03/08/2026
Lý Quang Diệu — Luật sư trẻ tốt nghiệp Cambridge khóc trên truyền hình khi Singapore bị Malaysia đuổi năm 1965 — và biến hòn đảo không tài nguyên thành một trong những quốc gia giàu nhất thế giới trong 31 năm
Cậu bé Hoa kiều Singapore
Lý Quang Diệu sinh 16/9/1923 ở Singapore — gia đình Hoa kiều thế hệ thứ 4, gốc Khách Gia ở Quảng Đông.
Tuổi thơ ông trải qua bị người Anh đối xử như công dân hạng 2, bị quân Nhật chiếm đóng (1942-1945), và sống dưới chính quyền thực dân.
Năm 1946, ông sang Cambridge, Anh học luật — tốt nghiệp First Class Honours. Trở về Singapore năm 1950 làm luật sư cho các công đoàn.
1954 — Sáng lập PAP
Năm 1954, ở tuổi 31, Lý Quang Diệu sáng lập People's Action Party (PAP). Năm 1959, PAP thắng cử lớn. Ông — 35 tuổi — thành Thủ tướng đầu tiên của Singapore.
9/8/1965 — Khóc trên truyền hình
Năm 1963, Singapore gia nhập Malaysia. Chỉ 2 năm sau, do căng thẳng chủng tộc, Singapore bị Malaysia đuổi khỏi liên bang ngày 9/8/1965.
Trên truyền hình quốc gia, Lý Quang Diệu bật khóc — điều chưa từng thấy ở một thủ tướng châu Á: "Đối với tôi, đây là một khoảnh khắc đau đớn. Cả đời tôi tin vào sự hợp nhất. Bây giờ chúng tôi phải đứng một mình."
Tình thế Singapore gần như tuyệt vọng: diện tích 580 km² (bằng 1/5 Hà Nội), không có tài nguyên (kể cả nước ngọt — phải mua từ Malaysia), GDP/người 500 đô la ngang Việt Nam thời đó, thất nghiệp 14%. Các chuyên gia phương Tây dự đoán Singapore sẽ phá sản trong 5 năm.
31 năm thay đổi cả quốc gia
Trong 31 năm làm Thủ tướng (1959-1990):
1. Chống tham nhũng tuyệt đối — Lập CPIB quyền lực gần tuyệt đối. Singapore từ tham nhũng nhất châu Á trở thành top 5 trong sạch nhất thế giới.
2. Nhà ở quốc gia — HDB xây nhà cho 80% dân. Chương trình nhà ở công cộng thành công nhất thế giới.
3. Giáo dục — Singapore top 1 thế giới về toán, khoa học theo PISA. Mỗi đứa trẻ học 3 ngôn ngữ.
4. Thu hút đầu tư — Singapore thành trung tâm tài chính châu Á, vượt Hong Kong, Tokyo.
5. Hòa hợp chủng tộc — Mỗi tòa HDB phải có tỷ lệ Hoa/Mã/Ấn giống dân số chung.
6. Kỷ luật nghiêm khắc — Cấm xả rác, cấm kẹo cao su, đánh roi tội phạm. Một trong những nơi an toàn nhất thế giới.
Kết quả
Năm 2015, khi Lý Quang Diệu qua đời:
* GDP/người: 55.000 đô la — gấp 110 lần năm 1965
* Vượt cả Anh, Đức, Nhật về GDP/người
* Tuổi thọ 83 — top 5 thế giới
* Hộ chiếu mạnh nhất thế giới
* Sân bay Changi: tốt nhất thế giới
* Cảng Singapore: bận rộn nhất thế giới
Mặt tối — Quyền lực và phản biện
Lý Quang Diệu bị phê phán nhiều: đàn áp đối lập (dùng luật phỉ báng phá sản đối thủ), không có tự do báo chí thực sự, cấm tụ tập trên 5 người không phép, hành quyết và đánh roi tội phạm.
Ông không phủ nhận: "Nếu không có những biện pháp đó, sẽ không có Singapore như hôm nay."
23/3/2015 — Đám tang lịch sử
Ngày 23/3/2015, Lý Quang Diệu qua đời ở tuổi 91. Singapore tổ chức 7 ngày tang lễ quốc gia. Hơn 1,7 triệu người xếp hàng — có lúc 10 tiếng — để viếng quan tài ông tại Quốc hội.
Tổng thống Mỹ Obama, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Thủ tướng Nhật Abe — tất cả đều đến dự. Henry Kissinger gọi ông là "nhà lãnh đạo vĩ đại nhất châu Á thế kỷ 20".
Có những nhà lãnh đạo thừa kế cả một đế chế. Lý Quang Diệu thừa kế một hòn đảo bị đuổi khỏi liên bang, không tài nguyên, không quân đội, không nước ngọt. Trong 31 năm, ông biến nó thành một trong những quốc gia giàu nhất thế giới. Người ta có thể không đồng ý với phương pháp của ông. Nhưng không thể phủ nhận kết quả: Singapore không phải phép màu. Singapore là Lý Quang Diệu.
Cre: Người Phi Thường