04/06/2026
📚 BÀI REVIEW SÁCH [SỐ 62]
---------------
“Hành Trình Về Phương Đông” – tác phẩm kinh điển của Baird T. Spalding (tên đầy đủ Baird Thomas Spalding, sinh khoảng 1872-1953, nhà văn tâm linh người Mỹ, từng làm thợ mỏ ở miền Tây Hoa Kỳ) – được ghi chép từ năm 1894, xuất bản lần đầu năm 1924 dưới dạng hồi ký trong series “Life and Teachings of the Masters of the Far East”. Ở Việt Nam, cuốn sách trở nên nổi tiếng qua bản phóng tác/dịch của Nguyên Phong (tên thật Vũ Văn Du, giáo sư sinh học và điện toán tại Mỹ, sinh 1950 tại Hà Nội), được First News – Trí Việt ấn hành từ những năm 1980-1990 và tái bản liên tục đến nay (đã hơn 30 lần in). Ban đầu bị nghi ngờ về tính xác thực (nhiều ý kiến cho rằng có yếu tố hư cấu hoặc phóng đại), nhưng nó vẫn trở thành “best-seller” tâm linh, được dịch ra nhiều ngôn ngữ, và nằm trong top sách thay đổi nhận thức Đông-Tây hay nhất mọi thời đại, thường được so sánh với “The Alchemist” của Paulo Coelho hay các tác phẩm về yoga/thiền định hiện đại.
Qua góc nhìn của một đoàn 11 nhà khoa học danh giá từ Hội Khoa học Hoàng gia Anh – những bộ óc duy vật, lý trí hàng đầu thế giới cuối thế kỷ 19 – cuốn sách kể về sứ mệnh “phá đảo” những truyền thuyết huyền bí phương Đông. Họ được cử sang Ấn Độ (và một phần Himalaya, Tây Tạng) để dùng khoa học thực nghiệm chứng minh hoặc bác bỏ phép màu, yoga, siêu năng lực, thiền định… Ban đầu, đoàn rong ruổi khắp đền chùa Benares, chứng kiến đủ thứ: pháp sư biểu diễn ảo thuật rẻ tiền, mê tín dị đoan, lừa đảo, thậm chí những hiện tượng “siêu nhiên” nhưng dễ giải thích bằng khoa học. Họ thất vọng, nghi ngờ, suýt bỏ cuộc sau hai năm. Rồi bất ngờ gặp những vị Chân sư ẩn dật – những bậc thầy sống giản dị, không biểu diễn, không khoe khoang – trên dãy Tuyết Sơn hay trong hang động hẻo lánh. Những vị này không dùng “phép thuật” để chứng minh, mà dạy bằng trí tuệ sâu sắc, qua đối thoại, trải nghiệm trực tiếp: kiểm soát hơi thở để sống không ăn uống, chữa bệnh bằng năng lượng, dự đoán tương lai qua trực giác, hiểu luật nhân quả – nghiệp báo – luân hồi, bản chất cái chết và cõi vô hình. Đoàn khoa học dần bị “lật ngược” nhận thức: từ duy vật cứng nhắc sang thừa nhận khoa học cổ xưa phương Đông vượt xa khoa học hiện đại ở khía cạnh tâm linh và nội tâm. Họ chứng kiến những điều không thể giải thích bằng lý trí Tây phương: người chết rồi sống lại, di chuyển tức thời, sống hài hòa với vũ trụ… Cấu trúc sách dạng hồi ký đối thoại, mỗi chương như một bài học riêng (từ yoga, thiền, luật nhân quả, đến tình yêu thương và sự cân bằng Đông-Tây), phi tuyến tính nhẹ, chồng chéo giữa trải nghiệm thực tế và triết lý sâu xa, khiến người đọc như đang đồng hành trong cuộc hành trình thay đổi tâm thức ấy. Văn phong Nguyên Phong mượt mà, gần gũi, mang đậm chất thơ và suy tư Việt Nam: miêu tả tuyết Himalaya trắng xóa như tâm hồn thanh tịnh, sa mạc cát vàng như nỗi cô đơn tìm kiếm chân lý, hay nụ cười của Chân sư như ánh sáng xuyên qua bóng tối vô minh.
Điều khiến tác phẩm trở thành hiện tượng văn hóa – tâm linh Việt Nam chính là thái độ “cầu thị” dũng cảm: đối chiếu Đông – Tây không thiên vị, khoa học không phủ nhận tâm linh, mà bổ sung lẫn nhau. Vào thời điểm 1980-1990 ở Việt Nam (và cả thế giới), khi duy vật còn thống trị, cuốn sách như một cú “thức tỉnh” rằng con người không chỉ có lý trí, mà còn trực giác, năng lượng nội tại, và mục đích sống vượt xa vật chất. Không có “chiến thắng” kiểu anh hùng, chỉ có sự thức tỉnh lặng lẽ: hạnh phúc không nằm ở bên ngoài, mà ở sự hài hòa giữa thân – tâm – linh.
Chúng ta dành nhiều giờ để bàn cãi sôi nổi về người này, người nọ, chê bai ông này, giễu cợt bà kia. Phải chăng chúng ta vẫn làm thế? Có bao giờ chúng ta đặt câu hỏi, tại sao chúng ta lại làm thế không? Lòng ta còn ham tiền bạc, danh vọng, địa vị, sức khỏe và chỉ cần cầu bình an cho chính mình thôi, nên chẳng bao giờ thỏa mãn.
( Trích “ Hành Trình Về Phương Đông” - Baird T. Spalding )
Đoàn khoa học trở về với nhận thức thay đổi vĩnh viễn: nhiều người chọn ở lại tu tập, hoặc mang tri thức ấy về phương Tây. Hơn một thế kỷ trôi qua (từ 1894 đến nay), “Hành Trình Về Phương Đông” vẫn là cuốn sách ám ảnh nhất về sự gặp gỡ Đông-Tây, là lời nhắc nhở rằng khoa học hiện đại dù tiến bộ đến đâu cũng chưa chạm đến chiều sâu tâm linh. Nó không phải sách “dạy” tu hành, mà là hành trình tự khám phá: nếu bạn đang bế tắc, hoài nghi về cuộc sống, về cái chết, về ý nghĩa tồn tại – hãy đọc. Khi gấp sách lại, có lẽ bạn sẽ hiểu vì sao hàng triệu người Việt (và thế giới) gọi đây là “cuốn sách thay đổi đời mình”, dù thật hay hư cấu, nó vẫn khơi dậy khát khao tìm về “Phương Đông” – nơi bình an thực sự nằm trong chính tâm hồn ta.
-----
📍 Sách hiện có tại Thư viện BDU. Trân trọng kính mời các bạn đón đọc.
✍️Nguyễn Võ Công Danh - 25150030 - 28DH01
---