01/03/2026
Kinh Nghiệm Học Pentest – Hành Trình Từ Số 0 Đến Tư Duy Tấn Công
Pentest (Pe*******on Testing) là một trong những lĩnh vực hấp dẫn nhất trong an ninh mạng. Tuy nhiên, đây cũng là con đường dễ khiến nhiều người “vỡ mộng” vì học lan man, thiếu định hướng và nóng vội. Dưới đây là những kinh nghiệm thực tế mình rút ra trong quá trình học và làm Pentest (quan điểm cá nhân, có thể đúng hoặc chưa đúng với tất cả mọi người, mong không mang ra tranh cãi).
1/ Mình có yêu thích về an ninh mạng, cũng từng đọc tài liệu, tham gia các diễn đàn và thử một số công cụ, nhưng kiến thức ban đầu chỉ ở mức cơ bản. Sau đó mình rẽ sang làm kinh doanh, chuyển nơi ở và bắt đầu những công việc mới không liên quan tới IT hay an ninh mạng. Tuy nhiên, mình vẫn có nền tảng cơ bản và tư duy giải quyết vấn đề, chỉ có điều kiến thức chuyên môn dần mai một theo thời gian.
2/ Một cơ duyên lớn đến khi mình được tiếp cận và học khóa PEN200 của Offsec. Trước đó mình cũng đã học qua nhiều môn liên quan, nhưng chúng chỉ mang tính bổ trợ. Thực sự phải đến khi hoàn thành toàn bộ chương trình PEN200, mình mới hình thành được tư duy, kỹ thuật và cách tiếp cận một bài pentest một cách bài bản. Kiến thức pentest rất rộng, bao gồm rất nhiều kỹ thuật từ nhiều lĩnh vực khác nhau. Không thể học trong một, hai ngày hay chỉ qua một khóa ngắn hạn mà nắm vững được. Mình cần một quá trình luyện tập liên tục, sự kiên trì, cùng với sự giúp đỡ và may mắn từ các giảng viên, bạn bè và hệ thống thực hành, hỗ trợ của Offsec. Sau khóa học, điều quan trọng nhất mình có được không chỉ là kỹ thuật, mà là khả năng tự nghiên cứu, đọc tài liệu kỹ thuật và tìm thêm thông tin một cách dễ dàng hơn.
3/ Nếu muốn học, mọi người có thể chọn bất kỳ khóa học hoặc nền tảng nào phù hợp như Offsec, HTB, TryHackMe, LetDefend,… Điều quan trọng không phải là học ở đâu, mà là học đến cùng, hỏi đến cùng, chịu khó đọc, nghe và tìm hiểu tài liệu, bài báo và kinh nghiệm từ những người giỏi hơn mình. Kiến thức sẽ tích lũy dần dần, không thể trong ngày một ngày hai. Các kỹ sư, pentester, attacker hay red team đều phải trải qua rất nhiều thực chiến mới có được kinh nghiệm.
Mình thấy nhiều bạn hỏi về lộ trình học, cách học hay tài liệu. Theo mình, tất cả có thể quy về một điểm chung: hãy chọn một cuốn sách, một tài liệu hoặc một kênh YouTube bất kỳ và học, làm từ đầu đến cuối một cách hoàn chỉnh. Mình tin rằng sau khi hoàn thành trọn vẹn một tài liệu như vậy, nó sẽ mở ra những cánh cửa tiếp theo cho bạn.
4/ Vì sao? Khi bạn làm một bài lab từ 0xdf của Hack The Box hay S1REN của Offsec, bạn sẽ thấy có vô số thứ liên quan, rất nhiều kỹ thuật tấn công, dò tìm và vượt qua cơ chế bảo mật được trình bày theo những cách khác nhau. Không bài nào giống bài nào. Khi muốn hiểu kỹ một bài lab, bạn buộc phải tìm hiểu các thông tin liên quan, học cách các lệnh hoạt động, dịch vụ vận hành như thế nào. Cách học này giúp bạn hiểu bản chất vấn đề, áp dụng được vào thực tế và nhớ lâu hơn. Ngoài ra, những kiến thức IT học trong trường là nền móng quan trọng giúp bạn hiểu sâu hơn về hệ thống. Vì vậy, cần học cẩn thận, hiểu bài, vì sau này khi cần, bạn sẽ biết cách sử dụng và áp dụng chúng.
5/ AI hiện nay hỗ trợ rất nhiều trong việc giải thích các câu hỏi khó và khắc phục lỗi. Tuy nhiên, không nên lạm dụng AI trong toàn bộ quá trình pentest. Hãy tự làm từng bước theo những gì mình biết và hiểu trước, sau đó mới hỏi AI xem mình còn thiếu hoặc quên điều gì không. Làm đầy đủ và chi tiết từng bước rồi mới chuyển sang bước tiếp theo. Nếu bạn để AI tạo ra toàn bộ quy trình và chỉ làm theo mà không hiểu sâu, sau này sẽ rất khó nhớ và áp dụng lại. Khi đó, bạn giống như một người làm theo lệnh của AI hơn là người điều khiển AI.
6/ Các lộ trình và roadmap có thể tìm thấy ở khắp nơi. Nhưng để nâng cao trình độ và kinh nghiệm, bạn bắt buộc phải tự làm và có môi trường thực hành. Nếu được làm việc tại một công ty hoặc doanh nghiệp thì rất tốt. Nếu không, bạn cần thực hành trên các nền tảng hoặc tự xây dựng lab cho riêng mình. Dù theo cách nào, bạn cũng sẽ phải bỏ tiền, bỏ thời gian hoặc bỏ công sức. Phần lớn các bài miễn phí chỉ dừng ở mức rất cơ bản, mang tính khái niệm ban đầu.
7/ Khi bước vào pentest, bạn sẽ bắt đầu từ việc dò tìm thông tin, khai thác và do thám. Từ những thông tin ban đầu, bạn tìm ra lỗ hổng, điểm yếu đăng nhập hoặc các điểm có thể khai thác. Dựa trên các kỹ thuật xâm nhập, bạn vào được bên trong hệ thống. Sau đó là quá trình nâng quyền và di chuyển sang các máy khác để tiếp cận các máy chủ quan trọng. Mỗi phần trong quá trình này có thể mất nhiều năm để thành thạo. Ví dụ, chỉ riêng việc thành thạo khai thác lỗ hổng web đã đủ để bạn làm việc và trở thành chuyên gia trong lĩnh vực kiểm thử web mà không cần phải học toàn bộ quy trình pentest.
Vậy nếu hỏi lộ trình web pentest như thế nào, mình vẫn quay lại ý ở mục 3: hãy chọn một tài liệu, bắt đầu học và hoàn thành nó một cách nghiêm túc. Đừng học lan man quá sớm. Hoàn thành một thứ, rồi cánh cửa tiếp theo sẽ tự mở ra.
cdcyber.org