Kim Phụng

❌ Ngưng việc dạy trẻ bằng nỗi sợ
Hôm qua, tôi vô tình thấy 1 clip “trị liệu” cho trẻ. Video này đặc biệt thật vì cô dùng vợt cầu lông đập xuống bàn, xuống tay trẻ, rồi cấu, nhéo, vặn tay bé như điệp viên FBI trấn át tội fhạm. chỉ xem thôi mà tôi sợ hãi vì cảm thấy như chính tôi đang bị. tiếng nói oang oang xé vải liên tục của cô ám ảnh tôi. Và tôi đau lòng, bất an lắm vì không biết còn bao nhiêu đứa trẻ đang bị “dạy” như vậy.

🔬 Khoa học đã nói rất rõ: não không thể học trong sợ hãi vì khi đó não rơi vào trạng thái báo động.
Stephen Porges gọi đây là phản ứng “fight- flight- freeze” ( chiến-chạy-chững). Đây là cơ chế tự vệ nguyên thủy của con người.
Khi đó:
✔️Hệ thần kinh giao cảm hoạt động mạnh, tim đập nhanh, cortisol tăng cao.
✔️Hệ limbic - trung tâm cảm xúc chiếm quyền kiểm soát.
✔️Vùng vỏ trán trước- nơi chịu trách nhiệm cho ngôn ngữ, chú ý, trí nhớ và điều hành, bị tê liệt tạm thời.
Nói cách khác, trẻ không thể học, không thể nói, và không thể kiểm soát hành vi khi não đang báo động ( như nước lũ đang lên ở Huế)
—->Điều này lý giải tại sao sau những buổi “học” kiểu đó, nhiều trẻ hoặc trở nên lì lợm, hung hăng hơn hoặc sợ hãi, giật mình, quấy khóc, tè dầm. Đó là cách phản ứng của hệ thần kinh để tự bảo vệ.

⚠️ B.ạ/o l.ự/c không kích thích phát triển mà kích hoạt sợ hãi
Một số người viện lý do rằng “phải nghiêm, phải ép thì trẻ mới nghe”, hoặc “cần rèn nề nếp cho trẻ đặc biệt”.
Nhưng các nhà thần kinh học đều khẳng định: Mọi học tập và thay đổi hành vi đều bắt đầu từ sự an toàn thần kinh.
Cơ thể con người, nhất là trẻ nhỏ- chỉ sẵn sàng kết nối, bắt chước, học ngôn ngữ khi cảm thấy an toàn về sinh học. Một bàn tay siết mạnh, một tiếng quát lớn, hay một gương mặt cau có cũng có thể gây phản ứng phòng vệ từ những thụ cảnh thần kinh dẫn tới toàn bộ hệ thống giao tiếp mà ta đang cố gắng xây dựng sẽ sụp đổ.
—>Trẻ không học được khi sợ hãi. Trẻ chỉ học được khi cảm thấy an toàn và gắn kết chân thành

💡 Trị liệu không phải là “ép trẻ làm theo” mà là giúp trẻ cân bằng để thích nghi với giao tiếp và học hỏi.
Một trẻ tự kỷ, chậm nói, hay tăng động không “hư” hay “không nghe lời”. Hầu hết các em đang vật lộn với RL điều hòa cảm giác, khó khăn xử lý thông tin, chậm hoạt động vùng ngôn ngữ xã hội…
Nếu ta hiểu rằng mỗi hành vi là một tín hiệu thần kinh, ta sẽ biết:
🩺Trẻ không chịu ngồi yên có thể là vì hệ tiền đình chưa ổn định.
🩺Trẻ không chịu nhìn mặt người khác là vì ánh nhìn trực diện quá “mạnh” với hệ cảm giác của trẻ.
🩺Trẻ không nói không phải vì “bướng”, mà vì não chưa thể phối hợp vùng vận động - cảm xúc - ngôn ngữ.
Khi ta ép, quats, vặn tay… là đang thúc ép một hệ thần kinh chưa trưởng thành, khiến trẻ càng rối loạn và hoảng loạn hơn.

🌱 Muốn trẻ học - hãy bắt đầu bằng an toàn và tin cậy
Trị liệu hiệu quả nhất, dù là ngôn ngữ, hành vi hay cảm giác, đều bắt đầu bằng an toàn, kết nối và tôn trọng.
Greenspan & Wieder - cha đẻ mô hình Floortime đã chứng minh rằng mối quan hệ cảm xúc tích cực là nền tảng để kích hoạt phát triển thần kinh. Còn chương trình More Than Words của Hanen đã giúp hàng ngàn cha mẹ dạy con tự kỷ nói được - chỉ bằng chơi, quan sát và đáp ứng phù hợp.
Trẻ học qua chơi - bắt chước - chia sẻ cảm xúc.
Trẻ cần ánh mắt khích lệ hơn là tiếng quát.
Trẻ cần đôi tay nâng đỡ hơn là bàn tay ghì siết.
Trẻ cần cảm giác “con được cùng chơi”- không phải “con bị làm bài tập ”.

❤️ Dạy trẻ bằng yêu thương và kiến thức, không bằng sợ hãi
Nếu bạn là cha mẹ - hãy dừng lại trước khi keếo mạnh tay con.
Nếu bạn là giáo viên hay trị liệu viên - hãy hít sâu trước khi muốn quát.
Nếu bạn là người đứng đầu trung tâm - hãy dạy nhân viên của mình về hệ thần kinh, về cảm xúc, về sự đồng cảm, trước khi yêu cầu họ dạy kín ca.

Chúng ta không thể trị liệu giao tiếp cho một đứa trẻ bằng cách làm nó tổn thương.
Không thể dạy ngôn ngữ bằng sự phục tùng của nỗi sợ.
Và không thể giáo dục hòa nhập trên nền của b/ạ/o l/ự/c.

TS.BS. Hoàng Oanh
⁉️ Nếu bạn muốn đọc thêm về “Cách làm việc với trẻ thiếu chú ý” thì comment để tôi biết nhé
🆘 hãy cùng tôi lan toả thông điệp “Ngưng dạy trẻ bằng b/ạ/o l/ực”🍀🍀
~~~~~
📚 Tài liệu tham khảo:
- Porges, S. W. (2011). The Polyvagal Theory: Neurophysiological foundations of emotions, attachment, communication, and self-regulation.
- Perry, B. D. (2006). The Neurosequential Model of Therapeutics.
- Siegel, D. J., & Bryson, T. P. (2012). The Whole-Brain Child.
- Greenspan, S., & Wieder, S. (1997). The Child with Special Needs.
- The Hanen Centre (2015). More Than Words: Helping parents promote communication and social skills in children with autism spectrum disorder

📊 Trẻ em ADHD và sự cô lập xã hội: Điều chúng ta không thể làm ngơ

Một nghiên cứu công bố trên Journal of Attention Disorders (2019) cho thấy: hơn 50% trẻ em ADHD bị bạn bè từ chối hoặc cô lập trong môi trường học đường – tỷ lệ này cao gấp nhiều lần so với trẻ không ADHD. Không chỉ vậy, các em thường có ít bạn thân, ít được mời tham gia hoạt động ngoài giờ, và nguy cơ bị bắt nạt cũng cao hơn đáng kể.

🌱 Vì sao trẻ ADHD dễ bị gạt ra ngoài vòng bạn bè?

👉 Hành vi bốc đồng: Trẻ ADHD có thể chen ngang khi người khác đang nói, phản ứng mạnh trong trò chơi hay hét lên trong lớp. Với người ngoài, điều này dễ bị hiểu nhầm là “không biết điều”, khiến bạn bè dần xa lánh. Thực chất, đây là hệ quả từ cách não ADHD xử lý thông tin kém ức chế: trẻ phản ứng ngay lập tức trước kích thích, mà không kịp cân nhắc.

👉 Khó duy trì tập trung: Một trò chơi đang vui bỗng bị bỏ dở, một cuộc trò chuyện dễ bị gián đoạn. Bạn bè có thể nghĩ trẻ “không thật lòng” hoặc “thiếu nghiêm túc”. Nhưng sự thật, đó chỉ là khó khăn đặc trưng của não ADHD trong việc duy trì chú ý ổn định.

👉 Quá nhạy cảm với từ chối (RSD): Một lời trêu ghẹo nhỏ có thể khiến trẻ tổn thương sâu sắc. Các em thu mình, né tránh giao tiếp để tự bảo vệ. Vòng xoáy này lặp lại: càng sợ bị từ chối thì càng tránh né, càng tránh né thì càng bị cô lập.

Khi những vòng lặp ấy diễn ra hằng ngày, trẻ ADHD không phải không muốn kết bạn, mà là không biết cách giữ bạn.

🔍 Những hệ lụy lâu dài của sự cô lập
➡︎ Kỹ năng xã hội kém phát triển: Trẻ thiếu cơ hội rèn luyện kỹ năng lắng nghe, hợp tác, giải quyết mâu thuẫn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến việc học, sự nghiệp và các mối quan hệ sau này.

➡︎ Nguy cơ lo âu, trầm cảm: Sống trong cô lập dễ khiến trẻ tin rằng “mình có vấn đề”. Khi lớn lên, niềm tin này biến thành nền tảng của trầm cảm và rối loạn lo âu xã hội.

➡︎ Vết thương tuổi thơ: Nhiều người trưởng thành ADHD kể lại, nỗi đau lớn nhất không phải điểm số, mà là ký ức ngồi một mình giữa giờ ra chơi, hay cảm giác bị cả lớp cười nhạo. Đó là vết thương để lại “lõi tự ti” kéo dài hàng chục năm.

🌿 Chúng ta có thể làm gì?
Để trả lời cho câu hỏi này mời cả nhà hãy cùng khám phá quyển sách Hiểu Về ADHD nha !

💁🏻‍♀️- Giải pháp không phải là buộc trẻ ADHD “giả vờ bình thường” để hòa nhập, mà là tạo ra một môi trường nơi các em được hiểu, được chấp nhận và có cơ hội kết nối.
- Thầy cô có thể linh hoạt hơn trong lớp học, khuyến khích hợp tác thay vì phán xét.
- Bạn bè có thể kiên nhẫn hơn, thay vì nhanh chóng gắn nhãn “khó chơi cùng”.
- Người lớn xung quanh có thể mở ra không gian an toàn, để trẻ dám thể hiện chính mình.

📖 Hiểu về ADHD là cuốn sách mang lại góc nhìn này. Sách kể những câu chuyện đời thực từ chính gia đình có người ADHD, đồng thời đưa ra các giải pháp cụ thể, dễ áp dụng để xây dựng môi trường học tập – xã hội – gia đình thân thiện hơn với trẻ ADHD.

✨ Khi chúng ta hiểu ADHD, ta không chỉ giúp một đứa trẻ bớt cô đơn, mà còn trao cho các em cơ hội có một tuổi thơ trọn vẹn – nơi khác biệt không phải rào cản, mà trở thành cầu nối của sự đồng cảm và yêu thương.
------
💁🏻‍♀️Tham khảo sách Hiểu về ADHD tại : 👉Sachdaytre.vn

❌ có phải “Con chậm nói vì xem YouTube tiếng Anh!”
Mời cả nhà cùng đọc tham khảo thêm bài viết của Ts Bs Nguyễn Hoàng Oanh nha !

Rất nhiều cha mẹ đưa con đi gặp bs Cú với câu hỏi: “con chậm nói chắc tại xem YouTube tiếng Anh, nghe hai ngôn ngữ nên loạn, đúng không?”

👉 Đáp án từ khoa học là: Nguyên nhân không nằm ở việc học 2 ngôn ngữ, mà nằm ở cách trẻ tiếp xúc ngôn ngữ.

🔁Học hai ngôn ngữ KHÔNG gây chậm nói
- Trẻ em trên toàn thế giới lớn lên trong môi trường song ngữ mà vẫn phát triển ngôn ngữ bình thường.
- Các mốc như: 1 tuổi nói từ đơn, 2 tuổi nói cụm từ… vẫn giống trẻ chỉ học một ngôn ngữ (ASHA, 2017).
- Trộn lẫn ngôn ngữ (“code-switching”) hay giai đoạn “im lặng” vài tháng khi mới tiếp xúc ngôn ngữ mới… đều là hiện tượng bình thường.

📱Vấn đề thật sự: Màn hình thụ động
🆘Khi trẻ chỉ cắm mặt vào YouTube, dù là tiếng Việt hay tiếng Anh, lúc này trẻ chỉ thụ động nghe mà không tương tác. Kết quả là không hề có tương tác → não không rèn luyện kỹ năng giao tiếp hai chiều.
🆘Ngôn ngữ phát triển từ tương tác sống động: ánh mắt, cử chỉ, trò chuyện, chơi cùng… chứ không phải “tắm” âm thanh từ loa phát ra.
🆘Các nghiên cứu cho thấy: trẻ dưới 2 tuổi xem nhiều màn hình có nguy cơ chậm nói cao hơn (Madigan et al., 2019, JAMA Pediatrics).

⁉️Vậy tại sao có cảm giác “xem tiếng Anh thì con chậm nói”?
➡️Trẻ chậm nói có thể do nhiều yếu tố phát triển, môi trường ít tương tác, hoặc rối loạn ngôn ngữ/ phổ tự kỷ…
➡️Khi trùng hợp con vừa chậm nói, vừa xem nhiều clip tiếng Anh, cha mẹ dễ gán nguyên nhân là do “tiếng Anh làm chậm ”.
➡️ Thực tế: nếu trẻ xem toàn YouTube tiếng Việt cũng… chậm như vậy.

💡Giải pháp gợi ý
✅ Giảm thời gian xem màn hình thụ động, đặc biệt ghi trẻ

Tại sao 64% trẻ tự kỷ vẫn không nói rõ dù học nói mỗi ngày?

Khoảng 1 - 2 trẻ trong 1.000 trẻ em được chẩn đoán mắc Childhood Apraxia of Speech là một dạng RL vận động lời nói đặc trưng bởi khó khăn trong lập kế hoạch và điều phối các cử động cần thiết để nói (ASHA, 2007). Tuy nhiên, con số thực tế có thể cao hơn do nhiều trường hợp bị bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm là chậm nói đơn thuần.
Với trẻ rối loạn phổ tự kỷ (ASD), có tới 64% gặp khó khăn trong vận động lời nói (speech motor control) ở nhiều mức độ khác nhau, từ khó lên âm đến khó điều phối nhịp điệu và sắc điệu của câu (Belmonte et al., 2013; Shriberg et al., 2011).
⁉️Nếu chúng ta chỉ tập trung vào việc “nói đúng âm” hoặc “ghép đúng từ” mà bỏ qua nền tảng vận động lời nói thì giống như dạy trẻ khiêu vũ trong khi trẻ còn chưa biết đứng.

Nếu bạn tiếp tục bảo thủ thì k cần đọc tiếp về liệu pháp PROMPT

🧩Vì sao PROMPT đặc biệt?

Khác với các phương pháp ngôn ngữ truyền thống chỉ tập trung vào âm thanh và từ ngữ, PROMPT chạm đến tận hệ thống sản xuất lời nói
🔍 Định vị chính xác điểm tắc: PROMPT giúp nhà trị liệu xác định rõ vấn đề ở giai đoạn nào trong quá trinh lập kế hoạch vận động, trình tự hóa động tác hay thực hiện sai mô hình vận động.
✋ Sử dụng xúc giác chuyển động : PROMPT không hướng dẫn bằng lời suông mà tiếp xúc tới chính xác những cơ ở môi, hàm, má… để hướng dẫn trẻ thực hiện đúng đường đi và lực của các cử động phát âm. Trẻ học nói thông qua cảm nhận cơ thể, cách này phù hợp nhất với trẻ có khó khăn trong bắt chước và lập trình vận động như trẻ tự kỷ, bại não, chậm phát triển…
🧠 Kết hợp xử lý giác quan - cảm xúc - hành vi: PROMPT không tách rời lời nói ra khỏi ngữ cảnh, cảm xúc và tương tác. Mỗi phiên trị liệu được thiết kế như một trò chơi, cuộc hội thoại… giúp trẻ tập phát âm trong hoạt động có mục đích (functional speech), chứ không phải “nhại máy móc” hay tập vận động miệng vô nghĩa
📈 Hiệu quả đã được kiểm chứng: Hàng loạt nghiên cứu từ Deborah Hayden (người sáng lập PROMPT) đến các tác giả gần đây (Grigos et al., 2010; Ward et al., 2022) đều cho thấy sự cải thiện rõ rệt về độ rõ lời nói (speech intelligibility), kiểm soát khẩu hình và tương tác ngôn ngữ sau liệu trình can thiệp bằng PROMPT.
TS. BS. Hoàng Oanh

Trong ảnh là người đầu tiên mang PROMPT về VN, thích ứng với ngữ âm tiếng Việt và giải phẫu sinh lý của trẻ em Việt🍀
🎯Love tiếp theo sẽ tại Hà Nội dự kiến cuối tháng 8, các bạn nhắn Kim Phụng giữ chỗ nha

👉https://www.facebook.com/share/p/1CDtdHU2Wv/?mibextid=wwXIfr

🎁🎁🎁🎁🎁🎁🎁🎁
Dạy con tự kỷ tại nhà theo hướng tối giản nhưng hiệu quả là ước mơ của rất nhiều phụ huynh, đặc biệt là khi thời gian, tài chính và sức lực đều có giới hạn.
Hãy cho bác sỹ Cú góp công giúp ước mơ đó phần nào thành sự thật nhé các bố mẹ
Mình tặng cẩm nang và hội thảo:
DẠY CON TỰ KỶ TỐI GIẢN VÀ HIỆU QUẢ

Mời các bố mẹ đki bằng cách còm ở dưới: bài viết này : 👉https://www.facebook.com/share/p/19e6pzZSRH/?mibextid=wwXIfr
cái tên đầu tiên bạn định đặt cho con là gì ⁉️
Nhanh tay nào, trong lúc căng vì bão thì ta làm gì đó lạc quan chút đi 🍀

Muốn hoặc , bạn phải nắm rõ CẤU TẠO .
Với phụ âm tiếng Việt, chúng được phân biệt bởi các đặc tính chính
✔️ Vị trí cấu âm
✔️ Thanh tính
✔️ Phương thức phát âm

Trong hình là mô tả về vị trí cấu âm
✅Phụ âm môi (bilabial):
• Các phụ âm: /b/, /p/, /m/
• Được tạo ra khi hai môi khép lại chạm nhau.
✅Phụ âm môi - răng (labiodental):
• Các phụ âm: /v/ /f/
• Được tạo ra khi môi dưới chạm vào răng trên.
✅Phụ âm đầu lưỡi - răng (dental):
• Các phụ âm: /t/, /th/, /d/, /n/, /l/
• Được tạo ra khi đầu lưỡi chạm vào răng trên.
✅Phụ âm đầu lưỡi - lợi (alveolar):
• Các phụ âm: /s/, /z/
• Được tạo ra khi đầu lưỡi chạm vào lợi.
✅Phụ âm quặt lưỡi (retroflex):
• Các phụ âm: /tr/, /ʈ/, /ʂ/
• Được tạo ra khi lưỡi cong về phía sau (chạm phần lợi sau).
✅Phụ âm mặt lưỡi:
• Các phụ âm: /ɲ/, /c/
• Được tạo ra khi mặt giữa của lưỡi chạm vào vòm.
✅Phụ âm gốc lưỡi (velar):
• Các phụ âm: /k/, /g/, /ŋ/, /X/
• Được tạo ra khi phần sau của lưỡi chạm vào ngạc mềm.
✅Phụ âm thanh hầu (glottal):
• Các phụ âm: /h/, /?/
• Được tạo ra ở thanh hầu, không cần đến môi hoặc lưỡi.
Lưu ý:
- Trong tiếng Việt, có nhiều nguồn nghiên cứu và quan điểm các khác, bạn nên tìm đọc sách của các GS ngôn ngữ học
- Đây mới chỉ là vị trí cấu âm, và ngoài các âm ở vị trí môi, răng, đầu lưỡi là trẻ quan sát được khi người lớn làm mẫu. Các âm ở phía sau, bạn tính làm mẫu kiểu gì?
—-> làm mẫu bằng xúc giác và cảm thụ bản thể với nhé!

Nguồn: Ts Bs Nguyễn Hoàng Oanh
P/s : hiện tại bs Cú đi vắng fb vài tuần nên cả nhà muốn đki love Phục kích hay cần hỗ trợ gì thêm cứ nhắn em nha 🥰

Dạy Con 24/7 là cuốn sách dẫn đường với cha mẹ nuôi con có rối loạn phát triển, ngoài ra cuốn sách còn thích hợp cho bất kì cha mẹ nào muốn thúc đẩy sớm sự phát triển ngôn ngữ ở con, cũng như cộng đồng muốn hiểu và hỗ trợ cho các em bé có tự kỷ!
Mình cũng mong muốn cuốn sách này ngoài việc cung cấp các kiến thức chuẩn khoa học dưới góc nhìn ứng dụng- còn là ngôn ngữ chung gắn kết giữa gia đình và các nhà chuyên môn.
Cuốn sách gồm các phần:
✔️Tổng quan về rối loạn phổ tự kỷ
Đáng chú ý là các khác biệt trong não bộ và hệ thống xử lý thần kinh có ảnh hưởng phức tạp thế nào tới các khiếm khuyết cốt lõi.
✔️Hướng tiếp cận tích hợp phát triển và hành vi lấy gia đình làm cốt lõi
Phần này mình đã mất nhiều năm để tạo dựng và dàn xếp các chiến lược, pp có kiểm chứng khoa học với nhau và tạo ra sơ đồ can thiệp hoàn toàn sử dụng ngôn ngữ Việt Nam.
✔️Cách xác định mức độ và lựa chọn mục tiêu trên từng bé khác nhau ( công thức may đo cá nhân)
✔️Hệ thống bảng kiểm đầy đủ các kĩ năng ( sử dụng từ lúc trẻ sơ sinh tới 6️⃣ tuổi)
✔️Hệ thống mẫu kế hoạch tự day con tại nhà xoay quanh các hoạt động chức năng với minh hoạ hình ảnh rõ ràng.
💕

Tác giả TS.BS Nguyễn Hoàng Oanh

❓Làm thế nào để con “bật âm”/nói
Đây là câu hỏi gặp thường xuyên nhất và cũng khó trả lời nhất. Tại sao?

✅ Con là một con người- có quyền của con, có nhu cầu, xúc cảm, mong muốn...
Con phát âm, con nói khi con muốn và khi con có thể!
✅Trong tiếng Anh “speech production” là tạo âm, phức tạp như thế này này. Để chỉ cả qui trình tạo ra được âm thanh chứ không đơn giản chỉ là hoạt động tại vùng miệng mặt.
https://youtu.be/qdT50J3OldA
✅Nếu hiểu “bật âm”/nói là phát ra âm thanh thì chúng ta mới quan tâm tới sinh lý trong khi lời nói là một mô hình khởi tạo bởi suy nghĩ/cảm xúc/nhu cầu và giao tiếp.
📣Với con người- âm thanh lời nói gắn với giao tiếp!
🔊Lời nói là tầng cao nhất trong tháp giao tiếp (hình)
Dưới đó theo thứ tự xuất hiện và nền tảng sẽ là:
1️⃣ Tương tác giao tiếp
2️⃣ Chơi
3️⃣ Chú ý
4️⃣5️⃣ Hiểu và sử dụng ngôn ngữ ( ngôn ngữ không lời như ánh mắt, cử chỉ điệu bộ, biểu cảm khuôn mặt, lời nói...)
6️⃣ Lời nói

🔐Vậy muốn con nói, chúng ta sẽ cần làm việc bắt đầu từ giao tiếp trong vui chơi, sinh hoạt; chơi cùng con; gia tăng khả năng chú ý; gia tăng khả năng hiểu và sử dụng ngôn ngữ đa phương tiện. Và lời nói sẽ đến như kết quả tất yếu của quá trình này.
Nguồn: TS BS Nguyễn Hoàng Oanh