Sử học AGU

[KỶ NIỆM 137 NĂM NGÀY SINH CHỦ TỊCH TÔN ĐỨC THẮNG (20/8/1888-20/8/2025)]

Chủ tịch Tôn Đức Thắng (1888-1980) là Chủ tịch nước thứ hai và cuối cùng của chính thể Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đồng thời là Chủ tịch nước đầu tiên của Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Người là nhà lãnh đạo mẫu mực, người cộng sản kiên trung, là “gương mẫu đạo đức cách mạng, suốt đời cần kiệm liêm chính, suốt đời hết lòng hết sức phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân” (Trúc Giang, 2021). Người còn là biểu tượng cho hình ảnh đồng bào miền Nam trong công cuộc đấu tranh, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Với 92 năm tuổi đời, hơn 60 năm hoạt động cách mạng, được Đảng và Nhà nước phân công giữ nhiều trọng trách, Người đã có những cống hiến to lớn cho sự nghiệp cách mạng Việt Nam, vì độc lập, tự do cho Tổ quốc, vì hạnh phúc của Nhân dân, vì sự phát triển của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế. Nhân kỷ niệm 137 năm ngày sinh Chủ tịch Tôn Đức Thắng (1888-2025), Câu lạc bộ Sử học xin điểm lại những dấu ấn nổi bật trong cuộc đời hoạt động của Người.

Chủ tịch Tôn Đức Thắng với bí danh là Thoại Sơn, sinh ngày 20-08-1888, trong một gia đình nông dân khá giả tại Cù lao Ông Hổ, làng An Hòa, tổng Định Thành Hạ, hạt Long Xuyên (nay là xã Mỹ Hòa Hưng, tỉnh An Giang). Thân phụ là cụ Tôn Văn Đề, thân mẫu là cụ Nguyễn Thị Dị, đều là những người nông dân cần cù, hiền lành, chất phác. Tôn Đức Thắng là con đầu lòng cùng một em trai và một em gái, do đó ông còn được gọi với cái tên Hai Thắng, theo thông lệ miền Nam.

Thời thơ ấu, Tôn Đức Thắng được gia đình cho học chữ Nho, chữ Quốc ngữ và chữ Pháp. Sau khi tốt nghiệp bậc tiểu học ở trường tỉnh Long Xuyên (năm 1906), 18 tuổi, Hai Thắng lên Sài Gòn học làm thợ máy tại École des Mécaniciens Asiatiques de Sài Gòn (Trường của những người thợ máy Châu Á ở Sài Gòn), là trung tâm duy nhất đào tạo thợ máy tàu thuỷ của Pháp ở Đông Dương. Sau khi tốt nghiệp anh Hai Thắng vào làm việc tại xưởng Arsenal de Sài Gòn tức xưởng Ba Son, chuyên sửa chữa chân vịt tàu tại phân xưởng cơ khí – trọng tâm của Ba Son. Vốn thông minh, độc lập lại giàu lòng thương người, Tôn Đức Thắng đã nhanh chóng hòa mình vào cuộc sống và phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân. Nhận ra sức mạnh và những bất công mà giai cấp công nhân phải chịu đựng, năm 1909, Tôn Đức Thắng tham gia vận động anh em học sinh lính thủy bãi khóa. Năm 1910, khi làm thợ máy trong xưởng Cropp thuộc Sở Kiến trúc cầu đường và nhà cửa ở Sài Gòn, Tôn Đức Thắng đã tham gia vận động anh chị em công nhân chống lại bọn chủ, cai, đánh đập vô lý và đòi tăng lương. Năm 1912, ông tham gia lãnh đạo cuộc bãi công của công nhân Ba Son, vận động học sinh trường Bách nghệ Sài Gòn bãi khóa. Cuộc bãi công đề ra yêu sách: tăng đồng loạt 20% lương, gọi những người bị sa thải trở lại làm việc, giữ nguyên các lệ cũ. Cuộc bãi công kéo dài nhiều ngày mà không ảnh hưởng đến đời sống công nhân, vì Hai Thắng đã vận động và được công nhân các xưởng khác đoàn kết ủng hộ tiền, gạo giúp đỡ gia đình công nhân trong suốt thời gian bãi công, nên cuối cùng bọn chủ Pháp phải nhượng bộ, chấp nhận các yêu sách. Thắng lợi đó đã tiếp thêm sức mạnh, niềm tin và đem lại những kinh nghiệm bước đầu trong việc vận động, đoàn kết, tập hợp công nhân chống lại bọn tư bản thực dân. Sau sự thắng lợi trong cuộc đấu tranh đầu tiên của giai cấp công nhân, chính quyền thực dân Pháp đã mở chiến dịch tìm bắt những người lãnh đạo cuộc bãi công. Ông buộc phải tránh đi, cải trang và thay tên khác, xin vào làm cho công ty tàu biển chạy trên Đại Tây Dương, trên chiếc tàu La Coóc, ông đã sang Pháp làm công nhân quân giới tại xưởng Arsenal de Toulon, một quân cảng ở miền Nam nước Pháp.
Ngày 9-10-1916, người thợ máy Tôn Đức Thắng nhận lệnh phục vụ trên chiến hạm Paris của Pháp (nhiều tài liệu khác ghi là chiến hạm France hoặc Waldeck Rousseau – đây ghi theo lời kể của Bác Tôn). Mặc dù chiến tranh thế giới đã kết thúc, chính phủ Pháp vẫn điều động một hạm đội gồm 5 chiến hạm tiến vào biển Đen để tấn công nước Nga Xô Viết. Hơn ai hết, anh Hai Thắng hiểu rằng: “Chống lại Cách mạng tháng Mười có nghĩa là chống lại những lợi ích cơ bản của dân tộc mình, giai cấp mình, và những người thân yêu mình”, do đó ông đã cùng những người có tư tưởng phản chiến quyết định “làm binh biến” ngay trên tàu. Lúc 8 giờ sáng ngày 20-04-1919, Hai Thắng – người thợ máy Việt Nam duy nhất trên chiến hạm đó – đã dũng cảm kéo lá cờ đỏ trên cột cờ của chiến hạm để nhằm biểu thị sự đoàn kết với Cách mạng tháng Mười Nga mà ông đã từng nghe biết và có cảm tình từ lâu. Cuộc binh biến thành công và sau đó Tôn Đức Thắng bị trục xuất khỏi nước Pháp.

Năm 1920, trở về Sài Gòn, Tôn Đức Thắng tích cực tham gia hoạt động nghiệp đoàn và phong trào của giai cấp công nhân, thành lập và lãnh đạo Công hội bí mật ở Sài Gòn - hình thức tổ chức đầu tiên của giai cấp công nhân Việt Nam. Sự kiện này đánh dấu sự chuyển biến mới của giai cấp công nhân nước ta từ thời kỳ chưa có tổ chức sang thời kỳ có tổ chức. Tháng 8-1925, Tôn Đức Thắng cùng Công hội đã lãnh đạo công nhân Ba Son tổ chức cuộc đình công để trì hoãn việc sửa chữa chiến hạm Jules Michelet mà người Pháp dùng nó để chở lính sang đàn áp phong trào cách mạng ở Trung Quốc. Lại một lần nữa Bác Tôn đã thể hiện rất cao tinh thần quốc tế vô sản. Giữa năm 1927, Bác Tôn được bầu vào Ban chấp hành Kỳ bộ Nam kỳ của Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí hội với chức vụ Ủy viên Ban chấp hành kỳ bộ Nam kỳ. Bác Tôn được phân công trực tiếp lãnh đạo phong trào công nhân Sài Gòn – Chợ Lớn. Đến tháng 12-1928, trong quá trình hoạt động cách mạng và vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, Bác Tôn bị thực dân Pháp bắt ở Sài Gòn, sau đó bị kết án 20 năm khổ sai. Đêm 2-7-1930, con tàu Harmand Rousseau chở Bác Tôn và những người tù từ Khám lớn Sài Gòn, rời cảng Nhà Rồng đày đi Côn Đảo. Pháp ghi Bác Tôn là “phần tử nguy hiểm”. Tại Côn Đảo, Bác bị giam ở khám 9, banh I (bagne). Với mục đích biến nhà tù thành trường học Cộng sản, Bác Tôn và một số đồng chí thành lập Chi bộ cộng sản nhà tù Côn Đảo do ông Nguyễn Hới làm Bí thư, Bác Tôn và một số đồng chí khác làm uỷ viên. (Trần Minh Trưởng, 2008)

Năm 1945, Cách mạng Tháng Tám thành công, từ Côn Đảo trở về đất liền, Tôn Đức Thắng được Đảng và Nhà nước tin tưởng giao nhiều trọng trách: phụ trách Ủy ban Kháng chiến kiêm Chỉ huy trưởng lực lượng vũ trang Nam bộ, Phó Hội trưởng và Hội trưởng Hội Liên Việt, Bộ trưởng Bộ Nội vụ, Ủy viên Trung ương Đảng, Trưởng ban Vận động thi đua ái quốc, Chủ tịch Mặt trận Liên Việt, Trưởng ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch danh dự Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam... Ủy viên Hội đồng Hòa bình thế giới, Chủ tịch Hội Hữu Nghị Việt - Xô. Ở cương vị công tác nào, ông cũng luôn nêu cao ý thức, tổ chức kỷ luật của người đảng viên Đảng Cộng sản, gương mẫu đi đầu, không màng danh lợi cho bản thân, sống bình dị, nêu gương sáng về sự trung thành, lòng tận tụy phục vụ Nhân dân. Ông là một mẫu mực về đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, khiêm tốn, giản dị (Lê Hồng Quang, 2024). Khi Chủ tịch Hồ Chi Minh từ trần, được tín nhiệm bầu giữ chức Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam), ông đã cùng toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc đến thắng lợi, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước và ra sức xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Cuộc đời hoạt động cách mạng của ông là một tấm gương sáng về lòng trung thành, tận tụy, về tinh thần anh dũng, bất khuất, về đức tính khiêm tốn, giản dị. Hơn 60 năm hoạt động, phấn đấu vì lý tưởng của Đảng, vượt qua mọi thử thách nghiệt ngã trong lao tù đế quốc và sự khốc liệt của chiến tranh, luôn gắn bó mật thiết với đồng chí, đồng bào, hiến dâng cả đời cho sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng, của dân tộc Việt Nam, cho phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, Chủ tịch Tôn Đức Thắng vinh dự là người đầu tiên được Quốc hội và Chủ tịch Hồ Chí Minh trao tặng Huân chương Sao Vàng - Huân chương cao quý nhất của Nhà nước ta, được Đảng, Nhà nước ta trao tặng Huân chương Đại đoàn kết; được Quốc hội nước Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ trao tặng Huân chương cao quý nhất của Nhà nước Mông Cổ, Hội đồng Bộ trưởng nước Cộng hòa Cuba trao tặng Huân chương Hữu nghị Cuba, Đoàn Chủ tịch Xô Viết Tối cao Liên Xô trao tặng Huân chương Lênin - Huân chương cao nhất của Liên Xô, cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.

Tài liệu tham khảo

Lê Hồng Quang. (2024). Chủ tịch Tôn Đức Thắng - Nhà lãnh đạo yêu nước, thương dân. Truy cập ngày 18/08/2025. Link: https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3098/74887/chu-tich-ton-djuc-thang-nha-lanh-djao-yeu-nuoc-thuong-dan.html?utm
Trần Minh Trưởng. (2024). Tôn Đức Thắng và cuộc đấu tranh trong ngục tù Côn Đảo (1930-1945).Truy cập ngày 18/08/2025.
Link:https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/nghien-cu/-/2018/7716/ton-duc-thang-va-cuoc-dau-tranh-trong-nguc-tu-con-dao-%281930-1945%29.aspx
Trúc Giang. (2021). Tôn Đức Thắng, nhà cách mạng được kính trọng và yêu mến. Truy cập ngày 18/08/2025. Link: https://www.hcmcpv.org.vn/tin-tuc/ton-duc-thang-nha-cach-mang-duoc-kinh-trong-va-yeu-men-1491882462?fbclid=IwAR1DuXaezvNIh0i_UiUXi2jlDqnn-UV1-gWyZ71MsD_MMsvnol7vuT5AVkM&utm

--------------------
Nội dung: Ngọc Anh
Ảnh: Chí Vỹ
------------—------
CÂU LẠC BỘ SỬ HỌC
🌐Fanpage: Câu lạc bộ Sử học - Trường Đại học An Giang
📧Email: [email protected]

DẤU ẤN HỘI AN TRÊN CON ĐƯỜNG GIAO THƯƠNG QUỐC TẾ QUA BIỂN ĐÔNG THẾ KỶ XVI – XVIII - Võ Quốc Duy

TÓM TẮT

Từ thế kỷ XVI đến khoảng cuối thế kỷ XVIII, Faifo - Hội An luôn được nhắc đến và miêu tả như một trung tâm thương mại quốc tế sầm uất và giàu có bậc nhất của khu vực Đông Nam Á. Với vị trí địa lý thuận lợi cùng sự phát triển vượt bậc của hoạt động thương mại, Hội An không chỉ là nơi giao lưu buôn bán mà còn là điểm hội tụ của nhiều nền văn hóa, góp phần tạo nên một di sản độc đáo trong lịch sử thương mại khu vực. Chính những điều này đã góp phần tạo nên “dấu ấn” đặc biệt của Hội An trên con đường giao thương quốc tế qua biển Đông. Bài viết nhằm làm rõ vị thế của cảng thị Hội An với mạng lưới giao thương hàng hải quốc tế; đồng thời phân tích sự đa dạng văn hóa với sự hiện diện của các cộng đồng người Hoa, Nhật Bản, và phương Tây tại đây.

Xem thêm dưới phần bình luận 👇👇👇

[Đang diễn ra]

Báo cáo khóa luận Tốt nghiệp của sinh viên khóa DH22

Trường Đại học An Giang, ĐHQG-HCM được Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép đào tạo ngành Sư phạm Lịch sử - Địa lý, bắt đầu tuyển sinh từ 2025.
Mã ngành: 7140249
-------------------
Liên hệ và tìm hiểu thông tin tuyển sinh của Trường Đại học An Giang theo các kênh sau:
Hotline: 0794.2222.45
Email: [email protected]
Website: https://www.agu.edu.vn/vi/tuyen-sinh
Facebook: https://www.facebook.com/tuyensinhdhag, https://www.facebook.com/AGUDHAG
Zalo: https://vnu.app/agu-tvts-01, https://vnu.app/agu-tvts-02

Mời các bạn đến thưởng thức và ủng hộ

[ĐỊA ĐIỂM TẬP KẾT RA BẮC NĂM 1954 TẠI CAO LÃNH]

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ ngày 7-5-1954 buộc Pháp phải ký hiệp định Genève (21-7-1954) về việc lập lại hòa bình ở Đông Dương. Trong điều khoản của Hiệp định đã quy định lấy vĩ tuyến 17 làm giới tuyến quận sự tạm thời để lực lượng hai bên tập kết, quân đội Nhân dân Việt Nam tập kết ra Bắc, quân đội liên hiệp Pháp ở phía Nam. Vì vậy, sau Hiệp định Genève Việt Nam tạm thời bị chia cắt làm hai miền (từ vĩ tuyến 17 - sông Bến Hải, tỉnh Quảng Trị), hai năm sau Hiệp định sẽ tiến hành tổ chức tổng tuyển cử. Tuy nhiên, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận thấy dã tâm của kẻ thù là phá hoại hiệp định Genève, đồng thời muốn xâm chiếm và chia rẽ đất nước.

Trước tình hình đó, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh bố trí một số cán bộ, đảng viên ở lại miền Nam để lãnh đạo cuộc chiến đấu, đồng thời thực hiện việc chuyển quân, tập kết ra Bắc. Vì vậy, đã tổ chức đưa hàng vạn con em, chiến sĩ, đồng bào, cán bộ ở miền Nam ra Bắc học tập, nhằm đào tạo đội ngũ cán bộ vừa phục vụ xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, vừa chuẩn bị lực lượng cho cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam và tái thiết đất nước sau chiến tranh.

Theo Hiệp định Giơ-ne-vơ, ở Nam Bộ có 3 khu vực tập kết chuyển quân của Quân đội nhân dân Việt Nam là Hàm Tân - Xuyên Mộc 80 ngày; Cao Lãnh, Đồng Tháp Mười 100 ngày và Mũi Cà Mau 200 ngày. Thị trấn Cao Lãnh, tỉnh Long Châu Sa (thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp ngày nay) được chọn làm điểm tập kết chuyển quân ra miền Bắc trong 100 ngày. (Văn Trí, 2023)

100 ngày tập kết chuyển quân tại Cao Lãnh là sự kiện trọng đại trong lịch sử dân tộc, đã tạo tiền đề cho cách mạng Việt Nam bước sang một trang sử mới đầy oanh liệt và hào hùng. Thành phần đoàn tập kết của tỉnh Long Châu Sa ngày đó là cán bộ, bộ đội, học sinh, con em gia đình cách mạng, Tiểu đoàn 309, Tiểu đoàn 311, Trung đoàn 11; trong đó, Tiểu đoàn 311 được giao nhiệm vụ giữ và bảo vệ vùng chuyển quân tập kết ở Cao Lãnh trong thời gian khoảng 100 ngày. Việc chuyển quân chia làm nhiều đợt: tháng Tám, tháng Chín và tháng 10. Tàu chuyên chở bộ đội, cán bộ, con em gia đình cách mạng từ bến bắc Cao Lãnh ra Vũng Tàu, rồi từ Vũng Tàu chạy 3 ngày đêm ra đến nơi đổ quân là Sầm Sơn (Thanh Hóa). (Việt Tiến, 2023)

Với tinh thần “Đi vinh quang, ở anh dũng”, tỉnh Long Châu Sa đã đón tiếp và đưa tiễn 13.508 cán bộ, chiến sĩ và con em miền Nam và quân tình nguyện xuống tàu tập kết ra Bắc, trong đó tỉnh Long Châu Sa có 2.563 người. Ngày 29/10/1954, chuyến tàu cuối cùng rời bến Bắc Cao Lãnh chở đoàn quân tập kết ra Bắc. Các chiến sĩ lên đường ra Bắc học tập và trở về chiến đấu giải phóng quê hương. Là một trong số hơn 2.563 cán bộ, chiến sỹ, học sinh của tỉnh Long Châu Sa tập kết ra Bắc năm xưa, ông Nguyễn Trung Cang (nguyên Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp) nhớ lại, ngày 23/10/1954, đơn vị của ông được lệnh hành quân ra bến phà Cao Lãnh, xuống tàu đi ra miền Bắc. Càng đến gần nơi tập kết, người dân tiễn đưa rất đông, đứng 2 bên đường vẫy tay chào. Hàng nghìn người đứng trên bờ lưu luyến tiễn đưa, người đi, người ở đồng loạt giơ cao 2 ngón tay, với ngụ ý là hẹn 2 năm sau sẽ gặp lại (2 năm thi hành Hiệp định Genève). Tuy nhiên mãi đến ngày giải phóng miền Nam, đất nước thống nhất, ông và đồng đội mới được trở về quê hương, không ngờ lời hẹn 2 năm lại trở thành 21 năm dài đằng đẵng. (Nhựt An, 2023)

Sự kiện 100 ngày tập kết chuyển quân tại Cao Lãnh là cuộc chuyển quân có ý nghĩa to lớn, đưa cán bộ, chiến sỹ, học sinh miền Nam lên tàu rời xa quê hương, cùng nhau ra Bắc lao động, học tập nhằm đóng góp cho cách mạng miền Nam, xây dựng miền Bắc xã hội chủ nghĩa, làm hậu phương vững chắc tiến tới giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. 100 ngày tập kết, chuyển quân tại Cao Lãnh thắm đượm tình quân dân; cùng nhau hướng tới hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ.
Để ghi dấu ấn sự kiện lịch sử trọng đại của đất nước tỉnh Đồng Tháp cùng các tỉnh, thành phố có cán bộ, chiến sỹ và con em tập kết tại Cao Lãnh năm 1954 quyết tâm huy động nguồn lực khởi công xây dựng Tượng đài tưởng niệm sự kiện Tập kết năm 1954, ở bên bờ sông Tiền, nằm phía bên phải bến phà Cao Lãnh và cách 100m về phía thượng lưu thuộc Phường 6, thành phố Cao Lãnh. Tượng đài có hình tượng người mẹ tiễn con đi tập kết và hai bức phù điêu hình con tàu. Đến năm 2019, tượng đài được đưa vào sử dụng và đến tháng 2 năm 2023, địa điểm này được công nhận là Di tích lịch sử quốc gia.

Tài liệu tham khảo:

Nguyễn Văn Trí, "Địa điểm tập kết ra Bắc năm 1954 tại Cao Lãnh' là Di tích Lịch sử quốc gia," tin tức Thông tấn xã Việt Nam, 29 10 2023. https://baotintuc.vn/van-hoa/dia-diem-tap-ket-ra-bac-nam-1954-tai-cao-lanhla-di-tich-lich-su-quoc-gia-20231029224012907.htm
Nhựt An, "50 năm thống nhất đất nước: 'Địa chỉ đỏ' Địa điểm Tập kết ra Bắc tại Cao Lãnh”,tin tức Thông tấn xã Việt Nam, 27 02 2023. https://baotintuc.vn/thoi-su/50-nam-thong-nhat-dat-nuoc-dia-chi-dodia-diem-tap-ket-ra-bac-tai-cao-lanh-20250227080838240.htm
Việt Tiến, " Nơi ghi dấu 100 ngày chuyển quân ra Bắc: Đi vinh quang - Ở anh dũng”, Cổng thông tin điện tử Đồng Tháp, 28 10 2023. https://dongthap.gov.vn/chi-tiet-bai-viet/-/asset_publisher/1mOzUrGkrdAE/content/id/16525643