23/08/2026
Tổng kết Buổi chiều ngày 2
🎙️ Tọa đàm Hành nghề hướng nghiệp: Bạn đang có những hệ thống hỗ trợ nào
Phiên tọa đàm với hai khách mời quốc tế cô Mary McMahon và cô Soon Joo Gog, do cô Phoenix Ho điều phối, mở đầu bằng một mục đích rất rõ ràng: giúp chính người làm nghề hướng nghiệp quay vào bên trong, chủ động với sự phát triển và khả năng phục hồi của bản thân trong một thế giới đang thay đổi rất nhanh.
🪞 Tự nhận thức, biết mình mang gì vào buổi tư vấn:
• Cô Mary chia sẻ: cách duy nhất để làm nghề tư vấn là align với giá trị của mình, trở thành một người thực hành soi chiếu - "reflective practitioner". Quá khứ, hiện tại và tương lai của chính người làm nghề đều ảnh hưởng đến cách họ đồng hành cùng thân chủ, nên cần rõ ràng: hệ thống niềm tin nào mình đang mang theo, cái nào đang hỗ trợ tốt, cái nào mình đang bỏ qua, và quan trọng nhất là phân biệt rõ giá trị của mình với giá trị của thân chủ, không áp đặt.
💰 3 loại "tài sản" để sống với dài hạn với nghề:
• Cô Soon Joo tin rằng dù đang ở một nền kinh tế đang phát triển, mỗi người vẫn có khả năng để biết mình muốn gì, không muốn gì. Cô nhắc đến cuốn The 100-Year Life - tác giả Lynda Gratton & Andrew J. Scott, với ba loại tài sản: Tài sản sinh lợi - productive assets (kiến thức, kỹ năng, thương hiệu cá nhân, để tạo ra thu nhập), Tài sản sinh lực - vitality assets (sức khoẻ cảm xúc toàn diện), và Tài sản chuyển hoá - transformational assets (khả năng học và học lại, khả năng chuyển đổi qua nghịch cảnh và đổi việc).
🧗 "Dependency Paradox" và bài toán tìm nơi thực hành:
• Cô Soon Joo đặt tên cho một nghịch lý: những người cần nguồn lực hướng nghiệp nhất thường lại là người ít chủ động tìm đến nhất, kể cả chính những người làm nghề hướng nghiệp. Cô nhấn mạnh: điều quan trọng không chỉ là nâng cấp kỹ năng của bản thân, mà là câu hỏi "Where can we locate our practice?" - làm sao để hướng nghiệp tìm được chỗ đứng, xuất hiện trong doanh nghiệp, cộng đồng đang thực sự chuyển đổi, để có thể đối thoại với những người cần giúp đỡ nhất.
🤝 Sự bất định cần có người đỡ, không phải chỉ có bản thân bền bỉ:
• Cô Mary chia sẻ: những sự thay đổi bất ngờ trong sự nghiệp có thể khiến ta rất căng thẳng, lo âu, và ai cũng từng ước "mọi thứ như cũ" dù biết điều đó sẽ không bao giờ xảy ra. Điều quan trọng là có hỗ trợ xung quanh mình ở hai tầng: hỗ trợ cá nhân (gia đình, bạn bè, người có thể cười khóc cùng mình) và hỗ trợ chuyên môn (đồng nghiệp, người giám sát, để thực hành reflective practice trong một không gian bảo mật). Cô Mary nhấn mạnh: Sự bền bỉ và khả năng thích nghi không nên là cái cớ để không cung cấp hỗ trợ cho con người, vì sức bền và khả năng thích nghi của con người cũng có giới hạn.
• Cô Soon Joo bổ sung một chi tiết rất thật: đôi khi chúng ta chỉ cần có ai đó lắng nghe mình để tìm lại sự rõ ràng.
🧭 Dặm đầu - dặm cuối (First mile & Last mile) của một hành trình nghề nghiệp:
• Cô Mary gợi ý: khi cân nhắc đổi hướng sự nghiệp, hãy dành thời gian phản tư về điều mình thích, không thích, thế mạnh nào mình muốn dùng nhiều hơn, và tìm nơi mình cảm thấy trọn vẹn, thoả mãn.
• Cô Soon Joo mở rộng bằng khái niệm "first mile" và "last mile" của hành trình nghề nghiệp. First mile là sự rõ ràng: mình thực sự cần điều này, hay chỉ nghĩ ai cũng làm nên mình cần làm theo? Last mile là sự chú tâm với hệ thống xung quanh: doanh nghiệp và môi trường có sẵn sàng đón nhận mình không, người lao động cần kết nối được giá trị của mình với môi trường làm việc thực tế. Cuốn sách cô gợi ý đọc thêm là "Designing Your Life" của Bill Burnett và Dave Evans.
🌱 Không phải AI thay thế ta, mà là sự tò mò dẫn đường:
• Trước câu hỏi về tư duy cần thay đổi trong thời đại AI, cô Soon Joo cho rằng điều quan trọng không phải là AI có thay thế công việc của mình hay không, mà là sự tò mò: luôn hỏi cái gì đang có sẵn trên thị trường, tìm thông tin mới nhất ở đâu, trở thành một người học thích nghi - "adaptive learner" thay vì cố học hết mọi thứ.
• Cô Mary nhấn mạnh thêm: dù công nghệ có sẵn đến đâu, người làm nghề vẫn cần quay về với bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp (code of conduct), thực hành có ý thức, và luôn tự hỏi: lựa chọn này có thực sự phù hợp với mục đích, có thực sự tốt nhất cho thân chủ của mình hay không.
🌊 Vòng tròn kết nối Triển vọng nghề hướng nghiệp: Câu chuyện của những "Người dấn thân"
🐢 Dấn thân là tin vào bức tranh lớn khi chưa ai tin:
• Chị Trang chia sẻ, khi hướng nghiệp còn được xem là rất xa vời, chị đã tin rằng cách mình đang làm đang góp phần vào bức tranh toàn cảnh của giáo dục Việt Nam, lắng nghe trăn trở của cả cha mẹ lẫn học sinh, và tổ chức trại hè hướng nghiệp để tạo không gian cho các bạn nhỏ thực sự trải nghiệm, thử và thử sai, chứ không chỉ dừng lại ở việc "biết thế".
• Anh Phong luôn tận dụng mọi cơ hội thực hành, giữ sự tò mò với đối tượng học sinh từ tiểu học đến mẫu giáo, và luôn có người giám sát để rút kinh nghiệm sau mỗi buổi, đúng tinh thần "tai nghe bốn hướng, mắt nhìn tám phương".
• Anh Thanh mang góc nhìn hướng nghiệp vào cả những hoạt động tưởng như đơn giản, như để học sinh tiểu học tự đứng bán đặc sản, hay tổ chức trại hè ở Điện Biên dạy các bạn tự lập từ những việc nhỏ nhất, kết hợp design thinking để các bạn tự nhìn nhận và giải quyết vấn đề của chính mình.
• Chị Phoenix định nghĩa dấn thân của mình: luôn tự hỏi mình đang đi với ai, giá trị mình theo đuổi là gì, và điều mình làm có thực sự giỏi hay không, trước khi dám bước tiếp.
🌾 Rào cản lớn nhất không phải năng lực, mà là phải giải thích mình là ai:
• Chị Trang chia sẻ thẳng thắn: "mất công nhất là mình phải giải thích." Mọi người chưa thực sự hiểu đúng công việc của mình là gì, nên chị thường mất nhiều thời gian thuyết phục nhà trường, gửi thêm tài liệu, và luôn cố gắng để lại một điều gì đó cụ thể cho học sinh sau mỗi buổi, thay vì chỉ là một buổi báo cáo cho xong.
• Anh Phong cũng gặp thử thách tương tự: nhà trường chưa biết hướng nghiệp là gì, lại rất đóng với người ngoài, nên phải kiên trì tổ chức từng buổi để trường thấy được kết quả thực tế. Anh đúc kết: "cứ gieo hạt từ từ rồi nó sẽ nảy mầm thôi." Khi thấy học sinh thực sự nghiêm túc và có kế hoạch riêng cho mình sau mỗi buổi, các trường dần mở lòng hơn, thậm chí mời anh vào dạy trực tiếp cho lớp của họ.
• Riêng với việc tổ chức trại hè, chị Trang cho biết khó khăn không nằm ở chất lượng hay chi phí, mà ở nhận thức của phụ huynh: có nơi cho rằng hướng nghiệp sớm là một sự xa xỉ, chỉ cần tính đến năm lớp 12. Anh Thanh cũng nhấn mạnh: trại hè chỉ là một khoảng thời gian ngắn để các bạn tiếp cận công cụ hướng nghiệp, còn hành trình dài và quan trọng hơn là giúp phụ huynh hiểu được điều đó.
🗺️ Tìm cơ hội bằng cách nương vào cộng đồng:
• Khi được hỏi về cách tiếp cận cơ hội ở các địa phương khác, anh Phong chia sẻ: "cứ nương vào cộng đồng", chỉ cần có cơ hội và lên tiếng trong cộng đồng là sẽ có người kết nối, giúp đỡ. Anh Tuấn bổ sung tinh thần đó bằng lời kêu gọi xây dựng một vòng tròn kết nối trên toàn quốc.
• Về việc học chuyên sâu, chị Phoenix cho biết ở Việt Nam, hướng nghiệp hiện chỉ là 1-2 học phần nhỏ nằm trong ngành tâm lý học đường, thường ở các trường sư phạm hoặc khoa học xã hội và nhân văn. Ở nước ngoài, ngành này nếu học theo bằng thạc sĩ sẽ rất tốn kém, nên phần lớn người hành nghề chọn học các chứng chỉ như NCDA, nơi rẻ hơn và sát với thực hành hơn. Chị khuyên: "nên đi học ở những nơi người ta hành nghề." Anh Tuấn cũng gợi ý ưu tiên các chương trình chứng chỉ tại các trường đại học, không giới hạn thời gian hoàn thành trong 2-3 năm.
🔥 Cơ hội đến cho người đã chuẩn bị:
• Với câu hỏi về cơ hội nghề nghiệp hiện tại, anh Thanh khuyên: đừng vội tìm một công việc trọn vẹn ngay, mà hãy tìm cơ hội để thực hành trước, đa dạng hoá dịch vụ của mình nhưng vẫn giữ đúng kim chỉ nam là nâng đỡ học sinh.
• Chị Phoenix ví nghề CVHN như nghề thợ rèn: "rèn cái gì cũng phải đập trong lửa hoài". Đây không phải là nghề học vài chục tiếng, có chứng chỉ là hành nghề được ngay, mà cần thời gian dài để chuyển hoá kiến thức thành kỹ năng và đạo đức nghề nghiệp, đón đầu thị trường trước 3-4 năm. Chị tin: "cơ hội đến cho ai chuẩn bị."
Khép lại phiên, mỗi diễn giả gửi lại một cảm xúc rất riêng về tương lai của nghề: anh Phong "cứ làm với sự tò mò của mình", chị Trang mong mọi người có một ngôn ngữ chung, hiểu mình, hiểu nghề rồi mới lập kế hoạch, anh Thanh nhắn nhủ đừng kỳ vọng quá cao mà hãy cứ thử nghiệm, còn chị Phoenix khẳng định: "chưa bao giờ hối hận và không bao giờ hối hận."
🌊 Lá thư Sông An gửi cho chính bản thân mình vào cuối năm 2027
Toạ đàm khép lại với phần chia sẻ của chị Đặng Phương Uyên, đồng sáng lập Hướng nghiệp Sông An.
• Đến 2027: Sông An đã chính thức chạm đến Đường chân trời 1 (10 năm đầu tồn tại, tính cả 2 năm thai nghén tại Hồn Việt). Tụi mình góp phần tạo nên một hệ sinh thái đồng hành trực tiếp với 1 triệu người học và người lao động tại những cột mốc học tập và nghề nghiệp quan trọng. Cụ thể:
(1) Kim tự tháp 3 tầng
(2) Bản tin hướng nghiệp gửi cách tuần từ cuối tháng 9 là dòng chảy nối ba tầng.
• Bên cạnh tài sản quý giá nhất là con người, cơ sở để tụi mình mạnh dạn đi tiếp là mô hình tài chính bền vững 80/20 (80% doanh thu tự thân và 20% tài trợ):
(1) Doanh thu tự thân vẫn tiếp tục nuôi bộ máy vận hành Sông An.
(2) Hỗ trợ tài chính từ nhà tài trợ tổ chức và nhà bảo trợ cá nhân giúp Kênh tài nguyên luôn miễn phí và các dự án cộng đồng như Lộ trình đồng hành với học sinh THPT đến được với nhiều người nhất có thể, bất kể điều kiện kinh tế hay địa lý ra sao.
• Đường chân trời 2 rộng mở hơn, từ 2028 và có thể kéo dài 15-20 năm: giúp các anh chị có thể sống được với nghề từ làm bán thời gian đến toàn thời gian. 2 sáng kiến nổi bật Sông An đang ấp ủ:
(1) Chứng chỉ hành nghề cho CVHN Việt Nam: tạo tính chính danh cho nghề.
(2) Nền tảng kết nối (matching platform): cơ hội từ đơn vị đào tạo, doanh nghiệp, và các tổ chức như quỹ học bổng chủ động tìm đến thân chủ và học viên đã được hướng nghiệp.
Vì vậy, có lời mời gọi mà Sông An muốn gửi đến các anh chị.
• Không phải ai ở đây cũng là nhà tài trợ, nhưng mỗi anh chị đều biết một người có thể là. Lời giới thiệu của người trong nghề đáng tin hơn hết thảy. Tụi mình chỉ nhờ một việc nhỏ: gửi trang này tới đúng một người anh chị nghĩ tới đầu tiên.
Mọi thông tin anh chị có thể xem tại:
https://hoptac.huongnghiepsongan.com/
• Báo với cả nhà cùng mừng là Maya School và VNG đã xác nhận tài trợ cho Lộ trình đồng hành năm học 2026-2027.
