Can Thiệp Sớm Chương Mỹ

“BÉ BIẾT HẾT MÀ, CHỈ LÀ LƯỜI, KHÔNG LÀM”

Trong quá trình đánh giá ngôn ngữ cho trẻ chậm nói, tôi thường nghe PH nói một câu quen thuộc:
“Dạ bé biết hết đó cô, chỉ là không chịu làm thôi.”

Câu nói ấy rất tự nhiên, rất thương con, và cũng rất… con người.
Không ai muốn nghĩ rằng con mình chưa hiểu. Không ai muốn tin rằng những điều tưởng như đơn giản lại là khó với con.
Nhưng chính câu nói này, nếu không nhìn lại cho đúng, có thể khiến chúng ta hiểu sai bản chất khó khăn của trẻ.

Trong một buổi đánh giá, trẻ được yêu cầu những việc rất quen thuộc: “đưa cô cái xe”, “chỉ cái ly”, “bỏ vào hộp”....
Không phải bài khó, không phải câu dài, không phải tình huống lạ. Môi trường đã được giảm nhiễu, yêu cầu được lặp lại, trẻ có đủ thời gian để phản ứng. Thế nhưng trẻ không làm, hoặc làm ngẫu nhiên, hoặc nhìn trống rỗng.

Nếu một đứa trẻ thật sự hiểu, trẻ hiếm khi “không làm” hoàn toàn. Trẻ có thể làm sai, có thể lúng túng, có thể cần thêm thời gian, nhưng thường sẽ có một phản ứng nào đó có định hướng: ánh mắt tìm kiếm, tay chạm vào đồ vật, cơ thể hướng về đúng phía. Ngược lại, khi trẻ không có bất kỳ phản hồi nào, hoặc phản hồi hoàn toàn ngẫu nhiên, đó thường là dấu hiệu trẻ chưa hiểu yêu cầu, chứ không phải trẻ không muốn làm.

Nhiều PH phản biện rằng: “Ở nhà bé làm được hết mà cô.”
Ở nhà, trẻ làm được vì có rất nhiều yếu tố hỗ trợ mà chúng ta không nhận ra: ngữ cảnh quen thuộc, ánh mắt của người lớn, cử chỉ vô thức, thói quen lặp đi lặp lại mỗi ngày. Mẹ cầm khăn là bé tót theo vào nhà tắm. Mẹ bưng bát ra là bé biết ngồi vào ghế ăn. Ba nói đi chơi, ba đi dắt xe là bé biết lấy cái nón đứng sẵn....đó, đó có phải "hiểu hết" không?

Trẻ có thể đoán đúng, nhớ tình huống, hoặc làm theo quán tính. Nhưng khi bước vào đánh giá chuyên môn – nơi không có gợi ý, không có làm mẫu, không có đoán mò – năng lực ngôn ngữ hiểu thật sự mới bộc lộ.

Ngôn ngữ hiểu không phải là “nghe quen thì làm được”. Ngôn ngữ hiểu là khả năng nghe câu nói, tách được thông tin quan trọng, hiểu từ khóa, và biết mình cần làm gì. Nếu trẻ chỉ làm được khi đúng người, đúng câu, đúng hoàn cảnh quen thuộc, thì đó là học theo tình huống, chưa phải là hiểu ngôn ngữ.

Việc PH nói “bé biết mà không làm” không phải vì phụ huynh sai, mà vì phụ huynh quá quen với con, quá hiểu con theo cách của cha mẹ. Nhưng trong đánh giá, chúng ta cần tạm gác cảm xúc ấy sang một bên để nhìn con đúng hơn. Không phải để buồn, mà để biết bắt đầu hỗ trợ con từ đâu.

Khi trẻ không làm trong bài test ngôn ngữ hiểu, điều đó không nói lên thái độ của trẻ, mà nói lên mức độ xử lý ngôn ngữ hiện tại của trẻ.

Bỏ chữ “lười”, bỏ chữ “không chịu”, chúng ta sẽ thấy rõ hơn rằng: con đang cần được xây lại nền tảng, cần được dạy hiểu trước khi dạy làm, cần được hỗ trợ đúng mức thay vì bị kỳ vọng quá sức.

Hiểu đúng không làm con yếu đi.
Hiểu đúng giúp con có cơ hội tiến lên đúng hướng, vững chắc.

CV ÂNTL nhi Thanh Trinh

BÊN TRONG "BỘ NÃO XÃ HỘI" CỦA TRẺ TỰ KỶ:

TẠI SAO CON NÉ TRÁNH GIAO TIẾP VÀ DỄ BÙNG NỔ TÂM LÝ?

❤️ Cha mẹ thân mến,

Đã bao giờ bạn cảm thấy bối rối khi con né tránh ánh mắt của bạn, dù bạn đang nhìn con bằng tất cả tình yêu thương? 😥 Đã bao giờ bạn cảm thấy bất lực trước một cơn bùng nổ cảm xúc của con dường như không vì lý do gì cả? Những hành vi này không phải là sự chống đối, cũng không phải lỗi của bạn. Khoa học thần kinh đã chỉ ra rằng, chúng bắt nguồn từ những khác biệt sâu sắc trong cách "bộ não xã hội" của con được cấu trúc và hoạt động.

1. "Trung Tâm Báo Động" (Hạch hạnh nhân) Quá Nhạy Cảm 🧠

Bên trong não bộ có một cấu trúc gọi là hạch hạnh nhân, đóng vai trò như một "trung tâm báo động" với cảm giác sợ hãi và lo âu. Ở trẻ tự kỷ, trung tâm này thường nhạy cảm hơn rất nhiều, có thể diễn giải sai các tín hiệu xã hội thông thường thành tín hiệu đe dọa.

🎂 Ví dụ: Tại một buổi tiệc sinh nhật , tiếng hát lớn, bóng bay bất ngờ và nhiều khuôn mặt lạ có thể bị não bộ của con xử lý như những "mối đe dọa". Cơn bùng nổ sau đó không phải là hành vi "hư", mà là một phản ứng "chiến đấu hoặc bỏ chạy" bản năng của một hệ thần kinh đang bị quá tải.

💡 Gợi ý hỗ trợ: Thay vì ép con tham gia, hãy tạo một môi trường an toàn. Cho con quan sát từ xa, mang theo đồ chơi quen thuộc, hoặc tìm một góc yên tĩnh để con có thể "sạc lại pin".

2. 🧭"Trung Tâm Chỉ Huy" (Vỏ não trước trán) Thiếu Linh Hoạt

Vỏ não trước trán (PFC), vùng chịu trách nhiệm phân tích, phán đoán tình huống, ra quyết định và điều tiết cảm xúc. Ở trẻ tự kỷ, "trung tâm chỉ huy" này hoạt động kém hiệu quả hơn và kết nối yếu hơn đến các vùng khác.

Ví dụ: Khi bạn của con tỏ ra buồn bã vì không được chia sẻ đồ chơi. Não bộ của con có thể gặp khó khăn trong việc phán đoán nét mặt buồn của bạn và linh hoạt tư duy để chuyển từ "lượt của mình" sang "lượt của bạn". Đây không phải là sự ích kỷ, mà là một khó khăn trong chức năng điều hành của não bộ.

💡 Gợi ý hỗ trợ: Hãy trở thành "trung tâm chỉ huy" bên ngoài cho con. Dạy các quy tắc xã hội một cách tường minh qua câu chuyện xã hội, ví dụ: "Khi bạn buồn, mình có thể chia sẻ. Chia sẻ làm cả hai cùng vui".

3. 🪞 "Tấm Gương Phản Chiếu" (Hệ thống Neuron Gương) Bị Mờ

Não bộ có một hệ thống kỳ diệu gọi là "neuron gương", nền tảng của sự bắt chước và thấu cảm. Ở trẻ tự kỷ, "tấm gương" này có thể bị "mờ", khiến việc phản chiếu và thấu hiểu hành động, cảm xúc của người khác trở nên khó khăn.

Ví dụ: Bạn lỡ va chân và kêu lên "Ui da!". Con bạn có thể nhìn bạn nhưng không có phản ứng gì, hoặc thậm chí cười vì thấy hành động của bạn thật lạ. Con không hề vô cảm, mà vì "tấm gương" của con không phản chiếu lại trọn vẹn cảm xúc đau đớn đằng sau hành động đó.

💡 Gợi ý hỗ trợ: Vì con không "tự giải mã" được cảm xúc, chúng ta cần gọi tên nó rõ ràng: "Mẹ đang bị đau". Sử dụng các thẻ hình ảnh về cảm xúc để dạy con nhận biết nét mặt và tình huống tương ứng.

Việc thấu hiểu những khác biệt thần kinh này giúp chúng ta dịch chuyển từ sự phán xét sang sự đồng cảm, từ nỗ lực "sửa chữa" hành vi sang kiến tạo những cây cầu kết nối yêu thương. 🥰

Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin. Để được tư vấn hoặc chẩn đoán y tế cho vấn đề cụ thể của con bạn, vui lòng hỏi ý kiến của bác sĩ hoặc nhà chuyên môn.

DÙNG THUỐC CHO TRẺ TỰ KỶ: MỘT QUYẾT ĐỊNH LỚN - HƯỚNG DẪN TOÀN DIỆN CHO CHA MẸ

❤️ Chào các bậc cha mẹ,

Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau đi sâu vào một trong những chủ đề nhạy cảm và gây nhiều trăn trở nhất trên hành trình nuôi dạy trẻ tự kỷ: việc sử dụng thuốc. Tôi biết rằng, khi nghe đến hai từ "dùng thuốc", trong lòng cha mẹ thường dấy lên một cơn bão của những cảm xúc trái ngược: một chút hy vọng le lói, nhưng xen lẫn rất nhiều lo lắng, sợ hãi, và đôi khi là cả cảm giác bất lực.

Phải chăng đây là dấu hiệu cho thấy các phương pháp can thiệp khác đã thất bại? Liệu con có phải phụ thuộc vào thuốc suốt đời? Làm sao để biết lợi ích có lớn hơn những rủi ro về tác dụng phụ?

Bài viết này, dựa trên những hướng dẫn từ các chuyên gia, được soạn ra không phải để khuyến khích hay phản đối việc dùng thuốc. Mục đích của nó là trở thành một người bạn đồng hành, một tấm bản đồ rõ ràng, giúp bạn có đầy đủ thông tin và sự tự tin để đưa ra quyết định sáng suốt nhất cho chính đứa con thân yêu của mình.

🛑 1. HIỂU ĐÚNG VAI TRÒ CỦA THUỐC: ĐÂY KHÔNG PHẢI LÀ "PHÉP MÀU"

Điều đầu tiên và quan trọng nhất chúng ta cần khắc cốt ghi tâm: Thuốc không phải là "phép màu" để chữa khỏi bệnh tự kỷ. Tự kỷ không phải là một căn bệnh để "chữa", mà là một sự khác biệt về phát triển thần kinh. Thuốc không thể thay đổi bản chất hay con người của con bạn, cũng không thể thay thế cho các liệu pháp can thiệp hành vi, ngôn ngữ hay giáo dục.

Vậy vai trò thực sự của thuốc là gì? Hãy xem nó như một công cụ hỗ trợ. Mục tiêu của việc dùng thuốc là để quản lý, làm giảm các thách thức hành vi hoặc các vấn đề sức khỏe đi kèm khi chúng trở nên nghiêm trọng, ví dụ như:

- Hành vi hung hăng, gây hấn.
- Hành vi tự làm đau bản thân.
- Sự lo âu, căng thẳng tột độ.
- Tăng động, giảm chú ý ở mức độ nặng.
- Rối loạn giấc ngủ kéo dài.

Khi những rào cản này được làm dịu bớt, con sẽ có một tâm thế vững vàng hơn, một bộ não sẵn sàng hơn để tiếp thu và hưởng lợi từ các "bài học" trong những giờ trị liệu quý giá.

🚨 2. KHI NÀO CẦN CÂN NHẮC: NHẬN DIỆN "LẰN RANH ĐỎ"

Quyết định dùng thuốc không bao giờ nên là lựa chọn đầu tiên. Nó chỉ được xem xét một cách nghiêm túc khi các thách thức của con đã vượt qua một "lằn ranh đỏ", tức là chúng đang cản trở một cách nghiêm trọng đến:

- Sức khỏe và sự an toàn: Khi con có những hành vi gây nguy hiểm cho chính mình hoặc những người xung quanh.

- Khả năng học hỏi: Khi sự tăng động, lo âu, hay các hành vi khác khiến con không thể tập trung, không thể tham gia vào các hoạt động học tập tại trường lớp hay tại trung tâm can thiệp.

- Sinh hoạt hàng ngày: Khi các vấn đề này ảnh hưởng nặng nề đến giấc ngủ, việc ăn uống và các hoạt động thường ngày của con và cả gia đình.

Chỉ khi các phương pháp can thiệp hành vi và điều chỉnh môi trường đã được áp dụng mà chưa đủ hiệu quả để giải quyết các vấn đề nghiêm trọng trên, chúng ta mới bắt đầu cuộc trao đổi về thuốc với chuyên gia.

🤝 3. TRAO ĐỔI VỚI BÁC SỸ: CHA MẸ LÀ ĐỐI TÁC QUAN TRỌNG

Hành trình này đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa gia đình và bác sĩ (bác sĩ nhi khoa phát triển hoặc bác sĩ tâm thần trẻ em). Bạn là chuyên gia về con mình, và bác sĩ là chuyên gia về y học. Để cuộc trao đổi được hiệu quả, hãy chuẩn bị trước "4 câu hỏi vàng" sau:

- Tại sao (Why)? Lý do cụ thể bác sĩ đề xuất loại thuốc này là gì? Nó nhắm vào hành vi mục tiêu nào?
- Tác dụng (What)? Lợi ích cụ thể mà chúng ta có thể kỳ vọng là gì? Và những tác dụng phụ phổ biến cũng như hiếm gặp là gì?
- Liều lượng (How)? Liều lượng bắt đầu là bao nhiêu? Cách dùng như thế nào (thời điểm trong ngày, uống cùng thức ăn hay không)? Lộ trình tăng liều (nếu có) sẽ ra sao?
- Theo dõi (Follow-up)? Sau bao lâu thì có thể đánh giá hiệu quả? Những dấu hiệu tác dụng phụ nào cần gọi cho bác sĩ ngay lập tức?

📝 4. QUY TRÌNH 3 BƯỚC AN TOÀN

Để đảm bảo an toàn và đánh giá hiệu quả một cách khách quan, hãy tuân thủ quy trình 3 bước sau:
- Bước 1: Xác định mục tiêu rõ ràng: Cùng với bác sĩ, hãy xác định một hoặc hai hành vi cụ thể mà bạn muốn cải thiện. Ví dụ: "Giảm số lần đập đầu từ 10 lần/ngày xuống còn dưới 3 lần/ngày".
- Bước 2: Ghi chép "Trước Khi Dùng": Dành ra một tuần trước khi con bắt đầu dùng thuốc để ghi chép lại tần suất và mức độ của hành vi mục tiêu. Đây sẽ là "mức nền" cực kỳ quan trọng để so sánh.
- Bước 3: Quan sát "Sau Khi Dùng": Sau khi con dùng thuốc, hãy tiếp tục ghi chép vào một cuốn nhật ký đơn giản. Ghi lại cả những thay đổi tích cực liên quan đến hành vi mục tiêu và bất kỳ tác dụng phụ nào bạn quan sát được (thay đổi về giấc ngủ, khẩu vị, tâm trạng...). Những ghi chép này là dữ liệu vô giá cho bác sĩ trong những lần tái khám.

⚠️ 5. NHỮNG LƯU Ý QUAN TRỌNG:

Không bao giờ tự ý ngưng thuốc đột ngột: Ngay cả khi bạn nghĩ rằng thuốc không hiệu quả hoặc gây tác dụng phụ, việc dừng thuốc đột ngột có thể gây ra những vấn đề nghiêm trọng hơn.
Mọi thay đổi phải được trao đổi với bác sĩ: Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi có bất kỳ sự thay đổi nào về liều lượng hay phác đồ điều trị.

Hành trình này đòi hỏi sự kiên nhẫn, quan sát tỉ mỉ và một tinh thần hợp tác. Hãy nhớ rằng, việc cân nhắc dùng thuốc khi cần thiết là một hành động yêu thương, thể hiện mong muốn cháy bỏng của bạn trong việc tìm kiếm mọi phương cách để giúp con có một cuộc sống an toàn và chất lượng hơn.

Nguồn tham khảo: Dựa trên tài liệu hướng dẫn sử dụng thuốc cho phụ huynh trẻ tự kỷ - Medicines and autism của Raising Children Network (Úc).

Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin. Để được tư vấn hoặc chẩn đoán y tế, vui lòng hỏi ý kiến chuyên gia
Nguồn: Helen Hoài

Giao tiếp mắt ở trẻ tự kỷ- khinh người hay thờ ơ?

Trái với quan niệm thông thường cho rằng giao tiếp mắt đơn thuần là hành động của cổ và mi mắt thì thực chất đây là kết quả của nhiều hệ thống thần kinh hoạt động đồng thời.
Trong não bộ, các vùng như superior colliculus (giúp phát hiện nhanh chuyển động mắt người khác), amygdala (xử lý cảm xúc từ ánh nhìn), fusiform face area (FFA) (nhận diện khuôn mặt), prefrontal cortex (điều phối chú ý và điều chỉnh hành vi), và DMN (kích hoạt trong các tương tác XH có ý nghĩa) cùng phối hợp để trẻ có thể:
➡️phát hiện khuôn mặt,
➡️chuyển hướng ánh mắt linh hoạt,
➡️diễn giải cảm xúc từ ánh nhìn,
➡️và sử dụng giao tiếp mắt như một phần của hành vi xã hội.

Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi các kỹ năng nền không phải trẻ nào cũng có, đặc biệt là ở trẻ có rối loạn phát triển.
✔️Về mặt vận động:
để giao tiếp mắt thành công, trẻ phải kiểm soát tốt ba loại cử động mắt:
saccadic movements (chuyển mắt nhanh từ điểm này sang điểm khác)
smooth pursuit (dõi theo vật thể hoặc khuôn mặt chuyển động)
và fixation (giữ ánh nhìn ổn định vào một điểm).
Trẻ nhỏ hoặc trẻ RL phát triển thường chưa kiểm soát tốt các kỹ năng này, dẫn đến ánh nhìn chập chờn, thiếu tập trung, hoặc hoàn toàn tránh né. Điều này giúp minh oan cho trẻ tự kỷ thiếu giao tiếp mắt k phải vì “không thích” mà vì không thể điều khiển được mắt mình một cách hiệu quả.
✔️Về cảm giác:
một số trẻ cảm thấy ánh mắt người khác quá mãnh liệt, gây khó chịu hoặc choáng ngợp, đây là hiện tượng quá nhạy thị giác (over-responsivity). Ngược lại, có trẻ kém nhận diện tín hiệu thị giác xã hội (under-responsivity) nên ánh mắt người khác không đủ gây chú ý dẫn đến việc trẻ không phản ứng hoặc nhìn lướt qua như thể không để ý.
✔️Cuối cùng, yếu tố cốt lõi khiến một đứa trẻ muốn giao tiếp mắt chứ không chỉ là động lực xã hội.
Ở trẻ phát triển bình thường, việc giao tiếp mắt thường mang lại cảm giác dễ chịu, vui vẻ, vì nó kích hoạt hệ thống dopamine ( hệ thống tưởng thưởng của não). Nhưng ở nhiều trẻ tự kỷ, hệ thống này không hoạt động hiệu quả. Lúc này ánh mắt người khác không tạo cảm xúc tích cực, không khơi gợi hứng thú dẫn tới kết quả là trẻ không tìm đến khuôn mặt, không nhìn vào mắt hoặc không giữ ánh mắt đủ lâu để thiết lập tương tác.
❌Ép trẻ “nhìn vào mắt” bằng cách giữ đầu, hay ép nhìn vào ánh sáng là vô ích thậm chí phản tác dụng. Thay vì kích hoạt tưởng thưởng, người lớn vô tình kích hoạt hệ thống phòng vệ khiến giao tiếp mắt càng trở thành điều trẻ muốn tránh xa.
Việc hiểu rõ các nền tảng thần kinh +cảm giác +xã hội phía sau hành vi giao tiếp mắt là bước đầu tiên để người lớn điều chỉnh cách hỗ trợ trẻ một cách tôn trọng và hiệu quả hơn.

TS. BS Hoàng Oanh

TỪ CDC 🇺🇸: GIẢI MÃ TỰ KỶ - TỔNG QUAN VỀ NGUYÊN NHÂN, CHẨN ĐOÁN VÀ CON ĐƯỜNG PHÍA TRƯỚC

Trong một thế giới đầy ắp thông tin, việc tìm ra một nguồn kiến thức đáng tin cậy về tự kỷ là vô cùng quan trọng. Bài tổng quan dựa trên bằng chứng từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) này sẽ là một kim chỉ nam rõ ràng, giúp cha mẹ vững bước trên hành trình thấu hiểu và hỗ trợ con.

LÀM RÕ NHỮNG BĂN KHOĂN VỀ NGUYÊN NHÂN
Câu hỏi "Tại sao?" luôn là một trong những trăn trở lớn nhất của các bậc cha mẹ. Khoa học hiện đại đã chỉ ra rằng, không có một nguyên nhân duy nhất nào gây ra tự kỷ. Thay vào đó, đó là sự tương tác phức tạp của nhiều yếu tố nguy cơ:

🔷 Yếu tố Di truyền (mạnh nhất): Đây được xem là yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất. Các nghiên cứu cho thấy nguy cơ một đứa trẻ mắc tự kỷ tăng lên nếu có anh/chị ruột đã được chẩn đoán (tỷ lệ tái mắc khoảng 15-20%).

🔷 Các yếu tố khác: Một số yếu tố khác cũng được ghi nhận có thể làm tăng nguy cơ một cách khiêm tốn, bao gồm:
➖ Tuổi của cha mẹ lớn (cả cha và mẹ).
➖ Một số biến chứng trong quá trình mang thai và sinh nở (sinh non, nhẹ cân...).

⭕ VẮC-XIN KHÔNG GÂY RA TỰ KỶ: Đây là điều được các nhà khoa học của CDC nhấn mạnh và khẳng định qua rất nhiều nghiên cứu quy mô lớn. Không có bất kỳ mối liên hệ nào giữa việc tiêm phòng và sự phát triển của tự kỷ. Cha mẹ hãy yên tâm cho con tiêm chủng đầy đủ để bảo vệ con khỏi các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

🧑‍🤝‍🧑 Thông điệp quan trọng: Đừng tự trách mình hay cố gắng tìm một lý do đơn lẻ. Tự kỷ là một rối loạn phát triển thần kinh, không phải lỗi của bất kỳ ai.

NHỮNG "NGƯỜI BẠN ĐỒNG HÀNH" KHÔNG MONG MUỐN

Trẻ tự kỷ thường không chỉ đối mặt với các thách thức cốt lõi, mà còn có nguy cơ cao mắc các tình trạng đi kèm. Việc nhận biết những vấn đề này rất quan trọng để có kế hoạch hỗ trợ toàn diện:
💠 Rối loạn giấc ngủ (50% - 80%)
💠 Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) (28% - 44%)
💠 Lo âu (42% - 56%)
💠 Các vấn đề về tiêu hóa (9% - 70%)
💠 Trầm cảm (12% - 70%)
💠 Động kinh
💠 Chậm nói hoặc thoái lui ngôn ngữ

CON ĐƯỜNG PHÍA TRƯỚC: SÀNG LỌC, CHẨN ĐOÁN VÀ CAN THIỆP SỚM

Dù chúng ta chưa thể thay đổi các yếu tố nguy cơ, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể thay đổi tương lai của con bằng việc hành động sớm. Đây là lộ trình được các tổ chức y tế uy tín như CDC và Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) khuyến nghị:

1️⃣ Theo dõi các Mốc phát triển: Cha mẹ chính là những chuyên gia đầu tiên của con. Hãy chủ động theo dõi các mốc phát triển của con (thông qua các công cụ như ứng dụng "Milestone Tracker" của CDC). Nếu có bất kỳ lo ngại nào, dù là nhỏ nhất, hãy trao đổi ngay với bác sĩ.
2️⃣ Sàng lọc Định kỳ: AAP khuyến nghị tất cả trẻ em nên được sàng lọc tự kỷ bằng các bộ công cụ chuẩn hóa tại các thời điểm 18 tháng và 24 tháng tuổi. Đây là bước cực kỳ quan trọng để phát hiện sớm các nguy cơ.
3️⃣ Chẩn đoán Toàn diện: Chẩn đoán tự kỷ không dựa trên xét nghiệm máu hay một bài kiểm tra duy nhất. Đó là một quá trình tổng hợp thông tin từ:
🔸 Lịch sử phát triển của trẻ (do cha mẹ cung cấp).
🔸 Quan sát trực tiếp hành vi của trẻ.
🔸 Sử dụng các công cụ đánh giá chuẩn quốc tế (như ADOS, ADI-R).
4️⃣ Can thiệp Sớm là Chìa khóa: Một khi có chẩn đoán hoặc nghi ngờ, việc can thiệp sớm là vô cùng cần thiết. "Sớm" ở đây có nghĩa là càng sớm càng tốt. Các chương trình can thiệp hành vi, ngôn ngữ, hoạt động trị liệu... được cá nhân hóa theo nhu cầu của trẻ sẽ giúp cải thiện các kỹ năng và nâng cao chất lượng sống.

LỜI GỬI CHA MẸ
Hành trình cùng con có thể đầy thách thức, nhưng bạn không hề đơn độc và có một con đường rõ ràng phía trước. Hãy trang bị cho mình kiến thức từ những nguồn đáng tin cậy, trở thành người quan sát tinh tường nhất đối với sự phát triển của con, và là người biện hộ mạnh mẽ nhất cho những nhu cầu của con. Đừng ngần ngại bày tỏ lo lắng của mình với các chuyên gia y tế. Sự chủ động của bạn chính là món quà vô giá nhất bạn có thể dành cho tương lai của con.

💬 Bạn có câu hỏi nào về các mốc phát triển của con không? Hãy chia sẻ để mọi người cùng trao đổi và học hỏi nhé.

Nguồn: Christensen, D. L., & Zubler, J. (2020). From the CDC: Understanding Autism Spectrum Disorder: An evidence-based review of ASD risk factors, evaluation, and diagnosis. The American journal of nursing, 120(10), 30–37.

THÔNG BÁO KHẨN
V/v: Cho học sinh nghỉ học phòng chống cơn bão số 3 (Wipha) năm 2025

Kính gửi: Quý phụ huynh của cơ sở Mầm Non Măng Trúc Xinh
Căn cứ theo Công văn số 2808/SGDĐT – CTTTHSSV của Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Hà Nội về việc chủ động ứng phó với cơn bão số 3 năm 2025;
Công điện số 08/CĐ – UBND của UBND thành phố về việc chủ động tập trung ứng phó với cơn bão số 3 năm 2025 trên địa bàn thành phố;
Nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho học sinh trong thời điểm diễn biến phức tạp của cơn bão số 3 (Wipha) năm 2025, Mầm non Măng Trúc Xinh trân trọng thông báo:
*Toàn bộ HỌC SINH sẽ được nghỉ học 01 ngày: Thứ 3 (ngày 22/7/2025).
* Thời gian đi học trở lại sẽ được gửi tới Quý phụ huynh ngay sau khi có thông báo mới từ cơ quan chức năng và diễn biến của cơn bão;
* Cơ sở kính đề nghị Quý phụ huynh:
- Không đưa trẻ đến trường hoặc ra khỏi nhà trong thời gian nghỉ để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các con;
- Liên tục theo dõi sát sao các bản tin thời tiết chính thống, đảm bảo an toàn cho các con tại nhà và cập nhật các thông tin mới nhất từ cơ sở thông báo qua Zalo .
Cơ sở xin trân trọng cảm ơn sự phối hợp chặt chẽ của Quý phụ huynh học sinh trong toàn trường đã luôn tin tưởng và đồng hành với cơ sở trong mọi tình huống, vì sự an toàn và phát triển của các con học sinh thân yêu!
Trân trọng thông báo!

HÔM NAY TÔI ĐÃ PHẢI VẬT LỘN, XOA DỊU HỌC SINH CỦA TÔI TRONG MỘT CƠN BÃO MẤT KIỂM SOÁT VỀ CẢM XÚC NHƯ THẾ ẤY!
Và..... xin đừng nhìn các con và đánh giá các con là những " đứa trẻ Hư"

Cơn suy nhược tự kỷ, đôi khi còn được gọi là cơn bão tự chủ, là phản ứng với cảm giác choáng ngợp, đau khổ hoặc mất kiểm soát dữ dội.

Mặc dù một số người có thể coi cơn giận dữ của người tự kỷ là cơn giận dữ, hoặc tệ hơn - là hành vi thao túng để đạt được mục đích của mình - nhưng thực tế không phải vậy.

Sự suy sụp tinh thần không phải là hành vi có ý thức có thể thay đổi được, mà là phản ứng không thể kiểm soát được đối với những cảm xúc choáng ngợp; một phản ứng vật lý đối với não bộ bị choáng ngợp. Quá nhiều thông tin từ các kích thích giác quan hoặc nhận thức sẽ kích hoạt hệ thần kinh tự động, sau đó báo hiệu cho não rằng người đó đang gặp nguy hiểm. Điều này dẫn đến các hành vi đau khổ, có thể biểu hiện theo nhiều cách khác nhau.

Cơn khủng hoảng của người tự kỷ trông như thế nào?

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những người mắc chứng tự kỷ sở hữu các tế bào thần kinh biểu hiện mức độ kết nối cao hơn so với những người không mắc chứng tự kỷ. Điều này làm sáng tỏ lý do tại sao những người mắc chứng tự kỷ dễ bị choáng ngợp bởi môi trường xung quanh. Hệ thống cảm giác của những người mắc chứng tự kỷ hoạt động theo một cách riêng biệt và khi phải đối mặt với những kích thích quá mức, điều này có thể dẫn đến sự suy sụp hoàn toàn về trạng thái cảm xúc và nhận thức của họ.

Sự suy xụp có thể trông như thế này:

Khóc, than vãn, nức nở
Tiếng la hét
Ném đồ vật, đập vỡ đồ vật
Vỗ cánh hoặc đi lại
Rút lui hoặc đóng cửa
Nghiến răng hoặc nghiến răng
Phân vùng hoặc tách biệt
Bỏ trốn (eloping)
Đánh, đấm, cắn, đá hoặc đẩy (đồ vật, bản thân hoặc người khác)
Kích thích mạnh (ví dụ như lắc lư, kích thích giọng nói, căng cơ, bẻ khớp)
Cơn giận dữ của người tự kỷ có thể kéo dài từ mười phút đến một giờ hoặc lâu hơn, nhưng thường kéo dài ít nhất 20-30 phút sau khi loại bỏ tác nhân gây kích thích ban đầu (có thể lâu hơn nếu tác nhân gây kích thích không được loại bỏ hoặc giải quyết).

Điều quan trọng cần lưu ý là cơn khủng hoảng không bao giờ là hành động được sắp đặt hay có chủ đích trước, và một cá nhân thường không thể kiểm soát được những hành vi có thể biểu hiện trong thời điểm đỉnh điểm của cơn khủng hoảng.

Khi một người nhận ra rằng họ đang suy sụp, với sự hỗ trợ và chiến lược phù hợp, họ sẽ có khả năng bình tĩnh lại hơn.

Suy sụp tinh thần là tình trạng phổ biến ở những người tự kỷ ở mọi lứa tuổi và mọi mức độ cần hỗ trợ, và thường có thể bắt nguồn từ sự nhạy cảm với sự từ chối, không dung nạp đau khổ và các vấn đề về điều hòa cảm xúc.

Suy nhược cảm giác cũng có thể xảy ra khi não không thể xử lý quá nhiều kích thích bên ngoài cùng một lúc (ví dụ: đèn sáng, nhạc lớn, tiếng ồn gây đau đớn hoặc căng thẳng, quá nhiều người nói chuyện cùng một lúc hoặc kiểm soát nhiệt độ kém).

Sau khi suy sụp, người tự kỷ có thể mất một thời gian để phục hồi và họ rất có thể sẽ cần thời gian và không gian để lấy lại khả năng điều chỉnh cảm xúc. Sau khi suy sụp, nhiều người tự kỷ báo cáo rằng họ không thể nhớ lại chi tiết những gì đã xảy ra. Bản thân sự mất trí nhớ này có thể gây đau khổ và có thể góp phần gây ra lo lắng sau đó.
Các tác nhân gây ra sự suy sụp của bệnh tự kỷ

Một số tác nhân cụ thể gây ra cơn suy xụp ở người tự kỷ – trẻ em hoặc người lớn – có thể là:

Kích hoạt cảm giác
Nhấn mạnh
Những nhu cầu chưa được đáp ứng mà người đó không thể giao tiếp
Môi trường làm việc, trường học hoặc gia đình bị gián đoạn
Sự không nhất quán hoặc thay đổi trong thói quen
Thiếu ngủ
Những thay đổi trong cuộc sống như kết hôn, sinh con, chuyển nhà, thay đổi công việc, v.v.
Các tình trạng sức khỏe tâm thần đồng thời xảy ra như lo lắng và trầm cảm
Thay đổi nội tiết tố
Đau mãn tính, bệnh tật hoặc khuyết tật khác
Phản ứng với thuốc mới
Thiếu kiểm soát một yếu tố của cuộc sống
Kích thích giác quan (tức là bất kỳ loại âm thanh, xúc giác, vị giác, thị giác hoặc khứu giác nào) là một trong những tác nhân gây ra sự suy sụp phổ biến nhất. Một số ví dụ cụ thể hơn về các tác nhân gây ra sự suy sụp của trẻ tự kỷ có thể gây ra hoặc góp phần gây ra sự suy sụp của trẻ tự kỷ là:

Đầu vào thính giác (âm thanh) như máy móc, động vật, giọng nói hoặc âm nhạc
Đầu vào xúc giác (chạm) như các kết cấu khác nhau của quần áo, hoặc bị người khác chạm vào, hoặc chạm/bước vào một kết cấu không mong muốn
Đầu vào trực quan như các mẫu, nơi đông đúc hoặc đèn quá sáng
Đầu vào khứu giác (mùi) như mùi thức ăn, nước hoa, người hoặc động vật
Đầu vào vị giác (vị giác) như hương vị của thực phẩm, đồ uống và thuốc
Đầu vào từ chuyển động, chẳng hạn như đi lại hoặc tập thể dục, quá nhiều hoặc quá nhanh
Kích thích nhận thức là một yếu tố phổ biến khác gây ra sự suy sụp ở người tự kỷ. Khi não bộ bị quá tải với quá nhiều thông tin cùng một lúc để xử lý, lo lắng trong khi thực hiện một hoạt động (hoặc khi chuẩn bị cho một hoạt động), hoặc phải tiếp nhận quá nhiều dạng thông tin cùng một lúc (ví dụ như nhiều người nói chuyện, hoặc nói chuyện trong khi trình bày sơ đồ và hình ảnh), sự đau khổ về cảm giác dẫn đến mất cân bằng, sau đó dẫn đến suy sụp.

Nghiên cứu cho thấy điều này có thể là do não của người tự kỷ, không giống như não của người bình thường, không thích nghi hoặc "quen" với một số kích thích, do đó cảm giác đe dọa/lo lắng/đau khổ vẫn ở mức cao, thay vì giảm dần như chúng ta có thể thấy ở não của người bình thường.

Những dấu hiệu cảnh báo của sự suy sụp của người tự kỷ

Cơn khủng hoảng của người tự kỷ có thể xảy ra do nhiều yếu tố, và thường có những dấu hiệu "cảnh báo trước" cho thấy người tự kỷ sắp khủng hoảng.

Một số dấu hiệu phổ biến cần chú ý:

Tăng sự lo lắng, chẳng hạn như bồn chồn, lắc lư hoặc đi lại
Khó khăn trong giao tiếp hoặc diễn đạt rõ ràng
Tăng độ nhạy cảm với đầu vào cảm giác
Dễ dàng trở nên bực bội hoặc cáu kỉnh
Rút lui khỏi các hoạt động mà họ thường thích
Có hành vi lặp đi lặp lại thường xuyên hơn bình thường
Tuy nhiên, không phải ai cũng biểu hiện những dấu hiệu cảnh báo trước của sự suy sụp.

Sự suy sụp của chứng tự kỷ ở trẻ em

Nhiều người nhầm lẫn cơn giận dữ của người tự kỷ với cơn giận dữ, đặc biệt là ở trẻ em. Cơn giận dữ và cơn giận dữ có thể trông giống nhau, nhưng không giống nhau.

Cơn giận dữ được sử dụng để kiểm soát hoặc thao túng một kết quả thông qua việc thể hiện các hành vi cực đoan - chúng có mục tiêu cuối cùng và sử dụng các hành vi như một chiến thuật để có được những gì trẻ muốn, trong khi cơn giận dữ không có mục đích hoặc mục đích.

Ví dụ 1: Một đứa trẻ muốn một món đồ chơi trong cửa hàng đồ chơi, cha mẹ nói 'không'. Đứa trẻ đã học được rằng nếu chúng bắt đầu la hét và làm ầm ĩ ở nơi công cộng, cha mẹ sẽ nhượng bộ và cho con thứ chúng muốn. Chu kỳ này lặp lại càng nhiều lần, cơn giận dữ càng trở thành hành vi học được mà đứa trẻ có thể sử dụng để có được thứ chúng muốn. Đây là một ví dụ về cơn giận dữ.

Ví dụ 2: Một đứa trẻ đang ở trong cửa hàng đồ chơi với cha mẹ. Đứa trẻ cảm thấy chóng mặt vì ánh đèn huỳnh quang và tiếng bíp lớn của một số đồ chơi âm nhạc. Cha mẹ nhận thấy đứa trẻ ngày càng biểu hiện hành vi lo lắng. Cha mẹ cố gắng đánh lạc hướng đứa trẻ bằng cách cho chúng xem một món đồ chơi, nhưng những kích thích căng thẳng vẫn tiếp diễn, và do đó đứa trẻ trở nên mất kiểm soát. Đứa trẻ bắt đầu vỗ tay, khóc và bồn chồn một cách không tự nguyện và gặp khó khăn trong việc thể hiện bản thân. Hành vi của chúng ngày càng trở nên hoảng loạn và đau khổ. Đây là một ví dụ về sự suy sụp.

Sự suy sụp không có mục tiêu cuối cùng. Không có chiến lược hay mục đích lớn hơn, và chắc chắn không có nỗ lực thao túng - chúng hoàn toàn mang tính phản ứng và là dấu hiệu của sự đau khổ lớn.

- Nguồn Reframing Autism-
https://reframingautism-org-au.translate.goog/all-about-autistic-meltdowns-a-guide-for-allies/?

reframingautism-org-au.translate.goog

TỰ KỶ THOÁI TRIỂN: KHI NHỮNG KỸ NĂNG CỦA CON BỖNG DƯNG BIẾN MẤT - CHA MẸ CẦN HIỂU VÀ LÀM GÌ?

Hành trình làm cha mẹ có lẽ không có nỗi đau nào lớn hơn việc chứng kiến đứa con bé bỏng của mình, vốn đang bập bẹ nói, đang biết chỉ tay, biết cười đáp lại, bỗng một ngày dần khép mình lại trong im lặng. Những kỹ năng con đã có dường như "bốc hơi". Đó chính là trải nghiệm đau lòng của TỰ KỶ THOÁI TRIỂN /Thoái lui (Regressive Autism).

Nếu bạn đang ở trong hành trình này, xin hãy biết rằng bạn không đơn độc, và những gì bạn đang cảm thấy là hoàn toàn có thật.

✅ Những dấu hiệu cốt lõi của TỰ KỶ THOÁI TRIỂN:
🫥 Mất mát về ngôn ngữ: Con từng nói được vài từ đơn, bập bẹ gọi "ba", "mẹ", nhưng giờ thì không.
🫥 Mất mát về giao tiếp phi lời: Con từng biết chỉ tay vào thứ mình muốn, vẫy tay tạm biệt, nhìn vào mắt bạn, nhưng giờ những hành động này đã biến mất.
🫥 Mất mát về tương tác xã hội: Con từng vui vẻ chơi ú òa, nhưng giờ lại thích ở một mình, không đáp lại khi được gọi tên.
🫥Sự xuất hiện của các hành vi lặp lại: Cùng lúc đó, con bắt đầu có những hành vi mới như vỗ tay, xoay tròn, chỉ chơi một món đồ chơi theo một cách duy nhất.

1️⃣ Bản chất của vấn đề: TỰ KỶ THOÁI TRIỂN là gì?
Đây là điểm khác biệt quan trọng nhất mà cha mẹ cần hiểu.

✅ Không phải con chưa từng có, mà là con đã mất đi: Khác với tự kỷ điển hình (khi các dấu hiệu đã có từ rất sớm), Tự kỷ Thoái triển xảy ra ở một đứa trẻ có vẻ đang phát triển hoàn toàn bình thường. Sau đó, thường là vào khoảng 19 tháng tuổi, một sự "thụt lùi" đột ngột xảy ra. Con mất đi những kỹ năng mà con đã dày công xây dựng.

✅ Nguyên nhân là gì? Có phải lỗi của cha mẹ không?
Nguyên nhân là sự kết hợp phức tạp giữa Yếu tố Di truyền (Genetic) và Yếu tố Môi trường (Environmental).

Hãy hiểu đơn giản thế này: Một số trẻ sinh ra đã có một "sự nhạy cảm" hoặc "tính dễ bị tổn thương" về mặt thần kinh do gen quy định. Một "tác nhân" nào đó từ môi trường (có thể là một trận ốm nặng, một stress sinh lý, hoặc các yếu tố phức tạp khác mà khoa học vẫn đang nghiên cứu) đã "kích hoạt" sự nhạy cảm đó, dẫn đến quá trình phát triển não bộ bị gián đoạn và gây ra sự thoái triển.

Điều quan trọng nhất: ĐÓ KHÔNG PHẢI LÀ LỖI CỦA BẠN. Cha mẹ không làm gì sai để gây ra điều này.

🌱 Nói cách khác: TỰ KỶ THOÁI TRIỂN giống như một chương trình phần mềm đang chạy tốt thì gặp phải một lỗi hệ thống nghiêm trọng, khiến nó bị treo và mất đi một phần dữ liệu đã lưu.

2️⃣ Phân loại và Ý nghĩa: Nhìn sâu hơn vào sự mất mát
Sự thoái triển này không chỉ là một sự kiện đơn lẻ, nó ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh.

2.1. Sự sụp đổ của Giao tiếp:
Có đến 77% trẻ mất ngôn ngữ nói cũng đồng thời mất đi các kỹ năng giao tiếp phi lời. Điều này có nghĩa là, con không chỉ không nói được, mà còn mất đi cả những công cụ cơ bản nhất để kết nối với thế giới: ánh mắt, cử chỉ chỉ tay, nụ cười xã giao. Thế giới của con bỗng trở nên cô lập hơn bao giờ hết.

2.2. Sự trỗi dậy của các Hành vi Lặp lại:
Khi các kênh giao tiếp và tương tác với thế giới bên ngoài bị "đóng sập", trẻ quay vào trong và tìm kiếm sự kiểm soát, sự đoán định được từ chính cơ thể mình. Các hành vi như vỗ tay, lắc người, sắp xếp đồ chơi... trở thành những "mỏ neo" giúp con cảm thấy an toàn trong một thế giới nội tâm và ngoại giới đầy hỗn loạn.

3️⃣ Làm thế nào để hỗ trợ con? Hành động ngay!
Khi đối mặt với sự thoái triển, thời gian là vàng. "Chờ xem sao" không phải là một lựa chọn.

3.1. Hành động ngay lập tức - Tìm kiếm Chẩn đoán:
✅ Ngay khi bạn nhận thấy những dấu hiệu mất kỹ năng đầu tiên, hãy liên hệ với bác sĩ nhi khoa phát triển, các trung tâm chẩn đoán uy tín. Đừng để bất kỳ ai gạt đi lo lắng của bạn bằng câu nói "Mỗi đứa trẻ phát triển một khác". Sự thoái triển là một "cờ đỏ" y khoa cần được quan tâm ngay.

3.2. Loại trừ các vấn đề Y khoa khác:
✅ Cần kiểm tra thính lực để chắc chắn con không bị mất thính giác. Cần làm điện não đồ để loại trừ các dạng động kinh thầm lặng (như hội chứng Landau-Kleffner) cũng có thể gây mất ngôn ngữ.

3.3. Bắt đầu lại từ nơi con đang đứng:
✅ Chấp nhận rằng điểm xuất phát bây giờ đã khác. Thay vì cố gắng "đòi lại" những từ con đã mất, hãy tập trung xây dựng lại nền tảng giao tiếp từ đầu: qua ánh mắt, qua trò chơi, qua những tương tác phi lời. Hãy gặp con ở thế giới của con.

3.4. Trở thành người đồng hành, không phải người huấn luyện:
✅ Con cần sự kết nối và cảm giác an toàn hơn bao giờ hết. Hãy dành thời gian chơi cùng con, theo sự dẫn dắt của con, dù trò chơi đó có vẻ lặp đi lặp lại. Sự hiện diện bình tĩnh và yêu thương của bạn chính là liều thuốc chữa lành mạnh mẽ nhất.

📝 XIN ĐỪNG NẢN LÒNG:
Hành trình của bạn bắt đầu bằng nỗi đau của sự mất mát, và điều đó hoàn toàn chính đáng. Hãy cho phép mình được buồn, được tiếc nuối. Nhưng xin đừng dừng lại ở đó. Sự thoái triển không phải là điểm kết thúc, mà là một điểm khởi đầu mới cho một hành trình khác. Con vẫn là đứa con bé bỏng của bạn, vẫn cần tình yêu và sự dẫn dắt của bạn. Với can thiệp sớm, chiến lược đúng đắn và tình yêu thương vô điều kiện, bạn hoàn toàn có thể giúp con xây dựng lại những cây cầu kết nối với thế giới.