02/08/2026
Nếu bạn nghĩ rằng cuộc sống của người trưởng thành chỉ nên xoay quanh hiệu suất, mục tiêu và những bản kế hoạch nghiêm túc, khoa học n.ão bộ có thể khiến bạn phải nhìn nhận lại.
Càng đi qua nhiều trải nghiệm, mình càng nhận ra chúng ta thường cuốn theo guồng quay của công việc mà quên mất một khả năng bẩm sinh từng giúp mình lớn lên: khả năng chơi đùa.
Chúng ta hay mặc định rằng "chơi" là đặc quyền của trẻ con, còn người lớn thì phải nghiêm túc. Nhưng khi tìm hiểu sâu hơn dưới góc độ thần kinh học, mình nhận ra chơi đùa không phải là sự xao nhãng hay lãng phí thời gian. Nó thực chất là một cơ chế sinh học tinh vi giúp nã.o bộ giữ được sự linh hoạt, sáng tạo và khả năng thích ứng với cuộc sống.
Rất nhiều người trong chúng ta đang sống với một bộ n.ão vô cùng cứng nhắc: Nếu A xảy ra thì phải là B, nếu kế hoạch chệch hướng thì lập tức căng thẳng. Nhưng điều thú vị là, chính tinh thần chơi đùa mới là chìa khóa mở ra sự thay đổi nhận thức và tái cấu trúc các liên kết thần kinh (neuroplasticity) ở người trưởng thành.
Điều khiến mình suy nghĩ nhiều nhất khi nghe những chia sẻ của Giáo sư Andrew Huberman là cách hoạt động của vùng chất xám quanh cống n.ão (Periaqueductal Gray - PAG).
Khi chúng ta tham gia vào một hoạt động mang tính chơi đùa, vùng n.ão này sẽ giải phóng ra các opioid nội sinh (endogenous opioids) — những chất dẫn truyền thần kinh tự nhiên giúp cơ thể thư giãn. Chính trạng thái hóa học này giải phóng vỏ n.ão tiên phong (Prefrontal Cortex) khỏi các quy tắc siết chặt thường ngày. Nó không làm chúng ta kém đi, mà ngược lại, giúp não bộ trở nên linh hoạt hơn, sẵn sàng thử nghiệm các kịch bản mới mà không bị cảm giác sợ hãi hay áp lực thất bại bủa văng.
Dưới đây là những góc nhìn giá trị nhất mà mình lụm lượm được về sức mạnh của việc "chơi" đối với sức khỏe tinh thần và hiệu suất:
1. Bản chất của "chơi" là thử nghiệm trong một môi trường rủi ro thấp
Chúng ta thường nghĩ chơi đùa là một hoạt động thể thao hoặc trò chơi cụ thể. Nhưng thực tế, chơi là một trạng thái tâm trí (playful mindset) — nơi bạn cho phép mình thử nghiệm các tình huống với mức độ áp lực (stakes) cực kỳ thấp.
Khi áp lực kết quả bằng không hoặc rất thấp, mức độ adrenaline (epinephrine) trong cơ thể sẽ giữ ở mức tối thiểu. Trạng thái "kết hợp vàng" giữa opioid nội sinh cao và adrenaline thấp chính là môi trường hoàn hảo để nã.o bộ học hỏi. Bạn có thể thử một vai trò mới, chơi một trò chơi mình không giỏi, hoặc tiếp cận một vấn đề theo cách hoàn toàn khác mà không sợ bị đánh giá.
2. Sự linh hoạt của cơ thể mở ra sự dẻo dai của tư duy
Điều mình đang cố gắng thực hành gần đây là đa dạng hóa các hình thức vận động. Nếu chúng ta chỉ lặp đi lặp lại những chuyển động tuyến tính đơn điệu (như chạy bộ trên đường bằng), hệ thần kinh sẽ hoạt động theo thói quen quen thuộc.
Các hoạt động vận động mang tính ngẫu hứng — như nhảy múa, các môn thể thao đồng đội có sự di chuyển đổi hướng đột ngột hay những trò chơi tương tác — kích thích hệ thống tiền đình và tiểu nã.o hoạt động mạnh mẽ. Sự đa dạng trong chuyển động vật lý này gửi tín hiệu trực tiếp đến vỏ n.ão, làm tăng các yếu tố tăng trưởng thần kinh (BDNF), giúp bộ n.ão của người trưởng thành duy trì sự tươi trẻ và khả năng tiếp thu cái mới.
3. Trò chơi là tấm gương phản chiếu bản thân và cách chúng ta tương tác
Một bài học sâu sắc khác là cách chúng ta "chơi" phản ảnh chính xác cách chúng ta đối diện với cuộc sống. Khi tham gia vào một trò chơi — dù là cờ vua, một ván bài hay một trận cầu lông — chúng ta liên tục kiểm tra các giới hạn: Cách chúng ta phản ứng khi thua? Cách chúng ta xử lý khi đối phương phá vỡ quy tắc? Chúng ta là người thích dẫn dắt hay sẵn sàng làm người đồng hành?
Việc quan sát bản thân trong các kịch bản chơi đùa rủi ro thấp giúp chúng ta hiểu rõ hơn về các mẫu hình hành vi của chính mình, từ đó điều chỉnh cảm xúc tốt hơn trong các mối quan hệ thực tế ngoài đời thực.
Sau khi tìm hiểu về chủ đề này, mình nhận ra rằng việc giữ cho bộ n.ão không bị "lão hóa" cứng nhắc không nằm ở những ứng dụng luyện não đắt tiền hay những kỹ thuật phức tạp.
Càng bước qua tuổi U40+, mình càng thấy sức khỏe thần kinh và tinh thần là một khoản đầu tư dài hạn. Và đôi khi, bước đi hiệu quả nhất lại là việc cho phép bản thân được trở lại làm một "kẻ tập sự" vui vẻ trong một lĩnh vực nào đó. Một ván cờ, một điệu nhảy ngẫu hứng, hay đơn giản là tham gia vào một hoạt động mới mà bạn không cần phải là người giỏi nhất.
Có lẽ điều tạo ra sự dẻo dai cho tâm trí không phải là việc chúng ta cố gắng kiểm soát mọi thứ một cách hoàn hảo. Mà là khả năng giữ cho mình một khoảng trống đủ an toàn để tò mò, thử nghiệm và mỉm cười trước những kết quả ngoài dự kiến.
Nếu bạn cũng đang trên hành trình học tập và thực hành để sống khỏe hơn mỗi ngày, hy vọng góc nhìn này sẽ mang lại cho bạn một điều gì đó hữu ích để bắt đầu góc chơi đùa của riêng mình.
