10/09/2025
Ký Ức Là Gì? & Cách Dùng Ký Ức Trong Viết Lách
Ký ức là một điều tuyệt vời. Nhiều phần trong não bộ phối hợp với nhau để thu thập, mã hóa, lưu trữ và truy xuất lại những trải nghiệm giác quan, ngắn hạn, dài hạn về sự kiện, con người và trải nghiệm mà bạn từng đi qua trong đời.
Đôi khi, nhất là với chấn thương tâm lý, những ký ức ấy có thể bị chôn sâu trong tâm trí – não bộ đang cố bảo vệ bạn khỏi chúng. Nhưng cũng có những ký ức đẹp đến mức chỉ cần một mùi hương nhẹ thoảng qua, như hương vani, cũng có thể khơi gợi cảm giác hạnh phúc.
Ký Ức – Kho Tài Nguyên Vô Tận Cho Người Viết
Mọi ký ức của bạn đều có thể rơi vào một trong hai nhóm:
- “Những điều tôi yêu thích nhất”
- Hoặc “Chiếc hộp không nên mở”.
Nhưng tất cả đều hữu ích cho việc viết. Ký ức gần như là một nguồn tài nguyên vô tận. Đừng ngại dùng chúng – thực tế, việc khai thác ký ức gần như là điều bắt buộc để tạo nên một câu chuyện hay.
Bạn sẽ có những ký ức về:
- Con người: người thân yêu (cha mẹ, ông bà, anh chị em, bạn bè, người yêu, vợ/chồng, con cái); bạn bè, kẻ thù; người từng gặp một lần; người tương tác hằng ngày mà không thật sự quen (như nhân viên pha chế quán cà phê); người chỉ nhìn thấy hằng ngày (như bảo vệ tòa nhà) nhưng chưa từng trò chuyện.
- Không gian bên trong: văn phòng, trung tâm thương mại, cửa hàng, phòng khám, bệnh viện, phòng chờ thú y, xe hơi, tàu, máy bay, nơi thờ tự, quán bar, nhà hàng…
- Địa điểm: thành phố, công viên, xưởng gỗ, cửa hàng cây cảnh, rạp phim drive-in, sân băng, bãi biển, nhà hát, hồ bơi công cộng, khuôn viên đại học, sân trường…
- Khung cảnh: nhìn ra từ cửa sổ, mép vách đá, khoang máy bay, từ bãi biển ra sa mạc, trong rừng, trên cánh đồng… Và nhớ, khung cảnh không bao giờ chỉ một chiều: đứng trên bãi biển nhìn ra biển là một cảnh, quay lại nhìn vào làng chài phía sau cũng là một cảnh.
- Động vật: thú cưng; thú trong sở thú; động vật hoang dã; những loài thường ngày như con ếch dưới chậu vỡ, mèo nhà hàng xóm, con quạ đậu cổng mỗi sáng…
- Ngôi nhà: nơi bạn lớn lên, nhà ông bà, nhà bạn bè, trường nội trú…
- Đồ ăn & thức uống: bữa cơm nhà, nhà hàng, đồ ăn nhanh…
- Trang phục: đồng phục học sinh, quân phục, áo len, cotton, vải tổng hợp, váy cưới, đồ bơi ôm sát, đôi tất cứ tuột xuống hoài…
- Sự kiện: ngày đầu tiên đi học, ngày đầu đi làm, lần đầu bị đuổi việc, buổi hẹn hò đầu tiên, lần chia tay, lễ trưởng thành, đính hôn, cưới hỏi, sinh – tử, đám tang, gương mặt cha mẹ khi vui sướng hoặc thất vọng, tìm thấy lá thư tình cũ của ông bà… Cuộc đời ta đầy ắp sự kiện – lớn hay nhỏ đều có thể đưa vào trang viết.
Mỗi ký ức là một mỏ thông tin, gồm:
- Ngoại hình: người, nơi chốn, phương tiện trông như thế nào?
- Giác quan: mùi, âm thanh, hương vị, cách vận hành.
- Môi trường: thời tiết như muốn hủy diệt bạn, hay lại dễ chịu như ly champagne.
- Cảm xúc lúc ấy: khi bạn trực tiếp trải nghiệm.
- Cảm xúc khi nhìn lại: ký ức thay đổi theo thời gian. Giờ nghĩ lại, chúng khiến bạn thấy thế nào?
- Âm nhạc: một bài hát có thể giải phóng cả một ký ức mạnh mẽ.
Cách Dùng Ký Ức Trong Viết
Bạn có thể nghĩ: “Nhưng tôi đang viết truyện viễn tưởng ngoài không gian, đâu phải hồi ký!”. Thực ra, ký ức vẫn áp dụng được:
Ví dụ: cảm giác bị cha mẹ quên đón ở trường có thể giúp bạn miêu tả cảm giác cô đơn của một phi hành gia khi vợ/chồng không ra sân bay chào đón sau chuyến bay dài.
Hoặc nỗi buồn giận khi không có mặt ở ngày hội thể thao của con vì đang làm nhiệm vụ trên sao Hỏa.
Bạn không cần kể lại ký ức y nguyên, mà có thể lấy cảm xúc từ đó để truyền cho nhân vật.
Mọi ký ức đều có thể nuôi dưỡng tác phẩm – từ romance cổ điển, thriller hiện đại, comedy, cho đến dystopia. Dù là ký ức của bạn, chúng có thể trở thành trải nghiệm của nhân vật. Hãy lục lọi ký ức để tìm thứ có thể giúp bạn xây dựng phản ứng, cảm xúc và trải nghiệm thật thuyết phục.
Cốt truyện là dãy bước từ A đến Z. Nhưng câu chuyện chính là trải nghiệm, những cuộc gặp gỡ và cảm xúc của nhân vật. Hãy dùng ký ức để thổi hồn cho chúng.
Ngoài ra, ký ức cũng có thể không đáng tin cậy – điều này có thể tạo ra xung đột tuyệt vời trong tác phẩm của bạn.