17/09/2025
[LỚP 9 VÀ 12] ĐỀ SỐ 01 VÀ ĐÁP ÁN THAM KHẢO
I. ĐỌC - HIỂU (4,0 điểm)
Đọc văn bản:
MƯA ĐỎ
Tóm tắt bối cảnh: Mùa hè năm 1972 đỏ lửa, các chiến sĩ giằng co từng tấc đất với địch ở Thành cổ Quảng Trị. 81 ngày đêm chiến đấu nơi đây đã viết nên một thiên anh hùng ca bất hủ về lòng yêu nước, sự hi sinh của những người lính quân đội anh hùng. Đoạn trích dưới đây viết về những ngày chiến đấu đầu tiên của tiểu đội.
Dòng sông về đêm vẫn sáng rực như ban ngày. Ánh hỏa châu(1) thả vào dòng nước làm nó đỏ bầm như dòng nham thạch từ ngọn núi lửa nào đó phun ra từ trời. Pháo vẫn bắn dai dẳng như những tiếng ho khan đặc đờm của một con quái thú ẩn trong bóng tối.
Dứt pháo, lập tức có nhiều võng cáng, nhiều bóng đen chống gậy, chống nạng, băng bó trắng toát từ mọi góc tối lao ra gợi lên một đoàn âm binh hiện lên từ địa ngục.
Bác sĩ Lê cũng từ đâu đi đến, áo lót, quần dài, chẳng có tí áo choàng, áo khoác nào cho ra dáng một ông thầy thuốc. Cái giọng câng(2) không có vẻ gì là bác sĩ cả, cứ nặng trình trịch như một người phu mộ, thỉnh thoảng lại còn gắt nhặng lên:
- Tôi nhắc lại lần nữa, thương binh nặng mới được xuống thuyền, thương binh nhẹ tự ôm phao bơi qua[...]
Đến lượt Cương dìu người thương binh băng đùi đi đến. Như thói quen nghề nghiệp nhìn đâu cũng thấy lúc nhúc vi trùng, bác sĩ Lê quát luôn:
- Ê, dừng lại! Bị vào đâu?
- Vào đùi ạ.
- Phân mềm hay xương?
- Dạ, cả hai.
- Sao không nói cả ba luôn? Xem nào! Anh cúi xuống vết thương nắn nắn, bẻ bẻ rồi nhìn lên:
- Tôi bó nó cả xương ra rồi! Thế các cậu không biết ấn nó vào rồi ga rô(3) lại cho đàng hoàng à? Xương người chứ có phải xương gà đâu. Xuống!
- Em… em tự bơi được. - Cậu thương binh nhăn nhó.
- Nhiều lời, lên thuyền! Nhanh không pháo nó lại bắn bỏ mẹ bây giờ! Rồi đột ngột anh quay qua Cương:
- Này! Hà Nội phải không?
- Sao bác sĩ biết?
- Ngửi mùi là biết. Toàn mùi trèo me trèo sấu, mốc xì. Tớ cũng Hàng Thánh phố cổ đây, làm sao thì làm, đừng để xấu mặt thủ đô nhé, thằng em! Đưa cậu ấy xuống đi!
Các thương binh được khênh, dìu lên những con thuyền đã đậu sẵn. Có thương binh nặng nhọc đưa lên được rồi nhưng mất thăng bằng ngã tòm xuống nước, lại phải vớt lên. Lại có thương binh đang nằm thoi thóp trên võng cáng với vầng băng quấn kín đầu, lên được thuyền rồi lại tỉnh như sáo, tự chuyển người tìm một chỗ ngồi chắc chắn nhất, cũng may mà đôi mắt cú vọ(4) của người bác sĩ không nhìn thấy.
Vô tình Cường lại dìu bạn lên con thuyền nằm cạnh thuyền của cô gái tên Hồng. Cô đứng đó, đẫm mồ hôi, ống quần xắn cao để lộ đôi bắp chân thon trắng đến phi lý. Hai ánh nhìn bất giác chạm nhau…
Hồng hỏi khẽ:
- Anh... anh bị rồi ư?
- Không, tôi chỉ chuyển thương rồi lại trở về ngay.
- Sao mới có ngày đầu đã bị quá trời thế này? - Giọng cô xa xót. - Anh... anh Cường ráng cẩn thận nghen! Anh mà bị là em... không chở đâu.
- O(5) biết tên tôi ư?- Cường tròn mắt.
- Đàn bà con gái xứ này muốn biết cái gì là biết được hết à. Vang khẽ một tiếng cười khúc khích. Một cô khác chạy đến, ống quần ướt sũng, giọng Quảng Trị vang lên lúc này thật ngọt:
- Báo cáo Xã đội trưởng, các thuyền đã đủ người, chị cho xuất phát! Hồng gật đầu:
- Em nói các thuyền chú ý qua thật lẹ! Rồi cô quay lại anh, giọng như gió thoảng:
- Em đi nha anh! Không mong gặp lại...
Thuyền ra giữa dòng rồi anh mới chợt hiểu ra câu nói tưởng như vĩnh biệt, như chia xa lần cuối ấy. Không, gặp lại chứ, nhất định sẽ gặp nhưng cô gái ơi, yên trí đi, tôi sẽ không gặp trong hình hài một thương phế binh đâu. Mà em cũng đừng để bị làm sao nhé! Cầu mong cho em cứ đêm đêm qua sông mãi thế này để thỉnh thoảng tôi còn được nhìn thấy em và, nói thật nhé, sự có mặt của em, của những cô gái như em sẽ làm cho ý nghĩa cuộc chiến đấu này giàu có hơn và làm cho mọi khổ đau chết chóc vơi nhẹ đi...
(Chu Lai , Mưa đỏ , NXB Quân đội nhân dân, 2025, tr102 - 103)
*Chu Lai (1946): Tên thật là Chu Văn Lai, là một nhà văn, Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông sinh tại Nghệ An, quê gốc ở Hưng Yên và là con trai của nhà viết kịch Học Phi. Chu Lai từng là lính của binh chủng đặc công, đã tham gia chiến đấu tại nhiều chiến trường ác liệt, trong đó có mặt trận Quảng Trị năm 1972. Văn của Chu Lai thường mang đậm chất hiện thực, trần trụi, g*i góc nhưng cũng đầy tính nhân văn, tập trung khắc họa hình ảnh người lính trong và sau cuộc chiến.
*Mưa đỏ là tiểu thuyết của Chu Lai, được Nhà xuất bản Quân đội nhân dân phát hành lần đầu năm 2014. Tác phẩm lấy bối cảnh là cuộc chiến đấu 81 ngày đêm tại Thành cổ Quảng Trị mùa hè năm 1972 – một trong những trận đánh khốc liệt nhất trong lịch sử chiến tranh Việt Nam.
Chú thích từ ngữ:
(1) Hỏa châu: Loại pháo sáng, khi bắn lên trời sẽ b**g dù và cháy sáng rực một vùng rộng lớn, thường được dùng trong quân sự để chiếu sáng chiến trường ban đêm hoặc ra tín hiệu.
(2) Câng: (Từ địa phương, khẩu ngữ) Có thái độ tỏ ra hơn người, ngạo mạn, bất cần.
(3) Ga rô: Phiên âm từ "garrot" (tiếng Pháp), là một kỹ thuật trong sơ cứu, dùng dây hoặc băng vải siết chặt phía trên vết thương ở tay, chân để cầm máu tạm thời.
(4) Mắt cú vọ: Cách ví von đôi mắt tinh anh, sắc sảo, nhìn thấu mọi việc, giống như mắt của con cú, con vọ chuyên săn mồi ban đêm.
(5) O: (Phương ngữ miền Trung) Từ nhân xưng ngôi thứ hai, dùng để gọi một cách thân mật người con gái, phụ nữ trẻ tuổi (tương đương với "cô", "chị").
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1 (0,5 điểm). Xác định ngôi kể của văn bản.
Ngôi kể của văn bản là: Ngôi thứ ba.
Câu 2 (0,5 điểm). Câu chuyện diễn ra ở đâu, thời điểm nào?
Câu chuyện diễn ra ở dòng sông Thạch Hãn tại Thành cổ Quảng Trị, vào một đêm mùa hè năm 1972.
Câu 3 (1,0 điểm). Tóm tắt các sự việc chính được kể trong đoạn văn bản.
- Cảnh chuyển thương binh qua sông trong đêm pháo kích dữ dội.
- Cuộc đối thoại giữa Cường và bác sĩ Lê để sắp xếp thương binh.
- Cuộc gặp gỡ, trò chuyện ngắn giữa Cương và cô gái tên Hồng.
- Dòng suy ngẫm của Cường về ý nghĩa cuộc chiến sau khi thuyền của Hồng rời đi.
Câu 4 (1,0 điểm). Phân tích tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong những câu văn sau:
Dòng sông về đêm vẫn sáng rực như ban ngày. Ánh hỏa châu thả vào dòng nước làm nó đỏ bầm như dòng nham thạch từ ngọn núi lửa nào đó phun ra từ trời. Pháo vẫn bắn dai dẳng như những tiếng ho khan đặc đờm của một con quái thú ẩn trong bóng tối.
Bước 1: Gọi tên + Chỉ rõ
- Biện pháp tu từ so sánh được sử dụng qua các câu văn sau:
+ "đỏ bầm như dòng nham thạch"
+ "Pháo vẫn bắn dai dẳng như những tiếng ho khan đặc đờm của một con quái thú"
Bước 2: Phân tích tác dụng về mặt hình thức
- Biện pháp tu từ làm cho câu thơ trở nên sinh động, hấp dẫn, giàu giá trị gợi hình, gợi cảm, tác động sâu sắc đến trí tưởng tượng của người đọc.
Bước 3: Phân tích tác dụng về mặt nội dung
- Qua đó, tác giả khắc họa thành công bức tranh chiến trường chân thực, dữ dội từ màu sắc đến âm thanh. Tác giả tả màu sắc ghê rợn, chết chóc của dòng sông dưới ánh hỏa châu, cùng với việc âm thanh hóa tiếng pháo, Chu Lai đã nhấn mạnh sự khốc liệt, bi thương của chiến tranh, biến nó thành một thực thể sống tàn bạo, gieo rắc nỗi kinh hoàng, ngột ngạt, đe dọa sự sống.
Bước 4: Phân tích tác dụng biểu cảm, khơi gợi thông điệp
- Qua đây, tác giả bộc lộ sự biết ơn, ngợi ca tinh thần chiến đấu quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh của những người lính Việt Nam, lên án tội ác của kẻ xâm lược gây ra một cuộc chiến tranh phi nghĩa.
Câu 5 (1,0 điểm). Qua đoạn trích, anh/chị hãy nhận xét khoảng 5 đến 7 dòng về vẻ đẹp phẩm chất của con người Việt Nam trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.
Từ đêm chuyển thương bi tráng trong "Mưa đỏ", ta thấy vẻ đẹp của con người Việt Nam là sự hòa quyện giữa chất anh hùng và tình người sâu sắc. Chất anh hùng là lòng dũng cảm, kiên cường đối mặt với cái chết để giành giật sự sống. Nhưng chính tình người mới là điểm sáng rực rỡ nhất: đó là sự lạc quan, nhân ái tỏa sáng giữa bom đạn, thể hiện qua sự tận tụy g*i góc của bác sĩ Lê và lời chúc bình an tinh tế của cô gái lái đò. Chính sự đan xen giữa một trái tim nóng và một cái đầu lạnh này đã tạo nên sức mạnh tinh thần bất bại, giúp họ vượt qua mọi tàn khốc của chiến tranh.
MỞ RỘNG MỘT SỐ CÂU HỎI KHÁC:
Câu 2 (0,5 điểm). Theo văn bản, vì sao dòng sông về đêm lại có màu "đỏ bầm như dòng nham thạch"?
Ánh hỏa châu thả vào dòng nước làm nó đỏ bầm như dòng nham thạch từ ngọn núi lửa
Câu 2 (0,5 điểm). Theo em, nhan đề "Mưa đỏ" có ý nghĩa gì?
Nhan đề "Mưa đỏ" là một nhan đề giàu sức gợi, mang nhiều lớp ý nghĩa sâu sắc:
- "Mưa" gợi tả cơn mưa bom đạn, pháo kích dày đặc, không ngớt của kẻ thù trút xuống mảnh đất Thành cổ. "Đỏ" là màu của lửa đạn, của ánh hỏa châu nhuộm dòng sông, và đau đớn hơn, đó là màu máu của các chiến sĩ đã anh dũng hy sinh. "Mưa đỏ" là hình ảnh chân thực nhất về một cơn mưa của lửa đạn và máu.
- Nhan đề gợi lên sự khốc liệt, bi tráng đến tột cùng của cuộc chiến 81 ngày đêm tại Quảng Trị. Nó vừa là bản cáo trạng tội ác chiến tranh, vừa là một biểu tượng ca ngợi sự hy sinh vĩ đại, bất tử của thế hệ những người lính trẻ đã lấy máu đào của mình để tô thắm cho nền độc lập, tự do của Tổ quốc.
Câu 2 (1,0 điểm). Tìm những từ ngữ, hình ảnh miêu tả âm thanh và ánh sáng trong đoạn văn đầu tiên. Sự kết hợp của những âm thanh và ánh sáng đó tạo ra một không khí chiến trường như thế nào?
- Từ ngữ, hình ảnh miêu tả ánh sáng: "sáng rực như ban ngày", "ánh hỏa châu", "đỏ bầm như dòng nham thạch".
- Từ ngữ, hình ảnh miêu tả âm thanh: "pháo vẫn bắn dai dẳng", "những tiếng ho khan đặc đờm của một con quái thú".
- Sự kết hợp giữa một thứ ánh sáng ma quái, chết chóc và những âm thanh ghê rợn, không dứt đã vẽ ra một không khí chiến trường vô cùng căng thẳng, ngột ngạt và dữ dội, nơi sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc.
Câu 3 (1,0 điểm). Phân tích sự đối lập giữa lời nói, thái độ bên ngoài và hành động, nội tâm bên trong của nhân vật bác sĩ Lê. Sự đối lập đó cho thấy vẻ đẹp phẩm chất nào của người lính trong chiến tranh?
Nhân vật bác sĩ Lê được khắc họa qua nghệ thuật đối lập đặc sắc giữa vẻ ngoài và nội tâm:
- Vẻ ngoài: Bác sĩ Lê hiện lên với vẻ ngoài xù xì, g*i góc. Ngoại hình thì xuề xòa, không kiểu cách ("áo lót, quần dài"), lời nói thì "câng", "gắt nhặng lên" như một người phu mộ, thái độ thì có vẻ bất cần, lạnh lùng.
- Nội tâm bên trong: Trái ngược với vẻ ngoài đó là một trái tim nhân hậu và đầy trách nhiệm. Ông hành động rất cẩn trọng, tỉ mỉ khi khám cho thương binh ("nắn nắn, bẻ bẻ"). Ông quyết đoán, dứt khoát ưu tiên người bị thương nặng hơn để đảm bảo an toàn tối đa cho họ. Đặc biệt, câu nói với Cương ("Tớ cũng Hàng Thánh phố cổ đây... đừng để xấu mặt thủ đô nhé, thằng em!") đã bộc lộ một tình cảm đồng đội, đồng hương ấm áp, sâu sắc và đầy tinh thần trách nhiệm.
- Sự đối lập này đã khắc họa thành công vẻ đẹp chân thực, không tô vẽ của người lính trong chiến tranh. Vẻ ngoài g*i góc, cứng rắn là lớp vỏ bọc cần thiết để họ trở nên mạnh mẽ hơn trước sự khốc liệt của chiến trường. Nhưng sâu thẳm bên trong họ vẫn là lòng nhân ái, tình đồng đội sâu nặng và tinh thần trách nhiệm cao cả.
Câu 3 (1,0 điểm). Phân tích hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ ẩn dụ trong câu văn: "Dứt pháo, lập tức có nhiều võng cáng, nhiều bóng đen chống gậy, chống nạng, băng bó trắng toát từ mọi góc tối lao ra gợi lên một đoàn âm binh hiện lên từ địa ngục."
Trong câu văn, tác giả đã sử dụng thành công biện pháp tu từ ẩn dụ, thể hiện qua hình ảnh "một đoàn âm binh hiện lên từ địa ngục". Biện pháp tu từ này có tác dụng nghệ thuật sâu sắc:
- Thứ nhất, về hình thức nghệ thuật, nó góp phần làm cho lời văn trở nên giàu hình ảnh, tăng sức gợi hình, gợi cảm, đồng thời tạo ra một lối diễn đạt hàm súc, gây ấn tượng thị giác mạnh mẽ và ám ảnh trong lòng người đọc.
- Thứ hai, qua đó, tác giả đã nhấn mạnh, cực tả sự tàn khốc và bi thương đến tột cùng của chiến tranh. Hình ảnh "âm binh", "địa ngục" đã lột tả tận cùng nỗi đau cả về thể xác lẫn tinh thần mà người lính phải gánh chịu, biến họ từ những con người khỏe mạnh thành những hình hài ma quái, vật vờ giữa lằn ranh sinh tử.
- Đồng thời, hình ảnh ẩn dụ này còn bộc lộ niềm xót xa, đau đớn của nhà văn trước những mất mát to lớn của dân tộc, và sâu xa hơn là lời lên án đanh thép tội ác của chiến tranh phi nghĩa.
Câu 3 (1,0 điểm). Chỉ ra đâu là lời của người kể chuyện và đâu là lời độc thoại nội tâm của nhân vật Cường trong đoạn văn cuối cùng. Phân tích tác dụng của việc chuyển đổi từ lời kể sang lời độc thoại nội tâm ở cuối đoạn trích.
- Lời của người kể chuyện (ngôi thứ ba): "Thuyền ra giữa dòng rồi anh mới chợt hiểu ra câu nói tưởng như vĩnh biệt, như chia xa lần cuối ấy."
- Lời độc thoại nội tâm của nhân vật Cường: Là toàn bộ phần còn lại, từ "Không, gặp lại chứ, nhất định sẽ gặp..." cho đến hết đoạn trích.
- Việc chuyển đổi từ lời kể khách quan sang dòng độc thoại nội tâm chủ quan là một thủ pháp nghệ thuật tinh tế, mang lại nhiều tác dụng:
+ Giúp tác giả đi sâu vào thế giới bên trong, khám phá một cách trực tiếp và tinh tế những diễn biến tình cảm, những trăn trở, suy nghĩ của Cương.
+ Qua dòng độc thoại, người đọc thấy được sự chuyển biến của anh, từ ngỡ ngàng đến thấu hiểu sâu sắc ý nghĩa trong lời nói của Hồng và tìm thấy một động lực chiến đấu mới, cao đẹp hơn.
+ Đây cũng là cách để tác giả bộc lộ tư tưởng, chủ đề của tác phẩm một cách tự nhiên nhất: tình yêu và vẻ đẹp con người chính là nguồn sức mạnh tinh thần to lớn giúp người lính vượt qua gian khổ, làm cho cuộc chiến trở nên giàu ý nghĩa hơn.
Câu 4 (1,0 điểm). Anh/Chị hiểu như thế nào về ý nghĩa câu nói của nhân vật Hồng: "Em đi nha anh! Không mong gặp lại..."? Câu nói đó thể hiện vẻ đẹp tâm hồn và khát vọng gì của con người trong chiến tranh?
Câu nói của nhân vật Hồng là một lời thoại đặc sắc, hàm súc và giàu ý nghĩa:
- Ý nghĩa bề mặt: Đây là một lời chia tay lạnh lùng, phũ phàng, tưởng như cự tuyệt.
- Ý nghĩa sâu xa: Ẩn sau đó lại là một lời chúc đầy yêu thương và nhân hậu. Cô "không mong gặp lại" anh trên con thuyền chở thương binh này, điều đó đồng nghĩa với việc cô cầu mong anh luôn được bình an, lành lặn, không bao giờ phải trở thành một thương binh. Đó là lời từ chối của tình yêu thương, lời từ chối cuộc gặp gỡ trong hoàn cảnh đau thương.
- Qua câu nói, vẻ đẹp tâm hồn của Hồng được thể hiện rõ nét: một cô gái tinh tế, sâu sắc, có tấm lòng nhân ái và vị tha. Lời nói của cô chứa đựng một khát vọng hòa bình cháy bỏng, khát vọng mọi người lính đều được an toàn trở về sau cuộc chiến.
Câu 5 (1,0 điểm). Ở cuối đoạn trích, nhân vật Cương đã suy ngẫm: "...sự có mặt của em, của những cô gái như em sẽ làm cho ý nghĩa cuộc chiến đấu này giàu có hơn và làm cho mọi khổ đau chết chóc vơi nhẹ đi...". Điều này gợi cho em suy nghĩ gì? (Trình bày trong khoảng 5 - 7 dòng)
Suy ngẫm của nhân vật Cường đã gợi cho em những suy nghĩ sâu sắc về sức mạnh của vẻ đẹp con người và tình yêu thương trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất. Giữa hiện thực chiến tranh tàn khốc, nơi sự hủy diệt và cái chết luôn hiện hữu, sự xuất hiện của những vẻ đẹp bình dị, của tình người, tình yêu (mà cô gái Hồng là một hiện thân) đã trở thành một điểm tựa tinh thần quý giá. Nó không chỉ là nguồn động viên, mà còn là mục đích cao cả để người lính chiến đấu. Vẻ đẹp ấy nhắc họ nhớ về cuộc sống bình yên mà họ đang dùng cả tính mạng để bảo vệ, từ đó làm "vơi nhẹ" đi những đau thương, mất mát và tiếp thêm cho họ sức mạnh để đi đến ngày chiến thắng.
Câu 5 (1,0 điểm). Theo anh/chị, thông điệp sâu sắc nhất mà nhà văn Chu Lai muốn gửi gắm đến người đọc qua bức tranh hiện thực chiến tranh trong đoạn trích là gì? (Trình bày bằng một đoạn văn khoảng 5-7 dòng).
Theo em, thông điệp sâu sắc nhất mà nhà văn Chu Lai muốn gửi gắm qua đoạn trích là: Chiến tranh dù có tàn khốc, hủy diệt đến đâu cũng không thể nào dập tắt được vẻ đẹp tâm hồn, khát vọng sống và khát vọng yêu thương của con người. Giữa mưa bom bão đạn, tình đồng đội (qua hình ảnh bác sĩ Lê), tình yêu đôi lứa (giữa Cường và Hồng) vẫn nảy nở, tỏa sáng rực rỡ. Đó chính là sức mạnh tinh thần, là giá trị nhân văn cao cả đã làm nên sức sống và chiến thắng của dân tộc Việt Nam. Tác phẩm không chỉ tái hiện quá khứ mà còn nhắc nhở thế hệ hôm nay phải biết trân trọng giá trị của hòa bình – một nền hòa bình được đổi bằng xương máu và tình yêu thương cao cả.
II. VIẾT (6,0 điểm)
Câu 1 (2,0 điểm).
Anh/Chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích tình huống truyện được thể hiện trong văn bản ở phần Đọc hiểu.
"Thuyền qua Thạch Hãn xin chèo nhẹ
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm".
Chính trên dòng sông Thạch Hãn huyền thoại ấy, nhà văn Chu Lai đã xây dựng nên một tình huống truyện đầy kịch tính và giàu ý nghĩa: tình huống chuyển thương và cuộc gặp gỡ trong một đêm "mưa đỏ". Trước hết, đây là một tình huống thử thách khắc nghiệt. Không gian dòng sông bị nhuộm "đỏ bầm như dòng nham thạch" và thời gian "đêm mưa đỏ" đã đẩy con người vào lằn ranh sinh tử, hoạt động như một phép thử để tôi luyện và làm bừng sáng phẩm chất của họ. Từ đó, tình huống truyện mở ra một không gian nhận thức. Nó không né tránh mà phơi bày một lát cắt trần trụi nhất về sự thật chiến tranh: một "con quái thú" hủy diệt, ghê rợn chứ không phải là những hình ảnh hào hùng sách vở. Tuy nhiên, giá trị sâu sắc nhất của tình huống nằm ở nghịch lý tinh tế của nó. Giữa bối cảnh của sự hủy diệt và chia ly, tình người, tình đồng đội và cả tình yêu đôi lứa vẫn nảy mầm và cất lên tiếng nói trong trẻo. Lời chúc "không mong gặp lại" chính là đỉnh cao của nghịch lý ấy, một lời từ chối gặp gỡ nhưng lại chứa đựng lời cầu chúc bình an tha thiết nhất. Bằng việc xây dựng một tình huống đa tầng nghĩa như vậy, Chu Lai không chỉ tái hiện sự khốc liệt của chiến tranh mà còn khẳng định một chân lý: càng trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất, vẻ đẹp của tình người và khát vọng sống càng tỏa sáng một cách mãnh liệt. Để tạo nên sức hấp dẫn cho tình huống, Chu Lai đã vận dụng một bút pháp nghệ thuật tổng hợp: ngôn ngữ kể chuyện trần trụi xen lẫn trữ tình; hệ thống hình ảnh đối lập gay gắt (dòng nham thạch/bắp chân thon trắng); các biện pháp tu từ so sánh, ẩn dụ đặc sắc ("như con quái thú", "đoàn âm binh") cùng sự chuyển đổi linh hoạt trong giọng trần thuật từ khách quan sang độc thoại nội tâm. Có thể khẳng định, đây là một tình huống truyện vừa mang tính điển hình cho sự khốc liệt của chiến tranh, vừa mang nét độc đáo trong việc khám phá vẻ đẹp tâm hồn, khẳng định tài năng của một cây bút sắc sảo khi tìm thấy và ngợi ca mầm sống bất diệt ngay trên mảnh đất của cái chết.
Câu 2 (4,0 điểm).
Từ kết quả đọc hiểu văn bản "Mưa đỏ" và những hiểu biết về bối cảnh đất nước trong những ngày tháng kỉ niệm 80 năm Quốc khánh, anh/chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày những suy nghĩ về: Tuổi trẻ với trách nhiệm và hành động để viết tiếp câu chuyện hoà bình.
VIẾT THEO HƯỚNG VĂN HÌNH ẢNH, CẢM XÚC.
(Khuyến khích học sinh hạn chế cách viết này, chỉ nên tạo điểm nhấn trong
một số đoạn văn)
Có những di sản không phải vàng bạc, mà là một vết sẹo âm ỉ dưới lớp da của đất nước. Chúng ta, những người sinh ra khi tiếng súng đã tắt, đôi khi quên mất rằng mình đang đi trên một con đường được lót bằng xương thịt. Đọc "Mưa đỏ" của Chu Lai, tôi cảm tưởng có một bàn tay đã kéo ta về bên dòng Thạch Hãn năm 1972, nơi không có mưa, chỉ có máu của những người trai trẻ nhuộm đỏ cả một dòng sông. Và, tôi nghe thấy một lời di chúc không thành văn gửi cho thế hệ mình: Tuổi trẻ của các con hôm nay hãy có trách nhiệm và phải hành động để viết tiếp câu chuyện hoà bình.
"Viết tiếp câu chuyện hòa bình" nên được hiểu là cái nắm tay thầm lặng của người đi trước truyền lại hơi ấm cuối cùng cho người đi sau. "Hòa bình" không phải là bức tượng chiến tích lộng lẫy trong viện bảo tàng, nơi người ta chỉ đến để chụp ảnh rồi quên. Nó là mầm cây run rẩy mọc lên từ tro tàn. Và "trách nhiệm" không phải gánh nặng ghì vai. Nó là tiếng thì thầm trong lồng ngực: "Đừng để họ phải chết thêm lần nữa, bằng sự lãng quên của mình."
Tại sao chúng ta phải khắc ghi trách nhiệm này khi lãng quên dễ dàng hơn rất nhiều? Bởi vì sự bình yên mà chúng ta đang thở không phải là không khí, nó là sự sống được đánh đổi bằng vô vàn cái chết. Việc viết tiếp câu chuyện này không phải là một lựa chọn, mà là một hành động để giữ cho dân tộc đứng thẳng.
Trách nhiệm nặng nề này với thế hệ chúng ta không phải là một khẩu hiệu mà là một hành trình đầy vinh quang. Hành trình ấy khởi đầu bằng việc tôi luyện nên một pháo đài tri thức vững chãi, nơi mỗi tấm huy chương Olympic, mỗi dòng lệnh định hình cách mạng 4.0,... tất cả là những viên gạch khẳng định sức mạnh nội sinh của dân tộc. Bởi lẽ, một dân tộc chỉ có thể ngẩng cao đầu khi đứng trên đôi vai của những bộ óc lớn.
Nhưng trên nền tảng tri thức ấy, chúng ta còn cần khẳng định văn hóa bản sắc Việt. Hòa bình không chỉ là độc lập về lãnh thổ, mà còn là độc lập về văn hóa. Hành động viết tiếp câu chuyện hòa bình là quảng bá bản sắc Việt, đưa giá trị Việt ra toàn cầu. Đó không chỉ là câu chuyện về một chiếc Vinfast lăn bánh trên đất Mỹ hay những thước phim "Vĩnh Cửu", " Mùi đu đủ xanh" của Trần Anh Hùng chinh phục thế giới mà đó là lời khẳng định của một Việt Nam đang dùng chính bản sắc của mình để đối thoại sòng phẳng với toàn cầu. Đó là lời thì thầm của một dân tộc từng bị bom đạn vùi dập, nay ngẩng đầu nói với thế giới: "Chúng tôi ở đây, để kiến tạo."
Và rồi, sâu thẳm hơn mọi công trình trí tuệ hay những biểu tượng văn hóa, chính là việc gieo trồng và lan tỏa những hạt mầm tử tế. Bởi một quốc gia có thể có những bộ óc vĩ đại, những thương hiệu lừng lẫy, nhưng sẽ sụp đổ từ bên trong nếu thiếu đi lòng trắc ẩn. Viết tiếp câu chuyện hòa bình là xây dựng một xã hội thượng tôn pháp luật và giàu lòng trắc ẩn. Vòng tay của anh Nguyễn Ngọc Mạnh dang rộng để cứu vớt một em nhỏ giữa lằn ranh sinh tử khi rơi từ tầng 12 xuống chính là câu trả lời cho câu hỏi: nhân tính tồn tại ở đâu giữa thành phố bê tông này?
Đại lễ Kỷ niệm 80 năm ngày Quốc khánh, có người mặc áo in hình cờ đỏ sao vàng đứng giữa hàng triệu người nhưng lại thờ ơ khi lịch sử bị bóp méo trên mạng. Đó không phải lòng yêu nước, đó là một hình thức phản bội trong yên lặng. Có người tán dương sự hy sinh nhưng lại mặc cả từng đồng với người mẹ già bán rau ngoài chợ. Đó không phải là đạo đức, đó là sự vô ơn được khoác áo văn minh.
Nhưng... liệu việc cứ mãi nhìn về quá khứ có phải là xiềng xích trói buộc đôi chân của hiện tại? Phải chăng việc nhắc mãi về những mất mát sẽ gieo vào lòng người trẻ sự bi lụy thay vì khát vọng vươn lên? Và liệu sự tử tế có đủ sức mạnh để chống lại lòng tham và sự đố kị, vốn là những con quái vật không bao giờ ngủ yên trong xã hội? Có lẽ, viết tiếp câu chuyện hòa bình không phải là tô hồng thực tại, mà là dám đối diện với cả những mảng màu xám xịt nhất bằng một trái tim không sợ hãi.
Tôi từng nghĩ, hòa bình là điều hiển nhiên, như không khí để thở. Tôi đã lướt qua những thước phim tài liệu về chiến tranh, lòng không một gợn sóng, vì nỗi đau ấy không phải của mình. Sự thờ ơ là một chiếc kén an toàn. Cho đến một ngày, tôi nhận ra sự bình yên của mình được trả bằng mạng sống của người khác. Sự vô tâm của tôi, chính là một vết nứt trên trang sử. Vết nứt ấy không chảy máu, nhưng nó khiến tôi đau. Và cơn đau ấy buộc tôi phải hành động: không phải để trở thành anh hùng, mà đơn giản, để không còn phải hổ thẹn với chính mình trong gương.
Cơn "mưa đỏ" năm xưa đã ngừng rơi trên mảnh đất này, nhưng có lẽ nó vẫn âm ỉ chảy trong huyết quản của dân tộc, như một lời nhắc nhở không bao giờ cũ. Thế hệ chúng ta, tay cầm bút, lòng mang di sản. Liệu nét mực ta viết hôm nay có đủ trong, đủ đậm để xoa dịu những vết sẹo của quá khứ? Hay chúng ta sẽ để trang giấy của mình bị vấy bẩn bởi sự lãng quên? Đến cuối cùng, khi lật lại trang đời mình, chúng ta sẽ tự hào, hay hổ thẹn với những người đã nằm xuống cho ta được viết?
Link tải đề, đáp án: https://drive.google.com/file/d/18Xs1P_d5PJG8q_iup-NGP5XxihDp9JgQ/view?usp=drive_link
11/01/2026
29/11/2025
30/09/2025
23/09/2025
20/09/2025
20/09/2025
17/09/2025