14/08/2026
CHƯƠNG TRÌNH KHOA HỌC TÍCH HỢP TIỂU HỌC TÒMÒ LAB
Có một điều các thầy cô băn khoăn khá lâu khi nghĩ đến việc mở lớp khoa học cho các con ở lứa tuổi tiểu học.
Không băn khoăn là dạy các con điều gì.
Có quá nhiều thứ hay ho để dạy:
Cầu vồng bảy sắc, quả bóng lơ lửng, đại bác khói, nước đổi màu, cốc Pythagoras, những sinh vật bé xíu ngọ nguậy dưới kính hiển vi, ngắm trăng trên bầu trời, các vì sao, những hòn đá tự phát sáng trong đêm...
Khoa học vốn đã đầy những điều kỳ thú.
Điều khiến thầy cô đắn đo là:
Chúng ta sẽ làm gì với sự tò mò trong trẻo, không quan tâm đúng sai của một đứa trẻ tuổi tiểu học?
Thực vậy. Sự tò mò ở lứa tuổi này rất, rất trong trẻo.
Tôi thích một câu chuyện mà Sir Ken Robinson từng kể.
Có một cô bé đang cắm cúi hí hoáy vẽ ở góc lớp. Nó vẽ rất lâu, với một sự tập trung không thường gặp ở một đứa trẻ ở tuổi này.
– Con đang vẽ gì vậy?
– Con đang vẽ Chúa.
– Nhưng có ai biết Chúa trông như thế nào đâu.
– Cô cứ bình tĩnh, đợi con một lát nữa. Rồi mọi người sẽ biết thôi.
Cô bé ấy không cần tìm Google Images trước, không cần hỏi ChatGPT, cũng chẳng cần biết một quy tắc hội họa nào để mô tả sự thiêng liêng của một đấng tối cao vời vợi.
Nó nghĩ. Nó tưởng tượng. Rồi nó vẽ.
Nó thử làm, rồi xem chuyện gì xảy ra.
Và nếu có ai đó bảo:
– Sai rồi, đó không phải Chúa!
Thì sao?
Thì chẳng sao cả.
Trẻ nhỏ có một khả năng mà người lớn chúng ta ai cũng bị đánh mất:
Sai một cách rất thoải mái.
Khi sai, nó chẳng thấy mình kém thông minh đi tí nào cả.
Cứ nhìn vào mắt chúng mà xem. Rất thản nhiên.
Sai thì sai thôi.
Chỉ có người lớn chúng ta mới hay xấu hổ vì trót buông ra một câu hỏi ngớ ngẩn.
Chỉ có người lớn chúng ta mới kịp tưởng tượng ra trong đầu hàng loạt ánh mắt đang phán xét mình trước cả khi cất lời.
Vì thế, trẻ luôn sẵn sàng bước vào vùng chưa biết.
Đó gần như là một năng lực “siêu nhiên” mà chỉ bọn nhỏ còn sở hữu.
Và chính ở đây, việc dạy khoa học cho trẻ trở nên khó.
Bởi khoa học có đúng và sai.
Nước đóng băng trong những điều kiện nhất định.
Trái Đất không phải một chiếc đĩa phẳng.
Một viên đá không thể rơi nhanh hơn chỉ vì ta muốn nó như vậy.
Khoa học đòi hỏi bằng chứng, đo đạc, lập luận, và cả khả năng từ bỏ một ý tưởng khi thực nghiệm cho thấy ý tưởng ấy không đúng.
Nhưng nếu chúng ta quá vội vàng trao cho trẻ những câu trả lời đúng, rất có thể chúng ta sẽ vô tình lấy đi một thứ còn quý hơn cả câu trả lời:
mong muốn tự mình tìm ra nó.
Vì thế, có lẽ chúng ta không cần kỳ vọng sẽ dạy chúng thật nhiều về ba định luật Newton.
Điều cần làm trước tiên là kể chuyện về một Newton sinh ra trong một ngày lạnh giá, mồ côi cha. Một đứa trẻ buồn bã tìm đến với cầu vồng, với những câu đố mẹo, đến với thuật giả kim huyền bí! Và cho chúng thấy, úm ba la, đây là thuật giả kim ở lab.
Thầy cô nên tạo ra một cây cầu nối giữa thế giới thần thoại và thế giới tự nhiên.
Thầy cô nên bày khoa học ra trước mắt chúng để chúng ngắm nghía.
Kể cho chúng nghe những câu chuyện về các nhà khoa học dũng cảm, như những chiến binh bước vào bóng tối, chống lại sự u mê và những quyền lực muốn giữ con người ở lại trong đó.
Hãy để chúng giữ quyền được đặt ra những câu hỏi kỳ quặc:
“Cây có ngủ không?”
“Thần Zeus tạo ra sấm sét như thế nào?”
Không đùa đâu.
Những câu hỏi tưởng như ngây ngô ấy đôi khi chạm vào những vấn đề rất sâu của khoa học, triết học và cả nhân sinh.
Điều chúng ta cần tạo ra là một môi trường nơi đứa trẻ không phải bận tâm bảo vệ lòng tự trọng của mình trước người lớn.
Nó chỉ cần đem ý tưởng của mình ra, đặt trước thế giới, rồi nhìn xem thế giới trả lời thế nào.
Rồi chúng sẽ tự tìm ra câu trả lời.
Khoa học ở tuổi này không được phép tước đi phép màu khỏi thế giới tưởng tượng của trẻ.
Vì vậy, tòmò lab sẽ kể những câu chuyện cổ tích bằng khoa học cho các con.
Sẽ làm phép.
Sẽ hô phong hoán vũ.
Sẽ dạy những phù thủy nhỏ theo cách Harry Potter và những người bạn từng được dạy ở Hogwarts.
Và sẽ cố gắng bước vào thế giới trong trẻo ấy cùng các con, thay vì đứng bên ngoài và kéo các con ra khỏi nó.
Để từ bên trong thế giới ấy, chúng ta là những Albus Dumbledore, Rubeus Hagrid, Minerva McGonagall ... dẫn đường.
Khó.
Nhưng các thầy cô ở tòmò lab sẽ cố gắng dạy khoa học cho các con theo cách như vậy.
tòmò lab mở chương trình Khoa học Hogwarts đón chào những phù thủy nhỏ lớp 3, lớp 4 và lớp 5.
Link đăng ký:
https://forms.gle/Fg7qexMSf8RNQWFc6
Hẹn gặp các bạn tại sân ga 9¾:
https://maps.app.goo.gl/zQWjv2feb81bn2Gz6
Giờ học dự kiến: 9:30–11:30 thứ bảy hằng tuần.