02/09/2026
TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP - BẢN HÙNG CA VỀ QUYỀN TỰ DO CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM
Sáng ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Văn bản chính trị, pháp lý do chính Người soạn thảo. Gần một thế kỷ đã trôi qua, nhưng văn kiện lịch sử ấy vẫn mang sức sống đặc biệt, bởi trong những câu chữ ngắn gọn, đanh thép và giàu tính nhân văn là một hệ giá trị tư tưởng vượt khỏi giới hạn của một thời đại.
Trước hết, Tuyên ngôn Độc lập là sự khẳng định mạnh mẽ quyền tự quyết thiêng liêng của dân tộc Việt Nam. Hồ Chí Minh không bắt đầu bằng một lời tuyên bố đơn thuần, mà bằng những chân lý phổ quát về quyền con người: quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc. Từ quyền của mỗi con người, Người nâng lên thành quyền của cả một dân tộc: “Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng”. Đó là bước phát triển có chiều sâu tư tưởng: độc lập dân tộc không phải đặc ân được ban phát, mà là quyền tự nhiên, chính đáng và không thể bị tước đoạt của mỗi quốc gia.
Đặc biệt, giá trị lập luận của bản Tuyên ngôn nằm ở nghệ thuật lấy chính nguyên lý mà các cường quốc từng tuyên bố để bác bỏ chính hành động áp bức, xâm lược của họ. Hồ Chí Minh trích dẫn Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ và Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Pháp, rồi đặt câu hỏi có tính chất lịch sử: nếu con người sinh ra bình đẳng thì các dân tộc cũng phải bình đẳng; nếu tự do là quyền thiêng liêng thì không thể có chuyện một dân tộc nhân danh “văn minh” để thống trị một dân tộc khác. Lập luận ấy vừa mềm mại về ngôn từ, vừa sắc bén về lý trí, biến nền tảng pháp lý và đạo lý quốc tế thành vũ khí chính nghĩa của dân tộc Việt Nam
Tuyên ngôn còn là bản cáo trạng đanh thép đối với chế độ thực dân, được xây dựng bằng những chứng cứ cụ thể, không cường điệu. Hơn 80 năm thống trị của thực dân Pháp được phơi bày trên các phương diện chính trị, kinh tế, xã hội; đồng thời, những tội ác và sự phản bội của chế độ thực dân được đặt bên cạnh sự vùng lên của nhân dân Việt Nam. Qua đó, Hồ Chí Minh bác bỏ tận gốc luận điệu cho rằng thực dân Pháp có “công” bảo hộ Việt Nam và có quyền trở lại Đông Dương.
Một giá trị đặc biệt khác là Tuyên ngôn khẳng định sức mạnh và tư thế chính danh của một dân tộc đã tự mình giành lấy độc lập. Cách mạng Tháng Tám không phải món quà của bất kỳ thế lực nào. Nhân dân Việt Nam đã đứng lên phá tan xiềng xích thực dân, lật đổ chế độ quân chủ và thành lập một nhà nước mới. Bởi vậy, lời tuyên bố “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập” đồng thời là lời khẳng định: dân tộc Việt Nam có đủ ý chí, năng lực và tư cách để làm chủ vận mệnh của mình.
Và trên tất cả, Tuyên ngôn Độc lập kết tinh khát vọng hòa bình nhưng không bao giờ nhân nhượng về chủ quyền. Lời tuyên bố cuối cùng vừa trang trọng, vừa quyết liệt: toàn thể dân tộc Việt Nam đem “tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải” để giữ vững quyền tự do, độc lập. Đó không chỉ là lời thề của một thế hệ, mà trở thành mệnh lệnh tinh thần xuyên suốt lịch sử hiện đại Việt Nam.
Trong giờ phút thiêng liêng kỷ niệm 81 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam , mỗi chúng ta như đang sống lại không khí trên Quảng trường Ba Đình, thấy vang vọng lời Tuyên ngôn độc lập năm 1945 của Bác Hồ, thấy triệu triệu trái tim Việt Nam cùng chung nhịp đập tự hào, cùng ngân vang lời thề “quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”.
Người đọc Tuyên ngôn... Rồi chợt hỏi:
“Đồng bào nghe tôi nói rõ không?"
Ôi câu hỏi, hơn một lời kêu gọi
Rất đơn sơ mà ấm bao lòng!
Để rồi:
Trời bỗng xanh hơn, nắng chói loà
Ta nhìn lên Bác, Bác nhìn ta
Bốn phương chắc cũng nhìn ta đó
Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà!
Tám mươi mốt năm sau mùa Thu độc lập, Tuyên ngôn Độc lập vẫn vang vọng như một chân lý: một dân tộc chỉ thực sự có tương lai khi biết trân trọng độc lập, bảo vệ chủ quyền, phát huy quyền làm chủ của nhân dân và không ngừng xây dựng đất nước hùng cường. Giá trị của bản Tuyên ngôn vì thế không nằm riêng ở ngày 2/9/1945; đó còn là lời nhắc nhở hôm nay về trách nhiệm gìn giữ thành quả mà bao thế hệ đã đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, xương máu và niềm tin.
Những giá trị bất hủ của Tuyên ngôn Độc lập và tinh thần của Ngày Quốc khánh 2/9 vẫn vẹn nguyên ý nghĩa, trở thành nguồn cảm hứng và động lực trong hành trình xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.
