09/04/2026
Qua thời gian trực tiếp tham gia cố vấn và giảng dạy tại số trường đại học, Dungg nhận thấy một thực trạng đáng quan ngại: Sự đứt gãy nghiêm trọng giữa nền tảng học thuật và năng lực định vị thực tiễn của sinh viên.
Phần lớn các bạn mang đến giảng đường sự cần mẫn của một học sinh phổ thông, nhưng lại hoàn toàn trống rỗng về tư duy nghề nghiệp. Khi được hỏi về bức tranh thị trường, mức lương hay lộ trình thăng tiến 3-5 năm tới, đại đa số đều mông lung.
Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở sự thiếu hụt kỹ năng mềm, mà nằm ở tâm thế thụ động và sự triệt tiêu của năng lực tự học. Sinh viên hiện nay bước vào đại học với tư duy chờ đợi, kỳ vọng nhà trường sẽ đóng vai trò "cầm tay chỉ việc", dọn sẵn giáo trình và vạch ra định hướng.
Thực tế, đại học chỉ đóng vai trò cung cấp một hệ sinh thái tài nguyên. Để khai thác và tối ưu hóa hệ sinh thái ấy, người học bắt buộc phải sở hữu năng lực đặt câu hỏi (inquiry skills). Tuy nhiên, bi kịch học thuật lớn nhất của một bộ phận không nhỏ sinh viên hiện nay là: Không khởi sinh được nhu cầu tự vấn. Các bạn không nhận thức được bản thân đang không biết điều gì, và hoàn toàn không biết phải bắt đầu đặt câu hỏi từ đâu.
Trong bối cảnh vĩ mô biến thiên liên tục, tấm bằng cử nhân chỉ đóng vai trò là "chiếc vé gửi xe" bước vào thị trường lao động, hoàn toàn không phải là bảo chứng an toàn cho bất kỳ sự nghiệp nào.
Để bứt phá khỏi sự thụ động này, thiết nghĩ các bạn không thể chỉ hô hào "hãy thay đổi", mà phải cụ thể hóa bằng chiến lược hành vi ở từng giai đoạn như sau :
🌶 NĂM 1: Khám phá và Thu thập dữ liệu thực tế
Hành vi: Đừng cắm cúi học thuộc lòng giáo trình. Hãy chủ động hẹn gặp 3-5 anh chị cựu sinh viên (năm 3, năm 4) trong ngành.
Cách đặt câu hỏi: Thay vì hỏi "Học ngành này có khó không?", hãy hỏi: "Kỹ năng nào anh/chị thấy trường không dạy nhưng ra đi làm lại bắt buộc phải có?", "Môn học nào là cốt lõi để đi thực tập được?".
🌶 NĂM 2: Giải mã thị trường (Market Research)
Hành vi: Tạo ngay tài khoản LinkedIn. Lên các trang tuyển dụng, tải về 20 bản Mô tả công việc (Job Description - JD) của vị trí Thực tập sinh/Fresher ngành bạn học.
Phân tích: Gạch dưới những yêu cầu lặp đi lặp lại trong 20 bản JD đó. Đó chính là "chương trình học thực tế" bạn phải tự trang bị, không cần đợi trường dạy.
🌶 NĂM 3: Cọ xát và Chấp nhận từ chối
Hành vi: Chủ động xin đi thực tập không lương, làm part-time hoặc xin làm trợ lý dự án cho các anh chị đi trước. Tuyệt đối không đợi đến kỳ "thực tập bắt buộc" của trường mới rục rịch làm CV.
Chủ động cọ xát: Gửi CV và đi phỏng vấn ít nhất 5 nơi. Việc bị từ chối ở năm 3 chính là bài test năng lực minh bạch nhất để bạn biết mình đang hổng ở đâu và vá lại ngay lập tức.
🌶 NĂM 4: Đóng gói và Định vị
Hành vi: Chuyển hóa toàn bộ điểm số, bài tập lớn, và kinh nghiệm cọ xát thành một Portfolio (Hồ sơ năng lực) hoặc CV chuyên nghiệp. Lúc này, bạn đàm phán với thị trường bằng giá trị thực tế đã làm được, chứ không phải bằng bảng điểm GPA.
Lưu ý : Hành vi cốt lõi để rèn luyện Tư duy phản biện mỗi ngày là từ bỏ ngay thói quen hỏi "Em phải làm gì?". Bất cứ khi nào cần hỏi ý kiến giảng viên hay mentor, hãy bắt buộc bản thân dùng cấu trúc: "Em có vấn đề A. Em đã tìm hiểu và thấy có hai hướng giải quyết là X và Y. Theo phân tích của em, X khả thi hơn vì... Góc nhìn của anh/chị/thầy/cô về phân tích này của em như thế nào?"
Sự chủ động không phải là một tố chất bẩm sinh, nó là một tập hợp của những hành vi được kỷ luật lặp đi lặp lại. Cuộc đời bạn, tuyệt đối không thể để ở chế độ "chờ dọn sẵn"!