30/07/2020
HỌC GIỎI CÓ QUAN TRỌNG KHÔNG?
Cảnh báo trước khi đọc: Đây là câu chuyện và góc nhìn cá nhân của mình. Lời văn có chút chưa mạch lạc, hi vọng nếu ai đó kiên nhẫn đọc hết sẽ có thể cùng thảo luận nếu có điều gì chưa rõ ràng.
Thực ra thì, câu hỏi này hoàn toàn không mới.
Mình nghĩ hẳn ai cũng từng nghe những câu chuyện thủ khoa này á khoa kia thất nghiệp, ra trường lương 5 triệu, rồi chuyện học giỏi nhưng không biết làm việc nhà, không có các kĩ năng sinh tồn cơ bản, gà công nghiệp. Hay những câu nói gây tranh cãi của các hot girl mạng xã hội, thà học dốt mà kiếm được nhiều tiền còn hơn 25-30 điểm thi đại học mà không kiếm được tiền.
Nhưng mà, từ từ đã, như thế nào gọi là học giỏi?
Trước hết thì, như thế nào là học? Về cơ bản, khái niệm học đối với hầu hết mọi người là việc đến trường, đến lớp, có giáo viên truyền đạt kiến thức, đốc thúc và kiểm tra. Nhưng đấy mới chỉ là khái niệm học trong môi trường học thuật, hay trong tiếng Anh dùng từ study. Hàng ngày, chúng ta học rất nhiều, hay trong tiếng Anh dùng từ learn. Ví dụ như học về văn hoá của một đất nước qua việc xem phim, học cách làm một món ăn trên youtube, học kĩ năng giao tiếp thông qua việc nghe cách sếp của mình nói chuyện với khách hàng. Vậy thì, học giỏi có còn chỉ tính bằng điểm số hay thứ hạng ở trường lớp, hay bằng các chứng chỉ nữa không? Và nếu học được hiểu ở một nghĩa rộng, học giỏi đâu còn là gà công nghiệp?
Mình có một cậu bạn, điển hình của thanh niên chỉ biết cắm mặt vào sách. Thủ khoa khối A1, giải ba quốc gia Toán, IELTS 8.0, GPA 4.0. Mình là một trong số ít bạn bè của cậu ấy, cậu ấy tâm sự là, trước đây hầu như không có bạn. Năm 2 Đại học, cậu ấy bảo lưu ở Ngoại thương để đi Úc, sang đó vẫn tiếp tục ghi tên trên bảng vàng của trường vì thành tích học tập xuất sắc. Nghe đến đây chắc nhiều người nghĩ: "Sống thế chán lắm." hoặc "Lại gà công nghiệp" đúng không? Thế mà hôm nọ mình tình cờ gặp thầy giáo của cậu ấy ở Úc. Thầy bảo: "Trời ơi nó là một thằng quá xuất sắc. Chưa tốt nghiệp đã có công việc fulltime rồi - điều mà rất ít sinh viên quốc tế làm được đấy."
Nói về chuyện 25-30 điểm. Mình nghĩ phân khoảng như vậy thì hơi rộng. 25 điểm là mức điểm khá, trung bình 8 điểm/môn. Ở mức này, học sinh có thể được đánh giá là hiểu cơ bản vấn đề và có khả năng vận dụng giải quyết vấn đề. Nhưng 27-30 điểm thì lại là một câu chuyện khác. Ở mức trung bình 9 điểm/môn, học sinh hiểu sâu và có khả năng vận dụng nâng cao. Bên cạnh đó, nếu nói kiến thức các môn học trung học không có tác dụng, như kiểu sin cos để làm gì, có ăn được không, thì không đúng. Điều này phụ thuộc vào lĩnh vực nghề nghiệp mỗi cá nhân chọn, trường trung học không thể dạy chuyên sâu điều này, mà chỉ dạy nền tảng những thứ cần thiết nhất, cơ bản nhất, và các tư duy cần có để mỗi người có thể nhận ra được con đường phù hợp.
Ngược lại, những bạn hot girl mạng cũng có ý hợp lí. Có thể họ không giỏi học thuật, nhưng họ cũng phải học cách trang điểm, cách chỉnh ảnh, cách PR bản thân để kiếm được tiền qua quảng cáo, cách làm vừa lòng công chúng. Và các bạn ấy thực sự kiếm được tiền nhờ học giỏi những việc ấy. Quay lại câu nói của Albert Einstein - "Nếu bạn đánh giá một con cá bằng khả năng leo cây thì cả đời nó sẽ nghĩ rằng mình ngu ngốc." Rốt cuộc thì họ là chuyên gia trong lĩnh vực của họ, không phải sao? Họ chỉ là không nên có những nhận định phiến diện về chuyên gia các lĩnh vực khác, cũng giống như vậy, chuyên gia các lĩnh vực khác cũng không nên có cái nhìn phiến diện về lĩnh vực của họ.
Hôm nọ, anh sếp ở công ty đột nhiên nhắn tin cho mình: "Này Mai, điểm yếu của em là gì? Anh thấy em có vẻ toàn năng." Bỗng nhiên được sếp khen, có chút vui vui trong lòng. Vài ngày sau, một chị đồng nghiệp khác bảo: "Chị thấy cái gì em cũng biết làm ấy nhỉ?" khi mình giúp chị ấy lắp máy tính lúc chuyển chỗ. Lúc đó mình mới khựng lại nghĩ, trước đây mình chưa từng lắp máy tính để bàn, chỉ vì phải đợt này chuyển chỗ liên tục nên mình mới biết làm, và mình trả lời chị ấy: "Không phải đâu ạ, mà cái gì em cũng có thể học được."
Mình cũng hay nhận được những câu khen từ bạn bè và đồng nghiệp của bố mẹ kiểu Mai học giỏi thế. Mỗi lần nghe thấy thế, mình biết mọi người khen thật lòng, nhưng trong lòng thì luôn nghĩ, mình học cũng bình thường, núi cao còn có núi cao hơn, có biết bao bạn khác thành tích vừa toàn diện vừa xuất sắc ở lứa tuổi của mình. Nhưng hôm nay nghĩ lại, kể ra thì, mình học cũng giỏi ấy chứ nhỉ, theo một nghĩa rộng. Cũng vì thế, mình luôn có nhấn mạnh việc học toàn diện và đi tìm bản thân đối với tất cả các học sinh và các em mentee của mình.
Mình không nghĩ, học giỏi không kiếm được tiền, kể cả khi học được hiểu theo nghĩa hẹp. Đơn giản là học bổng, rất nhiều học bổng cũng đã là kiếm được tiền rồi đúng không?
Và kết lại, học giỏi thực sự quan trọng.
Một câu nói khắc cốt ghi tâm: “Học sinh chuyên Nguyễn Trãi - thích nghi với mọi hoàn cảnh."
Một lời cuối, chúc tất cả các em nhỏ thi đại học thật thành công nhé. Và nếu có không thành công, thì hãy nhớ rằng, đó không có nghĩa là "học dốt". Let failure refine you, not define you.