 Trường Cấp ba Quảng Ninh” của cựu học sinh Trần Văn Chường – khóa 1967 – 1970.
😅 Lưu ý nhỏ: Bạn đọc hãy cân nhắc thời gian trước khi
“bước vào” vì bài viết khá dài, và vì đã đọc thì KHÓ CÓ THỂ DỪNG LẠI NỮA CHỪNG.😆❤️
🌸 Đôi nét về tác giả
Bác Trần Văn Chường, sinh năm 1950, quê thôn Sỏi, xã Vạn Ninh, nay thuộc xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị. Là cựu học sinh khóa 1967 – 1970, ông tiếp tục theo học và tốt nghiệp Cử nhân Sư phạm Ngữ văn (1970 – 1974), Cử nhân Chính trị.
Ông từng là giáo viên Trường Cấp 3 Quảng Ninh (1976 – 1979), nguyên Ủy viên Thường vụ, Trưởng ban Tuyên giáo Huyện ủy Quảng Ninh; hội viên Hội Di sản Văn hóa Việt Nam, Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam, Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Bình; được trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba.
📜 Về tác phẩm
“Kỷ niệm về khóa học sinh 1967 – 1970 Trường Cấp ba Quảng Ninh” là những trang hồi ức được viết từ ký ức của một người trực tiếp sống, học tập và trưởng thành trong những năm tháng chiến tranh.
Qua từng trang viết, những địa danh, những cuộc hành quân, những lần sơ tán, những lớp học giữa rừng, những ngày thiếu thốn và hiểm nguy… lần lượt hiện về. Đặc biệt, tác giả đã khắc họa xúc động hình ảnh thầy và trò cùng vượt qua bom đạn, bệnh tật, gian khổ để giữ lấy lớp học, giữ lấy con chữ.
❤️ Xin trân trọng giới thiệu tác giả và tác phẩm đến các thế hệ thầy cô, cựu học sinh và học sinh nhà trường.
KỶ NIỆM VỀ KHÓA HỌC SINH 1967 – 1970 TRƯỜNG CẤP BA QUẢNG NINH
Trường Cấp 3 Quảng Ninh ngày nay, tiền thân là trường Cấp 3 Quảng Bình. Tháng 2 năm 1965, khi Mỹ ném bom ồ ạt xuống Đồng Hới, nhà trường buộc phải sơ tán lên Vạn Ninh. Đến ngày 6/9/1966, trường tách thành hai đơn vị: Cấp 3 Quảng Ninh và Cấp 3 Đồng Hới.
Chúng tôi, những học sinh khóa 1967 – 1970, nhập học tại Vạn Ninh với ba lớp: 8A, 8B, 8C. Ngày đầu đến trường không phải là tiếng trống khai giảng mà là những chuyến đi rừng chặt gỗ, lấy tre, tranh, mây… để dựng lớp học, đào hầm hào phòng không. Trường sơ tán, mỗi lớp ở một khu vực dân cư khác nhau, nên học sinh lớp nào chủ yếu biết lớp đó.
Cuối tháng 12/1967, theo chủ trương của cấp trên, nhà trường tiếp tục sơ tán ra Minh Hóa. Chiều ngày 24/12/1967, trong không khí chuẩn bị ngừng bắn dịp Noel, chúng tôi khoác ba lô lên đường, hành quân về thôn Hữu Niên (Hàm Ninh). Đến chiều tối, cả đoàn vượt sông Nhật Lệ bằng thuyền của dân quân xã Hàm Ninh, sang đường 15 tại thôn Hà Kiên.
Từ đó, các lớp theo thầy chủ nhiệm hành quân bộ ra Trạng, đến trường Cấp 3 Đồng Hới, để trú qua đêm. Sáng sớm hôm sau, chúng tôi tiếp tục hành quân ra đường 15 tại Zét, lên xe tải đi Cự Nẫm. Rời ô tô, lại tiếp tục đi bộ ra ga Ngân Sơn gần ngã ba Ba Trại; rồi theo đường sắt vượt sông Son, đi ra Minh Lệ, qua đò và về trú chân tại Quảng Hòa (Quảng Trạch) trong đêm 25 và ngày 26.
Ngày 27/12/1967, đoàn tiếp tục hành quân lên rừng Thông, xã Quảng Sơn; men theo bờ bắc Rào Nan lên Cao Mại, nghỉ qua đêm tại trường Sư phạm Quảng Bình. Ngày 28/12, qua đò Cao Mại, leo dốc, vượt đèo Cao Mại, đến chiều tối xuống chân đèo. Đến đất Minh Hóa, đoàn nghỉ lại tại trường Trung cấp Nông nghiệp tỉnh – nơi cũng vừa sơ tán ra trước đó vài tháng.
Ngày 29/12/1967, dù đã thấm mệt sau nhiều ngày hành quân, các tốp học sinh vẫn kiên trì tiến bước về Quy Đạt, vào Ba Nương. Đến chiều tối, toàn đoàn tập kết tại Tân Xuân – nơi nhà trường chọn làm điểm sơ tán. Riêng các anh chị lớp 10 cuối cấp phải đi tiếp hơn 10 km đường đồi dốc vào xóm Rôốc, dựng lán trại, đào hầm hào để làm lớp học và nơi nội trú.
Khối 8 chủ yếu ở trong nhà dân, từ trung tâm thôn Tân Xuân (Minh Hóa) vào đến đội 3 dưới chân núi đá. Ba lớp học được dựng tại chòm (xóm) Môn, cạnh một hồ thủy lợi nhỏ. Xung quanh là rừng cây rậm rạp, nổi bật là một cây si cổ thụ, nơi người dân đồn rằng có rất nhiều ma. Ở đây là “rừng cấm”. Thế nhưng, lũ học trò chúng tôi vẫn vào chặt cây, dựng lớp. Gian nan, thiếu thốn, đói rét, nhớ nhà… nhiều bạn phải lặng lẽ rơi nước mắt.
Lớp 8B, 8C có thầy chủ nhiệm theo sát. Riêng lớp 8A do thầy Nguyễn Đức Huân vừa dạy toán, vừa làm Bí thư Đoàn trường, lại dạy lớp 10 ở Rôốc cách đó 10 km nên lớp phải tự quản hoàn toàn. Ban cán sự lớp gồm: Lê Thị Liên – Bí thư chi đoàn; Hoàng Thiệu – lớp trưởng; Trần Văn Chường – lớp phó đời sống, kiêm “kíp trưởng” buổi sáng; Bùi Văn Hưng – lớp phó học tập, kiêm “kíp trưởng” buổi chiều.
Một sự việc đau lòng đã xảy ra: bạn Trương Quang Thuyền (lớp 8C), có năng khiếu làm thơ, viết bài thơ phản ánh cuộc sống học trò dịp Tết Mậu Thân. Các bạn trong lớp chuyền tay nhau đọc cho vui để khuây khoả cảnh xa nhà của tuổi mới lớn. Thầy chủ nhiệm Quách Việt Cường biết được đã tịch thu bài thơ và cấm “gieo rắc” “tư tưởng xấu”, dẫn đến nhiều cuộc kiểm điểm. Quang Thuyền bức xúc, bỏ học, về quê tham gia trực chiến pháo phòng không 12 ly 7 và đã hy sinh. Bạn trở thành liệt sĩ đầu tiên của khóa khi chưa học xong lớp 8.
Khó khăn chồng chất khi Mỹ đánh phá ác liệt, lương thực khan hiếm, học sinh phải ra Đồng Lê lấy gạo. Nửa cuối tháng 5/1968, trường chuyển về Hiền Ninh. Chỉ lớp 10 cuối cấp bám trụ để thi tốt nghiệp. Hai lớp B,C có thầy chủ nhiệm theo lớp dẫn dắt hành quân, lớp 8A tự lực cánh sinh tổ chức hành quân trở về. Trên đường đến Vĩnh Tuy, bạn Hà Minh Châu bị bom bi sát hại. Nổi buồn mất bạn chưa lâu thì tin thầy chủ nhiệm Nguyễn Đức Huấn và thầy Hoàng Bình trên đường đi chấm thi đã hy sinh. Tin dữ lại tiếp đến, bạn Trần Văn Biểu ở Vạn Ninh và bạn Trương Văn Chuỳ cùng lớp 8A bị bom toạ độ sát hại ở quê nhà.
Dép cao su mòn, ba lô sờn quai, chúng tôi dìu nhau vượt đèo, lội suối đi tìm con chữ. Máu của thầy và trò đã đổ, nhưng quyết tâm không bỏ lớp, bỏ trường.
Cuối tháng 8/1968, trường hành quân lên Trường Sơn. Lại vượt truôông, vượt dốc Cổ (đỉnh cao 666m), qua khe Xà Rù, bơi qua sông Long Đại về xứ Cạc. Lần thứ ba đẵn gỗ làm lớp học, đan tre nứa làm bàn học. Rồi biệt kích xâm phạm bị ta tiêu diệt, bom đạn Mỹ đánh váo lớp học ở thôn Hồng Sơn làm hai anh lớp trên bị sát hại khi đang dựng lán. Sốt rét quái ác lam thầy trò suy kiệt sức lực.
Thế là lệnh hạ sơn, các toán học sinh dìu nhau về đồng bằng trong những trận mưa rừng xối xả và sốt rét run bần bật. Khi vào, ngủ nhờ các lán tạm trú của bộ đội đoàn Sông Hương ra củng cố lực lượng sau các chiến dịch Mậu Thân 1968. Trên đường về đồng bằng, ai cũng cầm gậy để vừa đi vừa đập, phá mìn vướng của Máy bay Mỹ rải thảm giữa rừng. Hơn 2/3 bị sốt rét, nhưng thầy trò còn đi lại được đều tham gia bốc vác ở bãi Nam Long trong chiến dịch VT5 vận tải ra chiến trường.
Thầy trò lại dựa vào các nhà đội của các thôn từ Tân Ninh qua Duy Hàm để làm lớp học. Thầy trò nhờ nhà dân để tạm trú. Thực hiện lời Bác Hồ dạy : “Dù khó khăn gian khổ đến đâu cũng phải tiếp tục thi đua dạy tốt, học tốt”. Lời kêu gọi của Bác trở thành phong trào thi đua trong toàn trường.
Tháng 8/1969, trường mới mở trên vùng đất của xóm ÔỐc bên cạnh bến đò Trung Quán. Lần thứ 5 dựng trường, dựng lớp. Từng đoàn học sinh lại lên rừng chặt gỗ, cắt tranh, mượn thuyền chở về bến đò Trung Quán để dựng lớp học, làm nhà nội trú cho giáo viên và làm hội trường, văn phòng. Ba năm, 5 lần di chuyển là 5 lần dựng lớp. Thầy trò tự lực, tự quản mở đất dựng trường. Năm học 1969 -1970 cả trường mới hội tụ về một địa điểm, bạn bè các lớp mới có thời gian gần gũi giao lưu và thi đua dạy tốt học tốt, có quy củ nề nếp.
Chiến trường kêu gọi. Tháng 12/1969 trong khoá có gần 7 bạn lên đường nhập ngũ. Ngày 13 tháng 5/1970, trong khoá lại có gần 15 bạn lên đường tòng quân.
Khoá học 1967 – 1970 là khóa học được tôi rèn qua nhiều kỳ thi từ tốt nghiệp lớp 4, thi chuyển cấp lớp 5, thi tốt nghiệp lớp 7, thi chuyển cấp lên lớp 8 và thi tốt nghiệp cấp 3, là khoá đầu thi vào Đại học với bộ đề vào loại hắc búa nhất.
Từ hơn 20 bạn nhập ngũ khi còn đi học, trong suốt những năm chiến tranh ác liệt, toàn khóa có gần 60 bạn lên đường nhập ngũ. Nhiều liệt sĩ như: Trương Quang Thuyền (Trường Dục), Lê Quang Ớ, Lê Văn Mâu (Xuân Dục), Nguyễn Mậu Tảo (Hiến Lộc), Nguyễn Văn Trung (Trần Xá), Hoàng Trọng Huynh (thôn Đồn Vạn Ninh)… Có thương binh hạng 1 như Trần Xuân Lập (Kim Sen), bệnh binh loại 1 như Trần Văn Duyến (Vạn Ninh)… cùng nhiều thương, bệnh binh khác.
Nhiều bạn sau này gắn bó lâu dài với quân đội, trở thành sĩ quan cao cấp như: Đại tá Mai Xuân Đính (Hải Ninh) ở Hải Ninh nguyên là Hiệu trưởng trường Quân sự tỉnh, Phó Tham mưu trưởng tỉnh đội; Đại tá Nguyễn Hữu Cư quê Gia Ninh, ở Bộ Quốc Phòng; Đại tá Nguyễn Đại Viều quê Nguyệt Áng Tân Ninh ở Tỉnh đội; Đại tá Nguyễn Tư Bửu, quê Thế Lộc, Tân Ninh; Thầy thuốc Ưu tú Thượng tá Bác sĩ - CK1 Võ Quang Ghi quê An Ninh nguyên trưởng ban chỉ đạo Y học Dự phòng phía Nam của Quân đội; Thượng tá Lý Công Huy, quê Vạn Ninh; Thượng tá Nguyễn Văn Cải và Thượng tá Nguyễn Duy Ấu quê Cổ Hiền.
Về học hàm, học vị và vinh danh nhà nước có Nhà giáo Ưu tú Giáo sư Tiến sĩ Từ Sĩ Sùa quê Nguyện Áng; Phó giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Hữu Chí, nguyên Vụ trưởng vụ Giáo Dục, Ban Tuyên giáo TW, quê Trường Dục; Thầy thuốc Ưu tú, Phó Giáo sư Tiến Sĩ Trương Quang Ánh quê Trường Dục; Tiến sĩ Bùi Văn Hưng nguyên Chánh Văn phòng kiên Thư ký Khoa học Hội Đồng Lý luận TW - là người có học vị Tiến sĩ đầu tiên của trường Cấp 3 Quảng Ninh; Tiến sĩ Nguyễn Viết Đon quê Hàm Hoà; Tiến sĩ Trần Quang Ánh quê Tả Phan; Thầy thuốc Ưu tú Bác sĩ Phan Văn Điểu quê Thế Lộc…
Doanh nhân tiêu biểu có Kiến trúc sư Ngô Mậu Khiết, nguyên Tổng Giám đốc Tổng công ty xây dựng miền Trung COSECO … Các cá nhân có chức vụ như Lê Huấn quê Tân Ninh, nguyên Thường trực HĐND tỉnh, Phó Bí thư Chủ tịch UBND huyện Quảng Ninh; Lê Thị Lương quê Xuân Dục, nguyên Tỉnh uỷ viên, Giám đốc sở Tài Chính, Trần Văn Chường quê Vạn Ninh, nguyên UVTV huyện uỷ…
Một khóa học hội tụ hơn 150 học sinh, đến nay đa số đã ngoài 72 tuổi, hơn 40 người đã về cõi vĩnh hằng. Tháng 5/2025, gần 50 cụ ông, cụ bà trở về địa điểm cũ, cạnh bến đò Trung Quán trong niềm xúc động sâu sắc. Trường THPT Quảng Ninh đã di chuyển lên vùng đất mới ở Xuân Dục, Xuân Ninh từ tháng 12 năm 1997. Nơi đây, một ngôi trường mới đã mọc lên, mang tên trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh. Tại mảnh đất của trường xưa, 50 cựu học sinh khóa 2 chúng tôi tay bắt mặt mừng, ôn lại bao kỷ niệm thời học trò, cảm động khó nói thành lời.
Chuẩn bị kỷ niệm 60 năm ngày thành lập trường 1966 - 2026, chỉ gần nửa tháng thông tin qua mạng, hơn 20 cụ ông cụ bà trong khoá đã đóng góp ủng hộ 18 triệu đồng cho quỹ khuyến học để trao gửi cho trường. Với tất cả niềm tin và lòng biết ơn ngôi trường đã từng gắn bó một thời gian khổ trong chiến tranh, cựu học sinh khóa 2 chúng tôi xin chúc thầy cô sức khỏe, tiếp tục sự nghiệp trồng người, các em học sinh được trải nghiệm những ngày tháng tươi đẹp nhất của tuổi thanh xuân. Chúng tôi sẽ tiếp tục kết nối các bạn trong khóa, đóng góp ủng hộ quỹ khuyến học - như một nghĩa cử tri ân đầy ý nghĩa.
Xin chân thành cảm ơn mái trường, các thầy cô và tất cả bạn bè!
