17/08/2026
Bạn có biết ?!🤫 Những sự kiện thú vị trên thế giới
Từ Hải Phòng đến Vân Nam Phủ: Câu chuyện về tuyến đường sắt xuyên núi hơn một thế kỷ trước
Có một công trình đường sắt cách đây hơn một thế kỷ; tuyến đường nối Hải Phòng với Vân Nam Phủ (nay là Côn Minh, Trung Quốc), một trong những dự án giao thông táo bạo nhất ở Đông Á đầu thế kỷ XX.
1. Một tuyến đường sắt nối biển Đông với vùng cao Vân Nam
Ngày 31 tháng 3 năm 1910, lễ khánh thành trọng thể tuyến đường sắt Hải Phòng – Vân Nam Phủ được tổ chức. Đây là thời điểm đánh dấu việc hoàn thành một công trình lớn: tuyến đường sắt nối cảng Hải Phòng bên bờ Vịnh Bắc Bộ với thủ phủ Vân Nam ở sâu trong nội địa Trung Quốc.
Buổi lễ có sự tham dự của nhiều quan chức Pháp, đại diện ngoại giao, thương mại, công nghiệp, báo chí cùng các quan chức cấp cao của tỉnh Vân Nam.
Đại diện Công ty Đường sắt Đông Dương – Vân Nam, ông Getten, Tổng Giám đốc kiêm thành viên Hội đồng quản trị, đã chủ trì sự kiện và có bài phát biểu quan trọng nhìn lại chặng đường dài xây dựng tuyến đường sắt đặc biệt này.
Ông nhấn mạnh rằng việc hoàn thành tuyến đường không chỉ là một thành tựu kỹ thuật, mà còn là kết quả của một quá trình nhiều năm theo đuổi ý tưởng kết nối kinh tế giữa Bắc Kỳ (Bắc Việt Nam ngày nay) và Vân Nam.
2. Giấc mơ kết nối từ cuối thế kỷ XIX
Ý tưởng mở một tuyến đường xuyên qua thung lũng sông Hồng để nối Vân Nam với Bắc Kỳ đã được nhắc tới từ cuối thế kỷ XIX. Những nhà thám hiểm và thương nhân như Francis Garnier, Jean Dupuis từng nhận thấy tiềm năng của con đường giao thương này.
Đến thời Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer, dự án được thúc đẩy mạnh mẽ.
Ngày 25 tháng 12 năm 1898, Quốc hội Pháp thông qua đạo luật cho phép xây dựng tuyến đường sắt Hải Phòng – Lào Cai và trao quyền khai thác đoạn nối từ Lào Cai đến Vân Nam Phủ.
Một tập đoàn tài chính và xây dựng của Pháp được thành lập để thực hiện dự án, với sự tham gia của nhiều ngân hàng lớn cùng các công ty xây dựng đường sắt.
Tuy nhiên, con đường đi qua vùng núi Vân Nam không hề đơn giản.
3. Cuộc chiến với địa hình hiểm trở
Những phương án tuyến ban đầu nhanh chóng bộc lộ nhiều khó khăn. Địa hình núi non hiểm trở, các thung lũng sâu và độ dốc lớn khiến việc thi công trở thành một thử thách khổng lồ.
Sau nhiều năm khảo sát, nghiên cứu và điều chỉnh, một tuyến mới được lựa chọn vào năm 1904: đi theo hướng đông, qua các thung lũng Namti, Pa-Ta-Ho, Ta-Tchen-Ho, qua Y Lương (?) để tiến về Vân Nam Phủ.
Đây là phương án được đánh giá khả thi nhất, vừa giảm bớt những trở ngại tự nhiên, vừa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật cao hơn: giảm độ dốc, mở rộng bán kính đường cong để tàu có thể vận hành an toàn hơn.
4. Hàng vạn con người và những năm tháng lao động khắc nghiệt
Sau khi tuyến đường được lựa chọn, thử thách lớn nhất lại nằm ở việc tổ chức thi công.
Hàng nghìn lao động được tuyển mộ từ nhiều vùng khác nhau: Vân Nam, Quý Châu, Quảng Tây, Quảng Đông, Bắc Kỳ và nhiều nơi khác. Có thời điểm số công nhân trên các công trường lên tới khoảng 47.000 người.
Họ phải làm việc giữa những vùng núi hoang vu, đối mặt với mưa lũ, sạt lở, dịch bệnh, thiếu thốn vật tư và những biến động chính trị.
Những đoàn tàu đầu tiên chở than tới Lào Cai vào năm 1906 đã trở thành nguồn động viên lớn cho những người đang ngày đêm xây dựng tuyến đường.
Từ đó, công trình dần tiến sâu vào lãnh thổ Vân Nam.
5. Một kỳ tích kỹ thuật đầu thế kỷ XX
Theo bài phát biểu của ông Getten tại lễ khánh thành, quy mô xây dựng của tuyến đường thật đáng kinh ngạc:
- Hơn 16 triệu mét khối đất đá được đào đắp, trong đó có khoảng 4 triệu mét khối đá;
- Hơn 2.000 công trình kỹ thuật được xây dựng;
- Khoảng 154 đường hầm, tổng chiều dài hơn 16 km được đào xuyên núi;
- Hàng trăm nghìn mét khối tường đá và các công trình gia cố được hoàn thành.
Đặc biệt, tuyến đường phải vượt qua những địa hình cực kỳ phức tạp của vùng núi Vân Nam, nơi những cây cầu thép cao vút bắc qua vực sâu, những đường hầm xuyên núi và những đoạn đường dốc trở thành biểu tượng của ý chí con người trước thiên nhiên.
6. Dấu mốc lịch sử không chỉ trong ngành đường sắt
Ngày nay chúng ta thật khó hình dung hơn 100 năm trước, việc xây dựng một tuyến đường sắt xuyên núi như tuyến Hải Phòng – Vân Nam Phủ là một thử thách lớn đến mức nào.
Tuyến đường ấy không chỉ mang ý nghĩa giao thông. Nó phản ánh một giai đoạn lịch sử phức tạp của khu vực Đông Dương và Trung Quốc đầu thế kỷ XX, gắn với những toan tính kinh tế, chính trị của thời kỳ thuộc địa, đồng thời cũng ghi dấu công sức, mồ hôi và sự hy sinh của hàng vạn người lao động đến từ nhiều vùng đất khác nhau.
Từ cảng Hải Phòng bên biển Đông, con đường sắt ấy đã vươn lên vùng cao Vân Nam, mở ra một hành lang giao thương xuyên biên giới.
