14/03/2021
[TỪ ĐIỂN GEN Z - FOSO, SỰ IM LẶNG HAY KẺ “NGOẠI ĐẠO”?]
FOSO có thể được hiểu theo rất nhiều nghĩa, từ một khái niệm có tính học thuật như Framework of Strategic Objectives đến một cụm từ theo ngôn ngữ mạng được giới trẻ biết đến nhiều (Full of Sh*t Obviously). Còn đối với chúng mình, FOSO còn có thể là viết tắt của Fear of Speaking Out (against something), tức nỗi sợ phải lên tiếng.
Sau một khoảng thời gian thực hiện giãn cách xã hội theo chỉ thị của Chính phủ để phòng chống dịch Cô-vít (vào tháng 3-4/2020) và trước khi những làn sóng dịch khác xâm nhập khiến cuộc sống ít nhiều bị đảo lộn thêm thì tất cả chúng ta hẳn đều đã ở trong quá trình bắt đầu học cách thích nghi với một cuộc sống bình-thường-mới. Tuy nói là học cách thích nghi, nhưng chúng mình nghĩ nó thiên về phần tâm lý hơn. Ví dụ như khi đi đến chốn đông người, ta sẽ phải vượt qua một (hoặc nhiều) chút cảm giác bất an. Nỗi sợ tiếp xúc, tương tác với người lạ cũng từ một hòn đá bằng nắm tay hóa thành một con voi to lớn. Bởi hiểm họa và nguy cơ vẫn còn đó và thực tế thì dịch bệnh vẫn còn đang tàn phá cuộc sống của rất nhiều người trên thế giới này.
Người lớn đi làm, người trẻ đi học, thời gian thì vẫn luôn chạy đều trên đường thẳng tuyến tính sẵn có. Giờ đây, chúng ta đã chẳng thể bắt gặp hình ảnh ngã tư Hàng Xanh không kẹt xe vào buổi chiều hay đường Điện Biên Phủ vắng và thoáng như đang trong dịp Tết 2020 mà tưởng chừng như đã kéo dài cả thế kỷ nữa. Và tất nhiên là cảnh phải di chuyển qua một (hoặc nhiều) điểm “nóng” giao thông lại tái diễn - nhất là với những ai ở xa trường học, cơ quan hoặc phải thường xuyên di chuyển về quê ở các tỉnh phụ cận thành phố. Mỗi khi chờ đèn đỏ để băng qua những điểm “nóng” kia, các bạn chắc ai cũng đã từng phải nghe rất nhiều lời thúc giục có phần khó ở “né sang một bên/nhích lên để người khác còn đi coi” cùng những tiếng còi xe inh ỏi từ những người điều khiển phương tiện đằng sau mình, mặc cho đèn đỏ còn tận 10, 20 giây.
Khi một vài người nóng lòng muốn vượt đèn đỏ mà làm nên những hành động phản cảm như thế và rồi được nhượng bộ bởi nhiều người khác không muốn phải nghe phàn nàn vô cớ (vì chúng chỉ khiến chúng ta cảm thấy rã rời hơn) thì tiếp theo nhiều người khác sẽ nghĩ “Xe kia đi được sao mình lại phải chờ?”. Và thế là một bộ phận nhỏ những ai nghiêm chỉnh chấp hành tín hiệu giao thông lại trở thành những kẻ “phiền phức”, “cản trở giao thông”, bị nhiều người chửi bới (dù là thầm lặng hay công khai)...
Ta thử đặt bối cảnh ấy vào những gì gần gũi hơn với học sinh - sinh viên (hay rộng lớn hơn một chút, là Gen Z) chúng mình nhé. Bạn đã bao giờ phải chịu cảnh chen chúc dưới đường vào hầm gửi xe trong khi vô số tiếng còi đinh tai nhức óc liên tục vang lên bên tai? Bạn đã bao giờ thấy bất mãn vì một số con người “mặt dày” nhảy hàng để đi thang máy cho nhanh và cuối cùng quyết định thà chọn thang bộ chứ chẳng muốn “sân si” chi nữa? Bạn đã bao giờ nghĩ rằng mình sẽ lên tiếng chỉ trích/góp ý phê bình một hoặc nhiều cá nhân phá rối trật tự hàng chờ khi đi mua cà phê?
“Thời đại mà chúng ta đang bước vào sẽ thật sự là thời đại của những đám đông.”, Gustave Le Bon từng nói. Vậy khi ở trong một đám đông, một tập thể, liệu việc giữ vững sự sáng suốt và lập trường đúng đắn có luôn là một sự lựa chọn đúng hay không (và liệu chúng ta có thể thật sự sáng suốt và giữ vững lập trường khi sự tức tối, bất mãn lên đến đỉnh điểm)? Hay nếu chúng ta lựa chọn ý kiến trái chiều so với đại đa số thì có trở thành kẻ “ngoại đạo”? Và trong trường hợp đó, liệu chúng ta có đủ dũng cảm để vượt qua nỗi sợ hãi khi bị “cô lập” hay không?