23/09/2026
TRẺ CÓ NÊN LỚN LÊN TRONG MỘT MÔI TRƯỜNG ÁP LỰC CAO?
Hãy tưởng tượng năng lực hiện tại của trẻ là một vòng tròn.
Vùng 1 – Comfort zone:
Bài quá dễ → trẻ làm tốt → tự tin, nhưng phát triển chậm.
Vùng 2 – Stretch zone:
Bài khó hơn khả năng hiện tại một chút → phải cố gắng, thất bại, sửa sai → năng lực tăng lên.
Vùng 3 – Overload zone:
Yêu cầu liên tục vượt quá khả năng xử lý → trẻ không còn học cách giải quyết vấn đề mà chuyển sang đối phó: học thuộc, né tránh, lo âu, gian lận, phụ thuộc cha mẹ/gia sư hoặc đơn giản là mất hứng thú.
Môi trường giáo dục tốt không phải môi trường ít áp lực hay quá áp lực, mà là môi trường giữ trẻ ở stretch zone đủ lâu.
Bên cạnh đó, thêm một câu hỏi nên đặt ra là: “Mỗi môi trường đang buộc đứa trẻ phát triển loại năng lực nào?”
Có những môi trường thử thách con ở: deadline, kiểm tra, điểm số, cạnh tranh, yêu cầu ghi nhớ và độ chính xác cao. Cũng có những môi trường chuyển một phần áp lực sang dạng khác: thuyết trình, project, teamwork, research, viết luận, tự quản lý deadline, đặt câu hỏi, bảo vệ quan điểm.
Áp lực không biến mất. Nó chỉ thay đổi hình thức. Và mỗi loại thử thách sẽ góp phần hình thành một kiểu năng lực khác nhau.
Đó cũng là một trong những quan điểm giáo dục mà EDX theo đuổi: không cố gắng làm mọi thứ trở nên dễ dàng hay quá sức cho trẻ, mà cố gắng tìm ra “stretch zone” phù hợp với từng em.
Với những lớp học nhỏ từ 4–8 học sinh, giáo viên có điều kiện quan sát nhiều hơn: một em đang cần được thử thách thêm một chút, một em cần thêm thời gian, một em đã sẵn sàng tự làm, trong khi một em khác cần được gợi mở để có thể tự bước tiếp.
Trong mỗi buổi học 90 phút, vì thế, điều EDX quan tâm không chỉ là hôm nay con học được bao nhiêu kiến thức. Con có dám thử một cách làm mới không? Có biết sửa khi mình sai không? Có thể trình bày và bảo vệ suy nghĩ của mình không? Có biết quản lý thời gian, hợp tác hay đối kháng với bạn trên tinh thần fair-play không?
Sau những giờ học chính khóa, chúng tôi mong EDX là nơi trẻ được thả mình vào những bộ môn mình yêu thích, nhưng không có nghĩa là chỉ đến để giải trí. Đó là một môi trường đủ vui để trẻ muốn bước vào thử thách và đủ thử thách để trẻ cảm nhận được mình đang tiến bộ.
Bởi điều quý giá sau rất nhiều lần đi qua stretch zone không chỉ là kiến thức hay một kỹ năng mới.
Đó là trải nghiệm được lặp đi lặp lại:
Mình chưa làm được → mình thử → mình sai → mình điều chỉnh → rồi mình làm được.
Và từ những trải nghiệm rất nhỏ ấy, trẻ dần hình thành một niềm tin lớn hơn vào chính mình:
“Việc này khó. Nhưng mình có thể tìm cách.”
Có lẽ đó là một trong những điều quan trọng nhất mà giáo dục có thể để lại cho một đứa trẻ.
