Ms. Huyen’s English Corner

[TẠI SAO BẠN BIẾT MÀ HÔNG NÓI RA ĐƯỢC? CÔ GIẢI THÍCH NÈ]

Có bạn hay hỏi cô câu này: "Cô ơi, em biết từ, biết ngữ pháp, vậy mà tới lúc nói là hông ra được. Tại sao kỳ vậy cô?"

Cô muốn giải thích bằng khoa học thật sự, hông phải kiểu "ráng lên", "tự tin đi", "đừng sợ" nhe.

NÃO BẠN CÓ MỘT "BỘ LỌC"

Nhà ngôn ngữ học Stephen Krashen có lý thuyết gọi là Affective Filter Hypothesis. Nôm na là: não người học ngôn ngữ có một cái bộ lọc cảm xúc. Khi bạn lo lắng, hồi hộp, sợ sai, sợ người khác cười, cái bộ lọc đó bật lên và chặn hết ngôn ngữ lại.

Bạn vẫn hiểu người ta nói gì. Từ vựng vẫn nằm trong đầu. Nhưng cái đường đi từ "hiểu" sang "nói ra được" bị chặn lại rồi.

Đây hông phải cô bịa ra đâu nhe. Đây là lý do rất nhiều người lớn học tiếng Anh tốt hơn trong môi trường thoải mái hơn môi trường họ cảm thấy bị đánh giá.

VÀ ĐÂY LÀ ĐIỀU CÔ MUỐN BẠN THẬT SỰ HIỂU

Cái sợ sai, cái ngại nói, cái hay nghĩ "câu mình ra nghe cứng quá" hay "phát âm mình kỳ quá" đó, hông phải tính cách của bạn. Đó là cơ chế bảo vệ tự nhiên của não. Và nó thay đổi được nếu được luyện đúng môi trường.

Cô thấy điều này mỗi ngày trong lớp. Buổi đầu tiên, nhiều bạn ngồi im, trả lời nhỏ xíu, câu nào cũng kèm theo "ừm... hông biết đúng hông cô." Tháng thứ hai, tháng thứ ba, cùng những bạn đó bắt đầu nói nhiều hơn, tự nhiên hơn, hông cần hỏi lại "đúng hông cô" nữa.

Hông phải vì họ học thêm nhiều từ. Là vì cái bộ lọc đó giảm dần khi họ được nói đủ nhiều lần trong môi trường đủ an toàn.

MÔI TRƯỜNG AN TOÀN CÓ NGHĨA LÀ GÌ?

Với người lớn đi học tiếng Anh, cô nghĩ môi trường lý tưởng là nơi lớp nhỏ, hông có ba mươi mấy người nhìn vào khi bạn nói sai; giáo viên sửa theo cách hỗ trợ, hông phải kiểu làm bạn ngại hơn; và ai cũng đang học, ai cũng có lúc ấp úng, nên hông ai cười nhau hết.

Simple English dạy lớp 6-10 người theo đúng cơ chế này. Cô biết vì cô đang dạy trong đó mà ahihi.

Nếu bạn đã học tiếng Anh lâu mà vẫn hay bị "chặn" khi cần nói, hông phải bạn hông có khả năng đâu nhe. Rất có thể cái bộ lọc đó đang chặn bạn nhiều hơn bạn nghĩ.

Bạn muốn thử học một buổi để thấy sự khác biệt hông? Comment HỌC THỬ, cô gửi lịch học thử miễn phí nhen.

Cô là Ms. Huyền, cô đang dạy ở Simple nè. Nhắn cô bất cứ lúc nào nhen 💜

[BẠN TỰ HỌC THẬT SỰ CHĂM CHỈ. VẬY TẠI SAO VẪN HÔNG NÓI ĐƯỢC?]

Cô gặp khá nhiều bạn kiểu này:
- Duolingo streak mấy trăm ngày.
- Nghe podcast tiếng Anh mỗi sáng trên đường đi làm.
- Xem YouTube học grammar mỗi tối.

Vậy mà cuối tuần gặp đồng nghiệp người nước ngoài, vẫn hông nói ra được câu nào tử tế.

Cô hông nói bạn học sai đâu nhe. Cô chỉ muốn giải thích tại sao mấy cách đó chưa đủ để tạo phản xạ nói.

VẤN ĐỀ NẰM Ở CHỖ NÀY

Khi bạn tự học, dù bằng app hay YouTube, bạn hông có ai sửa lỗi cho bạn ngay lúc bạn nói sai. Mà sửa lỗi ngay lúc sai, theo đúng cách, là thứ quan trọng hơn bạn nghĩ nhiều.

Lyster và Ranta, hai nhà nghiên cứu ngôn ngữ, đã nghiên cứu cụ thể năm 1997 xem feedback kiểu nào giúp người học tiến bộ nhất. Kết quả cho thấy người được sửa lỗi ngay trong lúc nói, theo cách tự nhiên và hỗ trợ, tiến bộ nhanh hơn hẳn người chỉ nghe giải thích lý thuyết.

Vì sao vậy? Vì khi bạn nói sai và được sửa ngay, não bạn ghi nhớ lỗi đó và điều chỉnh lại. Còn nếu bạn nói mà hông ai sửa, hoặc tự nghe lại và hông biết mình sai ở đâu, thì cái lỗi đó cứ ở đó hoài, bạn quen với cái sai rồi cứ lặp lại.

Duolingo cho bạn điểm đúng hay sai trên màn hình. YouTube cho bạn nghe người khác nói đúng. Nhưng cả hai hông sửa được lỗi của bạn trong lúc bạn đang nói.

CÒN MỘT CHUYỆN NỮA CÔ MUỐN NÓI THÊM

Tự học thì hông có áp lực phải output. Nghe podcast thì chỉ cần ngồi nghe. Xem YouTube thì chỉ cần nhìn. Hông ai hỏi bạn phải nói lại bằng tiếng Anh hết.

Mà như cô hay nói với học viên: muốn nói được thì phải nói. Hông có cách nào khác.

Tự học một mình thì bạn tự quyết định lúc nào mở miệng, lúc nào thôi. Và thường thì thôi nhiều hơn mở, hông phải vì bạn lười, mà vì hông có ai nhắc, hông có lớp để chờ tới phiên mình, hông có bạn học cùng để mình ngại nếu mình cứ im hoài.

Cô dạy lớp nhỏ 6-10 người vì lý do này đó. Lớp nhỏ thì ai cũng phải nói, hông có chỗ để núp. Mà cũng an toàn hơn để sai, vì cả lớp đều đang học, ai cũng có lúc ấp úng, hông ai cười nhau hết.

Và giáo viên sửa ngay trong buổi, bạn biết mình sai ở đâu trước khi về nhà.

Nếu bạn đã tự học đủ lâu mà vẫn chưa nói được như mình muốn, hông phải vì bạn hông đủ giỏi đâu nhe. Có thể đã đến lúc thử một cách khác rồi á.

Bạn muốn thử vô lớp một buổi xem cảm giác ra sao hông? Comment HỌC THỬ, cô gửi thông tin lịch học thử miễn phí nhen.

Cô là Ms. Huyền, dạy ở Simple nè. Inbox cô bất cứ lúc nào nhen 💜

[THỬ NGAY ĐI: BẠN ĐANG "BIẾT" TIẾNG ANH HAY THẬT SỰ "DÙNG ĐƯỢC" TIẾNG ANH?]

Cô đố bạn một cái nhe. Đọc câu này xong, hông được suy nghĩ quá 3 giây, nói to câu sau bằng tiếng Anh:

"Sếp ơi, em cần xin nghỉ ngày mai vì nhà có việc đột xuất."

..1...

..2...

..3...

Nếu bạn nói ra được ngay, không cần dừng lại dịch trong đầu thì đó là tiếng Anh chủ động của bạn rồi đó, cô chúc mừng nhe.

Còn nếu bạn khựng lại, bắt đầu nhẩm trong đầu: "Sếp là boss hay sir?", "xin nghỉ là take leave hay day off?", "đột xuất thì... cái này tiếng Anh là gì vậy cô?", rồi ráp từng miếng lại... thì bạn đang ở trạng thái biết nhưng chưa dùng được.

Hai trạng thái đó khác nhau nhiều lắm.

TẠI SAO LẠI CÓ SỰ KHÁC BIỆT ĐÓ?

Từ vựng trong đầu bạn có hai dạng. Dạng thứ nhất là passive vocabulary: bạn gặp từ đó, bạn hiểu nghĩa, nhưng khi cần dùng thì hông tự kéo ra được ngay. Dạng thứ hai là active vocabulary: từ đó nằm ở chỗ não có thể kéo ra tự động, hông cần suy nghĩ.

Hầu hết từ vựng người Việt đang có là dạng passive. Mình học từ, hiểu nghĩa khi nhìn vô, nhưng khi cần nói thì hông kịp xử lý.

Nhà ngôn ngữ học Paul Nation nghiên cứu về việc này và kết luận: để một từ chuyển từ passive sang active, người học cần dùng từ đó trong nhiều bối cảnh khác nhau, đủ lần, chứ hông phải học đi học lại định nghĩa.

MÀ VÍ DỤ CỤ THỂ HƠN NHÉ

Câu "xin nghỉ ngày mai vì có việc đột xuất", bạn biết từng chữ: "absent", "tomorrow", "urgent"... Nhưng câu tiếng Anh tự nhiên lại là "I need to take a day off tomorrow, something came up at home" chứ hông phải ghép từng từ bạn đang dịch đó lại.

Người nói được tự nhiên hông dịch. Họ nhớ cả cụm, cả tình huống. Còn mình đang dịch từng chữ nên chậm, rồi câu ra nghe cứng.

Bước chuyển từ "biết" sang "dùng được" hông đến từ học thêm từ mới. Nó đến từ luyện nói những từ mình đã biết, trong câu thật, đủ lần.

Hỏi thật nhe: trong vốn tiếng Anh bạn đang có, bao nhiêu phần là passive, bao nhiêu phần là active?

Cô đoán con số passive lớn hơn bạn nghĩ nhiều. Và cái đó là chỗ cô có thể giúp được.

Bạn muốn biết mình đang ở level nào và cần chuyển passive sang active bắt đầu từ đâu hông? Comment TEST, cô gửi bài kiểm tra level và tư vấn lộ trình miễn phí nhen.

Cô là Ms. Huyền, dạy ở Simple nè. Nhắn cô bất cứ lúc nào nhen 💜

[TẠI SAO BẠN HỌC TIẾNG ANH MẤY NĂM TRỜI VÀ VẪN HÔNG NÓI ĐƯỢC?]

Cô hay nghe câu này lắm.

"Cô ơi, em học tiếng Anh từ hồi cấp 2 đến giờ mà vẫn hông nói được. Kỳ lắm cô ơi."

Cô hỏi lại: "Hồi đó em học kiểu gì?"

"Thì học ngữ pháp, học từ vựng theo bài, làm bài tập điền vô chỗ trống."

"Còn nói thì sao? Em hay luyện nói hông?"

"... Thì hông có cơ hội nói cô ơi."

Và đó là vấn đề rồi đó.

ĐẠI ĐA SỐ CHÚNG TA ĐANG HỌC THEO KIỂU... CHỈ NGHE VÀ NHỚ

Hầu hết chúng ta học tiếng Anh bằng cách nghe, đọc, nhớ từ vựng, học quy tắc ngữ pháp. Rồi nghĩ rằng khi input đủ nhiều thì tự nhiên sẽ nói được.

Nhưng hông phải vậy nhe.

Nhà ngôn ngữ học Merrill Swain có một nghiên cứu nổi tiếng. Bà dạy học sinh nhỏ ở Canada theo chương trình immersion, tức là cả ngày chỉ nghe và đọc tiếng Pháp, hông có tiếng Anh gì hết. Sau vài năm, khả năng hiểu của tụi nhỏ rất tốt. Nhưng khi kiểm tra nói và viết thì vẫn còn yếu.

Kết luận của Swain: Nghe và đọc nhiều là cần, nhưng chưa đủ. Não người cần được ép sản xuất ngôn ngữ ra ngoài, phải nói và viết thật, thì mới hình thành phản xạ được.

Nôm na hơn: nghe nhiều, học từ nhiều, nhưng nếu hông luyện nói ra thì vẫn hông nói được. Đơn giản vậy thôi.

SỰ THẬT VỀ CÁCH MÌNH HỌC HỒI NHỎ

Cô hông nói xấu ai nhe, cô chỉ phân tích thực tế.

Lớp 40 bạn, 45 phút, một giáo viên. Về mặt vật lý thì hông thể cho từng bạn luyện nói đủ lần được. Nên đương nhiên sẽ tập trung vào dạy ngữ pháp, từ vựng, cấu trúc câu cho cả lớp nghe chép, rồi làm bài tập. Phần nói thì nếu có cũng vài phút, mang tính đối phó.

Kết quả là bạn ra trường với đầy kiến thức trong đầu, nhưng hông có phản xạ nói. Khi gặp người nước ngoài, cái kiến thức đó hông kịp chuyển thành lời.

Đó hông phải lỗi của bạn. Là cách học đó chưa tạo ra phản xạ nói được.

VẬY PHẢI LÀM SAO?

Cô dạy 8 năm và thấy rõ ràng: người tiến bộ nhanh nhất hông phải người học nhiều từ nhất hay thuộc nhiều quy tắc nhất. Mà là người được luyện nói đủ nhiều lần, trong môi trường đủ an toàn để sai, và có người chỉ ra lỗi ngay khi sai.

Ở Simple, lớp chỉ có 6-10 người, hơn 70% thời lượng mỗi buổi là luyện nói thật, và giáo viên sửa ngay trong buổi học chứ hông phải viết nhận xét về nhà bạn tự đọc một mình.

Bạn đã học đủ lâu rồi. Cái thiếu hông phải thêm từ vựng hay ngữ pháp, mà là môi trường để nói ra những thứ bạn đã biết.

Bạn muốn biết mình đang ở level nào hông? Comment TEST, cô gửi bài kiểm tra level miễn phí và tư vấn lộ trình phù hợp nhen.

Cô là Ms. Huyền, cô đang dạy ở Simple nè. Cần hỏi gì cứ nhắn cô nhen 💜

[COI PHIM BẬT SUB THÌ MƯỢT MÀ TẮT SUB MỘT CÁI LÀ... ĐỨNG HÌNH]

Bữa có bạn nhắn cô: "Cô ơi, em coi Friends bật sub tiếng Anh hiểu được 70-80% lận. Em mừng quá tắt sub thử coi... ai dè đứng hình luôn. Hông hiểu gì hết trơn á cô. Em tệ vậy hả cô?"

(Friends là bộ sitcom Mỹ đời cũ mà nhiều bạn hay lấy để luyện nghe đó nha.)

Cô nói liền: Bạn hông tệ đâu.

Đó… bạn vừa đụng đúng cái mà rất nhiều người hay hiểu lầm: tưởng đọc hiểu được thì nghe cũng hiểu được.

Nghe quen hông cả nhà?

Đọc với nghe là 2 kỹ năng hoàn toàn khác nhau. Khác thiệt đó, hông phải tại bạn lười đâu.

Lúc đọc sub, cơ chế của não bộ lúc này thong thả lắm. Bạn hoàn toàn được quyền chủ động dừng lại. Mắt bạn lướt tới đâu là não tự động dịch tới đó, lỡ có gặp từ lạ thì mình chỉ cần khựng lại một nhịp rồi đoán nghĩa dựa theo ngữ cảnh. Nói chung là bạn có dư dả thời gian để xử lý thông tin.

Còn lúc nghe thì ngược lại hẳn. Âm thanh trôi qua một lần là mất, hông chờ ai hết. Người bản xứ lại hay nói nhanh, nuốt âm, nối âm tùm lum. Kiểu như câu "What are you doing" họ đọc dính lại nghe thành "whaddaya doin". Thành ra, lúc bạn còn lục lọi trong đầu xem "what... are" nghĩa là gì, thì người ta đã nói xong 3 câu tiếp theo rồi. Kết quả là cái tai thì đi trước, mà cái não thì vẫn bị kẹt lại ở câu đầu tiên trong sự ngơ ngác.

Nên cái bạn giỏi là ĐỌC. Còn cái TAI thì chưa được luyện riêng. Hai cái đó hông tự thông cho nhau đâu nha.

Giống bạn đọc công thức nấu phở vanh vách mà chưa từng đứng bếp nấu lần nào vậy á. Đọc được hông có nghĩa là nấu được. Tiếng Anh cũng vậy đó.

Vậy luyện tai sao cho đúng đây?

Đừng coi phim cả tập dài để luyện nghe. Phim nói nhanh quá, hợp để giải trí hơn là học. Bạn cứ lấy cho cô một đoạn ngắn thôi, cỡ 1-2 phút là vừa đẹp.

- Nghe trước, hông sub: Nghe vài lần coi tai mình tự bắt được bao nhiêu phần trăm.
- Mở transcript ra đối chiếu: À, chỗ này nó nói chữ này mà hồi nãy cái tai mình nghe ra kiểu khác.
- Nghe lại lần nữa: Lần này tai bắt đầu "ăn" được âm thanh chuẩn rồi đó.

Có một bước nữa ăn tiền lắm, gọi là Shadowing (nhại âm). Tức là nghe câu nào, bạn nhại lại y chang câu đó, bắt chước cả tốc độ lẫn chỗ nuốt âm của người ta. Bạn nói được kiểu nuốt âm đó thì tự nhiên tai bạn sẽ nghe ra được kiểu đó.

Nói nhỏ cho công bằng: shadowing hợp với bạn đã có chút nền, cỡ A2 trở lên. Đang mất gốc thiệt sự thì có bước nhẹ hơn để bắt đầu, cô nói riêng ở bài khác nha.

Tắt sub mà chưa hiểu thì đừng trách mình dở. Cái tai của bạn chỉ là chưa tới lượt được luyện tập bài bản thui. Luyện đúng cách rồi nó nghe ra hết à. 💜

Bạn nào muốn luyện nghe mà chưa biết bắt đầu từ đâu, comment "NGHE" cho cô, cô gửi lộ trình luyện nghe theo level của mình nhen.