17/07/2026
Hôm trước, học trò của mình 6 tuổi, chưa nói được, đến bệnh viện để xin giấy xác nhận học chuyên biệt. Sau khi hỏi chuyện, mấy người xung quanh kiểu quan tâm: "Con học ở đâu?", "Sao học ở đó 3 năm mà vẫn chưa nói?", "Sao không tìm chỗ khác?"
Nghe mẹ kể lại chuyện, mình vừa thương vừa chạnh lòng.
Mình hiểu những người hỏi mấy câu đó không ác ý, có lẽ họ cũng chỉ mong đứa trẻ được học ở nơi tốt hơn. Nhưng có khi, chỉ một câu nói như vậy cũng khiến một người mẹ mang cảm giác mình đã chọn sai suốt mấy năm qua, khiến cô giáo đang đồng hành với đứa trẻ bị phủ nhận, và nó vô tình đơn giản hóa một hành trình vốn rất phức tạp.
Ủa, cứ là trẻ tự kỷ thì rồi sẽ nói được hết sao?
Mặc dù vậy, an ủi là trong những lần khám định kỳ, bác sỹ theo dõi cũng ghi nhận bé đã tiến bộ ở nhiều mặt. Con hiểu lời nói tốt hơn trước, hành vi ổn định hơn, đã biết chơi chức năng cơ bản, kỹ năng tự phục vụ cũng đã ở mức tự lập. Nghĩa là đứa trẻ không hề đứng yên.
Chỉ là... con vẫn chưa nói.
Và, còn chưa nói thì tất cả những điều khác đều trở nên vô nghĩa.
Trên các hội nhóm phụ huynh, có ai chia sẻ rằng con đã can thiệp 2-3 năm mà vẫn chưa đạt kỳ vọng, lập tức sẽ có rất nhiều bình luận khuyên đổi cô giáo, đổi trung tâm, đổi phương pháp. Đọc những lời khuyên ấy có cảm giác như chỉ cần đổi người là đứa trẻ chắc chắn sẽ khá hơn.
Mình hiểu vì sao cha mẹ nghĩ như vậy, không ai muốn lãng phí thời gian của con. Ai cũng sợ con đang học chưa đúng, sợ mình chưa gặp đúng người, sợ nếu cứ tiếp tục sẽ bỏ lỡ cơ hội cuối cùng.
Nhưng sau làm việc với hơn 2 nghìn trẻ đến đánh giá để xây dựng chương trình can thiệp âm ngữ trị liệu, dựa trên lâm sàng thực tế thì thấy: Mấy bé nhẹ hoặc trung bình nhẹ, nhiều khi học ở đâu, ai dạy các con cũng sẽ tiến bộ. Có thể nhanh hơn chậm hơn một chút, nhưng nhìn chung vẫn đi lên.
Còn các em mức độ trung bình nặng hoặc nặng luôn thì khác. Là những bé bị chạy vòng vòng. Nghe đâu tốt hơn là đi, phụ huynh xách con đi qua 2 -3 thậm chí nhiều nơi can thiệp khác nhau. Cứ khoảng vài tháng, nếu chưa thấy kết quả như mong đợi, gia đình lại chuyển.
Đừng ai trách phụ huynh. Nếu đặt mình vào vị trí của họ, có lẽ cũng sẽ hoang mang như vậy. Mn cũng cũng không nỡ/k nên trách những người đã từng dạy bé.
Đừng có nói mấy câu: "học với cô đó mấy năm mà chưa nói dc hả, học từ 18th đến nay mà chưa chỉ được ba mẹ nữa thì chỗ đó dạy cái gì? Học can thiệp kn chơi và mãi giờ vẫn rập khuôn, chưa chịu chơi luân phiên luôn?" Phải coi lại 😏 Nghe vô tâm vô phế vô tri vô cùng.
Bởi có những kỹ năng cần nhiều thời gian. Trẻ nặng mất vài năm chỉ để xây dựng nền tảng chú ý, chơi, hiểu ngôn ngữ, giảm hành vi khó khăn và học cách hợp tác. Mấy cái nhỏ nhỏ đó không nổi bật như việc "biết nói", nhưng lại là nền móng để ngôn ngữ có cơ hội phát triển sau này.
Đừng chỉ nhìn 3 năm can thiệp mà chưa nói nghĩa là 3 năm đó thất bại.
3 năm ấy là quãng đường để một đứa trẻ từ chỗ không nhìn ai, không ngồi ghế được, không hiểu lời nói, trở thành một em bé biết chờ đến lượt, biết hiểu yêu cầu, biết tự mặc quần áo, biết chơi cùng người khác và biết thể hiện nhu cầu bằng nhiều cách, biết tự chủ các vấn đề cá nhân chỉ cần hỗ trợ ít.
Đó cũng là tiến bộ của bé, là công sức ba mẹ thầy cô bao năm đổ vào từng chút một mới có. Cho nên đừng vì “chưa nói” mà phủ nhận.
Dĩ nhiên, vẫn có những trường hợp cần thay đổi nơi can thiệp. Khi mục tiêu không phù hợp, khi chuyên môn không đáp ứng hoặc khi giữa gia đình và người đồng hành không còn sự tin tưởng, việc thay đổi là cần thiết.
Nhưng nếu cứ mặc định rằng hễ trẻ chưa đạt kỳ vọng thì chắc chắn cô giáo chưa giỏi, trung tâm chưa tốt, phương pháp chưa đúng, thì có lẽ chúng ta đã quá khắt khe với những người đang đồng hành cùng trẻ, và cũng quá thiếu kiên nhẫn với chính các em.
Từ những trường hợp này, càng thấy việc đánh giá và theo dõi định kỳ quan trọng.
Với giáo viên hay trung tâm, đừng tự ôm trách nhiệm 1 mình. Ngay từ đầu nên yêu cầu gia đình đưa trẻ đi khám, có chẩn đoán rõ ràng nếu cần, cùng thống nhất mục tiêu can thiệp, trao đổi trung thực về tiên lượng và những điều có thể đạt được trong từng giai đoạn. Sau một thời gian, nên khuyến khích gia đình đánh giá lại ở cơ sở độc lập hoặc phối hợp với các chuyên ngành khác khi cần. Điều đó không phải để "chứng minh mình đúng", mà để tất cả cùng nhìn đứa trẻ một cách khách quan nhất.
Còn với phụ huynh, càng hiểu rõ mức độ khó khăn của con thì càng bớt bị cuốn theo những lời hứa hẹn hay so sánh. Hiểu rõ – chấp nhận – bình tĩnh – kiên nhẫn. Tìm được người giỏi nhất k bằng tìm được một người/nơi phù hợp rồi đủ tin tưởng để cùng đi một chặng đường dài.
CV Âm ngữ trị liệu nhi – Thanh Trinh
