31/05/2026
NÂNG CAO NĂNG LỰC NHẬN DIỆN THÔNG TIN, YÊU CẦU CẤP THIẾT TRONG KỶ NGUYÊN SỐ
Nếu trước đây, nhận thức xã hội chủ yếu được định hình qua báo chí chính thống, truyền hình và tuyên truyền miệng, thì trong kỷ nguyên số, trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành lực lượng chi phối mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Trên các nền tảng như Facebook, YouTube, TikTok hay Instagram, thuật toán không chỉ lựa chọn nội dung hiển thị mà còn định hình cách người dùng tiếp nhận và phản ứng với thông tin. Vượt xa vai trò “gợi ý nội dung”, các hệ thống AI hiện nay có khả năng phân tích hành vi, cảm xúc và mức độ nhạy cảm tâm lý, thậm chí dự đoán phản ứng cá nhân trong thời gian rất ngắn. Mỗi tương tác của người dùng trở thành dữ liệu để xây dựng “hồ sơ nhận thức số”, từ đó cá nhân hóa luồng thông tin nhằm tối đa hóa sự chú ý và tác động cảm xúc.
Từ môi trường thông tin chung cho số đông, chúng ta đang chuyển sang không gian mà mỗi người tiếp cận một “phiên bản thông tin riêng”. Đây là sự thay đổi sâu sắc, tác động trực tiếp đến cách con người suy nghĩ và nhìn nhận vấn đề. Công nghệ ngày nay có khả năng dự đoán người dùng quan tâm gì, tin vào điều gì, thậm chí phản ứng ra sao trước mỗi thông tin. Đây không chỉ là bước tiến công nghệ, mà còn đặt ra rủi ro đáng lưu ý: làm suy giảm khả năng tư duy độc lập, khiến con người dễ bị dẫn dắt và dần suy yếu trước những luồng thông tin sai lệch, độc hại.
Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy, chỉ cần điều chỉnh rất nhỏ trong luồng nội dung cũng có thể tác động rõ rệt đến nhận thức và hành vi người dùng. Thí nghiệm “lây lan cảm xúc” của Facebook công bố trên Proceedings of the National Academy of Sciences (2012) cho thấy việc thay đổi tỷ lệ nhỏ nội dung tích cực/tiêu cực đã đủ làm biến đổi cảm xúc và cách tương tác. Đáng lo ngại, thuật toán thường ưu tiên nội dung gây cảm xúc mạnh, nhất là tiêu cực, để gây chú ý, tối đa hóa tương tác. Hệ quả là hình thành “vòng lặp thông tin một chiều”, nơi mỗi người chỉ tiếp xúc với những quan điểm quen thuộc, nội dung bản thân quan tâm; từ đó dần củng cố nhận thức phiến diện và dễ bị dẫn dắt. Trong môi trường đó, các thế lực xấu có thể cài cắm thông tin sai lệch, kích động chia rẽ. So với tin đồn truyền thống, AI đã làm thay đổi căn bản cách lan truyền thông tin sai lệch: tin giả được cá nhân hóa, lan truyền quy mô lớn nhờ tài khoản ảo, nội dung ngày càng tinh vi và lặp lại liên tục để tạo niềm tin. Đây thực chất là một dạng chiến tranh tâm lý trong không gian số, có thể làm gia tăng hoài nghi, suy giảm niềm tin và gây nhiễu loạn dư luận.
Tại Đồng Nai, một trong những địa bàn công nghiệp phát triển năng động của cả nước, quy mô dân số lớn, mật độ lao động cao, cơ cấu xã hội đa dạng với nhiều thành phần dân tộc, tôn giáo cùng sinh sống, làm việc, đã tạo nên môi trường phong phú nhưng cũng tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp. Với 89 khu công nghiệp được quy hoạch, 44 khu công nghiệp đang hoạt động, lực lượng công nhân đông đảo, trong khi trình độ và điều kiện tiếp cận thông tin không đồng đều, không gian mạng ngày càng trở thành kênh tiếp nhận thông tin chủ yếu, nhanh, rộng nhưng khó kiểm soát. Từ thực tế đó, để nâng cao năng lực nhận diện thông tin trong kỷ nguyên số trên địa bàn, Đồng Nai cần triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính hệ thống, phù hợp với đặc thù địa phương:
Trước hết, xây dựng “kháng thể thông tin” cho Nhân dân ngay từ cơ sở. Đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn kỹ năng nhận diện tin giả cho cán bộ, đảng viên, công nhân, người lao động trong các khu công nghiệp, nhóm đối tượng dễ bị tác động bởi thông tin sai lệch. Phổ biến nguyên tắc tiếp nhận thông tin an toàn: kiểm chứng nguồn tin, không chia sẻ nội dung chưa xác thực, đặc biệt cảnh giác với thông tin gây sốc, kích động.
Thứ hai, chủ động theo dõi, phát hiện sớm các luồng thông tin bất thường trên mạng xã hội; kịp thời đề nghị xử lý, gỡ bỏ nội dung sai lệch. Đồng thời, từng bước đề xuất, yêu cầu các cơ quan liên quan làm việc với nền tảng nâng cao minh bạch thuật toán, hạn chế việc khuếch đại thông tin độc.
Thứ ba, phát huy vai trò nòng cốt của hệ thống báo chí chính thống và tuyên giáo, dân vận địa phương, trong đó Báo và Phát thanh, Truyền hình Đồng Nai giữ vai trò chủ lực. Cần chủ động cung cấp thông tin nhanh, chính xác, đi trước một bước để định hướng dư luận; tăng cường các sản phẩm truyền thông số hấp dẫn, dễ lan tỏa; kịp thời phản bác các thông tin sai trái, nhất là những vấn đề liên quan đến đất đai, môi trường, đời sống công nhân.
Thứ tư, triển khai hiệu quả quy định của Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025, số 134/2025/QH15 trong quản lý các mô hình AI tạo sinh. Tăng cường giám sát việc sử dụng các công cụ tạo nội dung, nhất là trong lĩnh vực nhạy cảm; thực hiện nhận diện, gắn nhãn nội dung do AI tạo ra; đồng thời phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và xã hội để kịp thời phát hiện, ngăn chặn việc lợi dụng AI lan truyền thông tin sai lệch.
Cùng với đó, cần phát huy vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong nắm bắt tình hình tư tưởng, kịp thời định hướng dư luận ngay từ sớm, từ xa. Khi mỗi cán bộ, đảng viên và người dân Đồng Nai trở thành một “bộ lọc thông tin” có trách nhiệm, không gian mạng sẽ được củng cố an toàn, góp phần giữ vững ổn định xã hội và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.
Cuộc đấu tranh trong kỷ nguyên số đang chuyển mạnh sang không gian thông tin, tác động âm thầm nhưng trực tiếp vào nhận thức xã hội. Mục tiêu không còn là phá hủy hữu hình, mà là làm lệch chuẩn niềm tin, bào mòn sự thật, một dạng “xâm lăng mềm” với hệ lụy lâu dài đối với ổn định và phát triển đất nước. Trong bối cảnh đó, mỗi cán bộ, đảng viên và Nhân dân tỉnh Đồng Nai cần nâng cao ý thức, chủ động bảo vệ “trận địa tư tưởng” trên không gian mạng. Mỗi người là một “lá chắn” bằng sự tỉnh táo, biết kiểm chứng thông tin, không chia sẻ nội dung chưa được xác thực; đồng thời kiên quyết đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, xuyên tạc. Cùng với đó, phát huy vai trò nêu gương, tích cực lan tỏa thông tin chính thống, củng cố niềm tin và tạo đồng thuận xã hội. Khi mỗi cá nhân hình thành “sức đề kháng” trước thông tin xấu độc, không gian mạng sẽ trở thành nền tảng vững chắc góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và thúc đẩy phát triển bền vững của tỉnh.
