26/05/2024
NHÂN VẬT PHÙNG TRONG TRUYỆN NGẮN "CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA" (NGUYỄN MINH CHÂU)
MỞ BÀI
C1: Đi từ hình tượng người trí thức trong văn chương>> đến nhân vật Phùng trong truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu.
C2: Đi từ nhận định văn học>> đến người nghệ sĩ>> đến nhân vật Phùng trong truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa”.
C3:Đi từ thành tựu của văn học sau 1975>> đến tác phẩm “Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu>> đến nhân vật Phùng.
C4: Đi từ bối cảnh xã hội sau 1975>> đến sự thay đổi của văn học sau 1975>> đến những đóng góp của Nguyễn Minh Châu>> đến tác phẩm “Chiếc thuyền ngoài xa”>> nhân vật Phùng.
THÂN BÀI
1. GIỚI THIỆU TÁC GIẢ TÁC PHẨM
- Nguyễn Minh Châu (1930 – 1989) quê ở Quỳnh Lưu, Nghệ An. Ông là một trong những cây bút tiêu biểu văn học Việt Nam hiện đại. Sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Minh Châu chia làm hai giai đoạn trước và sau 1975. Trước 1975, ông từng là người lính. Đây là những trải nghiệm sâu sắc, quý giá để Nguyễn Minh Châu thành công khi viết về con người, đất nước trong chiến tranh. Các tác phẩm tiêu biểu của Nguyễn Minh Châu thời kì này là: “Cửa sông”, “Những vùng trời khác nhau”, “Dấu chân người lính”… Những tác phẩm này đều mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn.
Sau 1975, Nguyễn Minh Châu quan tâm, tiếp cận đời sống ở góc độ thế sự, về số phận con người thời hậu chiến, thời kì đổi mới. Những tác phẩm tiêu biểu là: “Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành”, “Bến quê”, “Cỏ lau”… Tất cả những tác phẩm giai đoạn này Nguyễn Minh Châu thể hiện sự suy tư trăn trở về những vấn đề về những vấn đề đời tư, thế sự, những số phận nhỏ bé khuất lấp ở đời thường. Ông là một trong những cây bút tiên phong của văn học Việt Nam thời kì đổi mới. Nguyễn Minh Châu được coi là một trong những “nhà văn mở đường tinh anh và tài năng nhất của văn học ta hiện nay”. Truyện ngắn “Chiếc
thuyền ngoài xa” được sáng tác 1983, in đậm phong cách tự sự, triết lí của Nguyễn Minh Châu. Với ngôn từ dung dị đời thường, truyện kể lại chuyến đi thực tế của nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng và câu chuyện của gia đình hàng chài. Từ đó, tác phẩm thể hiện những chiêm nghiệm sâu sắc của Nguyễn Minh Châu về nghệ thuật, con người và cuộc đời.
2. PHÂN TÍCH
A. GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT NHÂN VẬT
+ Phùng là người dẫn truyện, là nhân vật chính trong tác phẩm. Nhân vật xuất hiện xuyên suốt trong tác phẩm.
+ Qua chuyến đi công tác của nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng và câu chuyện của gia đình hàng chài mà anh chứng kiến, nhà văn Nguyễn Minh Châu đã thể hiện những chiêm nghiệm sâu sắc của mình về con người, đời sống và nghệ thuật.
B. PHÂN TÍCH CỤ THỂ
***Nhân vật Phùng là một nghệ sĩ tinh tế, nhạy cảm, lãng mạn và luôn suy tư, trăn trở về nghệ thuật.
- Phùng là một nghệ sĩ nhiếp ảnh. Theo yêu cầu của trưởng phòng anh phải chụp một bức ảnh có thuyền, biển, sương sớm và ánh nắng ban mai để bổ sung vào cuốn lịch năm tới. Nhận nhiệm vụ của trưởng phòng, nghệ sĩ Phùng đã trở về vùng biển miền trung nơi anh chiến đấu năm xưa. Tại đây sau rất nhiều những buổi sáng “phục kích”, Phùng đã bắt gặp một khung cảnh tận thiện, tận mĩ, “một cảnh đắt trời cho”. Có thể hiểu “cảnh đắt trời cho” ở đây là một cảnh tượng tuyệt đẹp, một “bức họa” diệu kì mà thiên nhiên, cuộc sống đã ban tặng cho con người. Sở dĩ có thể đánh giá cảnh tượng này như vậy bởi nhiều lý do. Trước hết, nó là một sản phẩm tuyệt đẹp của hóa công mà trong đời người nghệ sĩ không phải khi nào cũng bắt gặp được. Hơn nữa, khung cảnh đó có thuyền, có biển, có sương sớm, có ánh nắng ban mai và hoàn toàn tĩnh vật, phù hợp với yêu cầu của trưởng phòng. Mặt khác như chính cảm nhận của nghệ sĩ Phùng, khung cảnh đó giống như “một bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ”; “từ đường nét đến ánh sáng đều hài hòa và đẹp, một vẻ đẹp thực đơn giản và toàn bích”. Đứng trước vẻ đẹp của ngoại cảnh, trong lòng người nghệ sĩ dấy lên những xúc cảm thẩm mỹ. Anh xúc động và hạnh phúc: “bối rối”, “trong trái tim như có cái gì bóp thắt vào”. Dường như trong hình ảnh “Chiếc thuyền ngoài xa” giữa trời biển mờ sương nghệ sĩ Phùng đã “khám phá thấy cái chân lý của sự toàn thiện, khám phá thấy cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn.”. Trong khoảnh khắc đó, anh đã bắt gặp cái chân, cái thiện, cái mĩ của cuộc đời, anh cảm thấy tâm hồn mình như được gột rửa trở nên thật trong trẻo, tinh khôi. Cái đẹp hướng con người tới những cái tốt đẹp, thanh lọc tâm hồn con người. Có lẽ vì thế, nghệ sĩ Phùng đã đúc kết: “Bản thân cái đẹp chính là đạo đức”. Nghệ sĩ Phùng đã bấm máy để thu lại cảnh đắt trời cho đó, để lưu giữ những khoảng khắc đẹp của cuộc đời. Anh đã chụp bức ảnh đó không chỉ bởi kĩ thuật của một người làm nghề mà bằng trái tim của một nghệ sĩ lãng mạn, say mê cái đẹp…
- Tâm hồn người nghệ sĩ đang bay bổng, lâng lâng trong những cảm xúc thẩm mĩ, đang tận hưởng cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn thì Phùng phát hiện ra những thô ráp, xấu xí, trần trụi của sự thật đời sống. Anh đã chứng kiến từ chiếc thuyền ngư phủ đẹp như trong mơ ấy bước ra một người đàn bà cao lớn, thô kệch, xấu xí, quần áo ướt sũng, lưng áo bạc phếch, khuôn mặt rỗ, mệt mỏi và cam chịu. Một lão đàn ông tóc xoăn tổ quạ, chân đi chữ bát, lưng như lưng một con thuyền, vẻ dữ dằn và độc ác coi việc đánh vợ như một cách để giải tỏa những uất ức, khổ đau. Vừa đánh người đàn bà, người đàn ông vừa rít lên: “Mày chết đi cho ông nhờ. Chúng mày chết đi cho ông nhờ”. Điều kinh ngạc là người đàn bà không đánh trả, không van xin, không bỏ trốn. Chị đứng yên để người đàn ông trút lên người những đòn roi độc ác, những lời mắng thô tục. Anh chưa kịp xông ra thì thằng Phác, con lão đàn ông đã kịp tới để che chở cho người mẹ đáng thương. Thằng bé bị bố đánh, chúi xuống cát. Người mẹ ôm lấy đứa con, van xin đứa con, nhỏ những giọt nước mắt trên bờ cát, rồi lại theo người đàn ông vừa đánh đập mình, chửi mắng mình xuống thuyền. Chứng kiến cảnh tượng đó nghệ sĩ Phùng hết sức bàng hoàng, sững sờ, choáng váng: “Tất cả mọi việc xẩy đến khiến tôi kinh ngạc đến mức trong mấy phút đầu tôi cứ đứng há hốc mồm mà nhìn.” Nghệ sĩ Phùng sửng sốt, bàng hoàng, choáng váng không phải vì chứng kiến cảnh người đàn ông đánh vợ. Bởi lẽ chuyện phụ nữ bị bạo hành không phải là chuyện hiếm trong xã hội sau 1975. Hơn nữa với tuổi đời, tuổi nghề của mình, chắc chắn nghệ sĩ Phùng từng chứng kiến cảnh tượng đó. Anh bàng hoàng bởi lẽ sự việc diễn ra quá nhanh, quá bất ngờ. Chỉ vài phút trước đây là khung cảnh xinh đẹp như một bức tranh sơn mài của một danh họa thời cổ: một chiếc thuyền câu lướt vó, trong làn sương mờ được soi rọi bởi ánh sáng ban mai. Những con người trên chiếc thuyền đó đều im lìm, bất động, hiền lành. Nhưng khi chiếc thuyền vào bờ thì một sự thật trần trụi của đời sống đã phơi bày. Khác với vẻ xinh đẹp, nên thơ khi ở xa, khi vào bờ toàn là những cái xấu xí, thô ráp. Người đàn ông độc ác, dữ dằn, người đàn bà cam chịu, khó hiểu. Vừa mới lúc trước, Phùng còn nhận thấy “bản thân cái đẹp chính là đạo đức”, thấy “chân lý của sự toàn thiện” thế mà ngay sau đó lại chẳng có gì là đạo đức, là cái chân, cái thiện, cái mĩ của cuộc đời. Anh không thể ngờ rằng đằng sau cái kì diệu, tuyệt đẹp của tạo hóa là cái ác, cái xấu, là bi kịch của cuộc đời…
- Từ câu chuyện của gia đình hàng chài nghệ sĩ Phùng có những suy tư, trăn trở về nghệ thuật. Nghệ thuật và cuộc đời đôi khi là một khoảng cách khá xa. Người nghệ sĩ chân chính phải làm cho khoảng cách ấy trở nên gần nhất. Nghệ thuật chân chính là nghệ thuật vì cuộc đời, đặc biệt là cuộc sống của nhân dân lao động nghèo khổ. Giống như nhận định của nhà văn Nam Cao: “ Nghệ thuật không cần là ánh trăng lừa dối. Nghệ thuật có thể chỉ là những tiếng đau khổ kia thoát ra từ những kiếp lầm than.”
***Phùng là một nghệ sĩ luôn yêu thương con người và những trăn trở của anh về cuộc đời và con người.
- Khi chứng kiến cảnh người đàn ông đánh vợ, Phùng không chỉ bàng hoàng, sửng sờ mà hết sức bất bình, căm phẫn người đàn ông và cảm thương cho người phụ nữ. Anh hất máy ảnh xuống đất xông ra can thiệp: “Thế rồi chẳng biết từ bao giờ tôi đã vứt chiếc máy ảnh xuống chạy nhào tới.” Chiếc máy ảnh là một vật quý giá đối với người nghệ sĩ nhiếp ảnh. Ấy vậy mà nghệ sĩ Phùng đã hất văng chiếc máy ảnh xuống đất. Điều đó cho thấy người nghệ sĩ luôn đặt tình yêu thương con người lên trên hết.
- Khi lại chứng kiến cảnh người đàn ông đánh vợ, bản tính của người lính đã không cho phép Phùng đứng yên. Anh đã xông ra đánh trả người đàn ông bảo vệ người phụ nữ. Anh bị thương và được đưa đến trạm y tế của tòa án huyện để điều trị. Tại đây anh đã gặp chánh án Đẩu – người bạn chiến đấu năm xưa của mình. Đẩu đã yêu cầu triệu tập người đàn bà đến tòa án huyện và yêu cầu người đàn bà bỏ chồng. Cả Đẩu và nghệ sĩ Phùng đều nghĩ đây là giải pháp tối ưu để người đàn bà hạnh phúc.
- Mới đầu người đàn bà lúng túng, sợ sệt, đặc biệt là câu nói trở đi trở lại: “mong quý tòa đừng bắt con bỏ nó”. Đẩu và Phùng đều cho rằng đây là người đàn bà ù lì, gàn dở, cam chịu, ít học. Nhưng khi nghe chị kể câu chuyện về đời mình thì họ vỡ lẽ ra nhiều điều. Từ chỗ khó hiểu đến hiểu, cảm thông và trân trọng người đàn bà. Chị là một người phụ nữ hiêu chồng, thương con, giàu đức hi sinh, sâu sắc, thấu hiểu lẽ đời. Thì ra Đẩu và Phùng là những người có học, có hiểu biết nhưng lại suy nghĩ giản đơn về con người và đời sống. Giaỉ pháp nghệ sĩ Phùng và Đẩu đưa ra đối với người đàn bà hàng chài chưa phải là tối ưu. Phùng và Đẩu đưa ra quyết định từ góc độ, quan điểm của mình chứ chưa đặt vị trí của mình vào hoàn cảnh của người đàn bà hàng chài. Sau cùng giải pháp đưa ra là giáo dục nhận thức cho người đàn ông.
- Sau này bức ảnh mà Phùng chụp đã được chọn cho cuốn lịch năm tới. Hơn nữa nó là bức tranh được treo ở nhiều gia đình sành về nghệ thuật. Đây là bức ảnh đen trắng nhưng mỗi lần nhìn vào bức ảnh Phùng đều thấy màu hồng hồng của sớm mai, và người đàn bà vùng biển cao lớn, thô kệch, khuôn mặt rỗ bước ra hòa lẫn vào đám đông. Bởi lẽ người nghệ sĩ Phùng chụp bức ảnh này không chỉ mà kĩ thuật của một người làm nghề mà bằng sự xúc động chân thành từ trái tim người nghệ sĩ.
- Chứng kiến câu chuyện của gia đình hàng chài tại bờ cát và tòa án huyện, nghệ sĩ Phùng cũng “vỡ ra” nhiều điều. Anh thấy được “độ chênh” giữa cái đẹp tuyệt đỉnh của chiếc thuyền ngoài xa ẩn hiện trong sương sớm buổi ban mai mà anh vừa hân hoan thu vào ống kính máy ảnh của mình với cuộc sống nhọc nhằn, tủi nhục, bấp bênh, tăm tối của người dân chài cư ngụ trong chiếc thuyền ngoài xa đó.
3. KHÁI QUÁT NÂNG CAO
- Với nghệ thuật trần thuật khách quan, chân thực; tình huống nhận thức, khám phá hấp dẫn; ngôn ngữ giản dị, gần gũi như chính cuộc sống lam lũ, vất vả; giọng điệu linh hoạt, Nguyễn Minh Châu đã xây dựng thành công nhân vật nghệ sĩ Phùng.
- Cách ứng xử cùng những lời lẽ từ gan ruột của người phụ nữ giúp Phùng và Đẩu vỡ lẽ, ngộ ra bao điều về cuộc sống, về con người về nghệ thuật. Đó cũng chính là những chiêm nghiệm của Nguyễn Minh Châu về con người, đời sống, nghệ thuật cũng như trách nhiệm của người nghệ sĩ.
+Về cuộc sống : Cuộc sống không hề đơn giản mà vô cùng phức tạp, chứa đầy nghịch lí. Cần phải khám phá các tầng đáy sâu của cuộc sống, ở nhiều góc độ, phương diện mới có thể hiểu được. Không thể nhìn cuộc đời bằng cách giản đơn, một chiều, phiến diện đầy định kiến mà phải là cái nhìn khám phá, đa điện, nhiều chiều, biện chứng, sâu sắc mới thấy những bất ngờ, thấy cả những uẩn khúc, khuất lấp ở bên trong.
+Về con người: Con người rất phức tạp. Người nghệ sĩ muôn viết đúng viết hay về con người thì phải sống gần gũi với con người, nhìn con người ở cái nhìn yêu thương, tin tưởng. Nhiều người dân còn phải sống trong cảnh vất vả, khó nhọc. Người đàn bà nghèo khó lam lũ, ít học lại là người thấu hiểu lẽ đời. Còn Phùng và Đẩu là những người lính có học tưởng như hiểu biết rộng lại là người nông cạn, hời hợt, nặng về lí thuyết. Cần phải quan tâm đến những vấn đề cá nhân, những số phân bé nhỏ, khuất lấp giữa đời thường.
+Về nghệ thuật : Nghệ thuật và cuộc đời đôi khi là một khoảng cách khá xa. Người nghệ sĩ chân chính phải làm cho khoảng cách ấy trở nên gần nhất. Nghệ thuật và cuộc đời là hai vòng tròn nhưng phải là hai vòng tròn đồng tâm. Nghệ thuật phải gắn với cuộc sống của con người, coi cuộc sống là cốt lõi của nghệ thuật, con người là đối tượng phản ánh của nghệ thuật. Nhà văn ngoài tài năng cần có cái tâm trong sáng, nhân hậu
KẾT BÀI
- Khái quát lại nhân vật
- Bài học rút ra cho bản thân
ĐĂNG KÍ HỌC:
- ĐT: 0982767745
- Fanpage: https://www.facebook.com/H%E1%BB%8Dc-v%C4%83n-Thi-v%C4%83n-489012694613065
- Website: http://hocvanthivan.vn/
26/02/2026
15/07/2024
26/05/2024
26/05/2024
26/05/2024