26/08/2026
ĐỒNG HÀNH CÙNG CÁC NHÓM TÍNH CÁCH CỦA CON — 01
CON THÔNG MINH NHƯNG HAY VỘI. BỐ MẸ CÓ THỂ GIÚP CON NHƯ THẾ NÀO?
“Cháu thông minh lắm cô ạ, nhưng ẩu.”
Đây có lẽ là một trong những câu cô Giang nghe nhiều nhất khi gặp một học sinh mới.
“Cháu hiểu bài rất nhanh.”
“Cháu làm được những bài khó.”
“Cháu học cũng không phải kém.”
“Nhưng chẳng hiểu sao toàn mất điểm ở những câu rất dễ.”
Và khi cô hỏi học sinh:
“Tại sao con lại sai câu này?”
Câu trả lời cũng rất quen:
“Con biết làm mà cô. Tại con làm nhanh quá nên viết nhầm thôi.”
Có thể bố mẹ cũng đã từng nghe câu này.
Và có thể chính bố mẹ cũng đã nhiều lần nói với con:
“Con thông minh thế này mà sao cứ ẩu thế?”
Nhưng sau nhiều năm dạy học, cô nhận ra một điều:
Nếu một lỗi “ẩu” cứ lặp đi lặp lại, đó không còn đơn thuần là một sơ suất nữa. Nó đã trở thành một thói quen.
Mà thói quen thì có thể rèn.
________________________________________
Vì sao cô chọn nhóm học sinh này để bắt đầu?
Mỗi đứa trẻ sinh ra đã có những điểm mạnh, điểm yếu và cách tiếp nhận khác nhau.
Có bạn tiếp thu rất nhanh, nhớ rất tốt, phản xạ nhanh.
Có bạn từ tốn hơn, cần nhiều thời gian để hiểu nhưng khi đã hiểu thì làm rất chắc.
Có bạn phải luyện tập nhiều lần mới nhớ.
Có bạn đặc biệt thích những bài toán khó, nhưng lại có thể mất điểm ở một phép tính rất đơn giản.
Không có kiểu học sinh nào là “tốt” hay “xấu”.
Điều quan trọng là người lớn có hiểu cách học của con hay không, và có biết điểm mạnh của con cần được phát huy như thế nào, điểm yếu cần được rèn ra sao hay không.
Cô đặc biệt lưu ý nhóm học sinh hiểu nhanh nhưng hay vội bởi đây là nhóm cô gặp khá nhiều.
Các bạn thường có một số đặc điểm rất dễ nhận ra:
• Hiểu bài nhanh.
• Nhớ nhanh.
• Phản xạ tốt.
• Thích làm những bài khó.
• Không thích làm đi làm lại những bài mà mình nghĩ đã biết.
• Rất hay nói: “Con hiểu rồi!”, “Con biết rồi!”
• Và đặc biệt: rất dễ mất điểm ở những câu tưởng như không thể sai.
Có một điều nữa cô nhận thấy:
Những bạn này thường không quá buồn khi bị điểm kém.
Các con thường rất tự tin:
“Con biết làm mà.”
“Lần sau con không sai thế nữa đâu.”
Sự tự tin là một điểm mạnh.
Nhưng nếu sự tự tin đi cùng với chủ quan và thiếu kỹ năng kiểm tra, nó lại có thể trở thành một điểm yếu.
Vấn đề không phải là làm cho con “bớt thông minh”, bớt tự tin hay bắt con làm mọi thứ thật chậm.
Mà là:
Giúp con học cách sử dụng tốc độ và khả năng của mình một cách chính xác hơn.
________________________________________
1. “CON BIẾT RỒI!” — NHƯNG CON ĐÃ THỰC SỰ HIỂU CHƯA?
Một đặc điểm khá phổ biến ở nhóm học sinh này là quá tin vào khả năng tiếp nhận nhanh của mình.
Cô đang giảng.
Con nghe được vài câu đầu.
Con nghĩ:
“À, cái này con biết rồi.”
Thế là con bắt đầu làm bài trong khi cô vẫn đang giảng.
Có khi con làm đúng.
Nhưng cũng có khi con bỏ mất một điều kiện, một trường hợp, một cách trình bày hoặc một lưu ý rất quan trọng mà cô nói ở phần sau.
Với những kiến thức đơn giản, điều này có thể chưa gây hậu quả ngay.
Nhưng càng lên lớp cao, bài toán càng phức tạp.
Một bài toán khó không chỉ cần biết công thức. Nó cần khả năng đọc đủ thông tin, nhận diện cấu trúc, lựa chọn phương pháp và kiểm soát từng bước.
Vì vậy, một trong những điều đầu tiên cô muốn rèn cho các con là:
Không vội kết luận “con biết rồi” chỉ vì con vừa nhận ra cách làm quen thuộc.
Biết cách làm một bài chưa có nghĩa là đã làm được tất cả những bài tương tự.
________________________________________
2. BỐ MẸ ĐỪNG CHỈ NÓI “CON ẨU”. HÃY CHỈ CHO CON BIẾT CON ẨU Ở ĐÂU
Đây là điều cô rất muốn chia sẻ với bố mẹ.
Khi thấy con mắc nhiều lỗi nhỏ, chúng ta rất dễ nói:
“Con ẩu quá!”
“Sao lúc nào con cũng thế?”
“Đã bảo phải cẩn thận rồi mà!”
Nhưng những câu đó không chỉ cho con biết phải sửa như thế nào.
“Cẩn thận hơn” là một yêu cầu rất chung chung.
Cô thường cố gắng biến nó thành một lỗi cụ thể:
Con chép sai đề ở đâu?
Con đã đọc hết đề chưa?
Con bỏ sót dữ kiện nào?
Con quên điều kiện ở bước nào?
Con đã kiểm tra kết quả chưa?
Con sai vì tính toán hay sai vì không hiểu yêu cầu?
Khi đã tìm được nguyên nhân cụ thể, chúng ta mới có thể tìm được cách sửa.
Đó cũng là điều cô muốn bố mẹ ghi nhớ:
Đừng chỉ yêu cầu con “cẩn thận hơn”. Hãy dạy con “cẩn thận như thế nào”.
________________________________________
3. QUY TẮC 3 GIÂY: CHẬM LẠI TRƯỚC KHI BẮT ĐẦU
Một trong những cách cô thường áp dụng với những bạn hay vội là:
Chậm lại một chút trước khi làm.
Không phải chậm cả bài.
Chỉ cần tạo cho con một khoảng dừng rất ngắn trước khi bắt đầu.
Ví dụ khi làm một bài toán, cô tập cho con:
Bước 1: Đọc đề.
Bước 2: Chép đề đầy đủ, chính xác.
Bước 3: Dừng lại và kiểm tra đề một lần.
Bước 4: Gạch chân những từ khóa quan trọng.
Chẳng hạn:
• “không quá”
• “ít nhất”
• “lớn hơn”
• “bé hơn”
• “tìm số nguyên”
• “đơn vị cm”
• “có bao nhiêu nghiệm”...
Sau đó tự hỏi hai câu:
Đề bài cho gì?
Đề bài hỏi gì?
Chỉ vài giây như vậy nhưng nó buộc não bộ phải chuyển từ trạng thái “làm ngay” sang trạng thái “quan sát và phân tích”.
Đây cũng chính là một kỹ năng rất quan trọng khi học Toán.
Bởi giải một bài toán không bắt đầu từ việc tính toán.
Nó bắt đầu từ việc đọc và hiểu bài toán.
________________________________________
4. ĐỪNG GIÚP CON BẰNG CÁCH LÀM THAY ĐIỀU CON CẦN TỰ RÈN
Có một trường hợp cô từng gặp:
Một học sinh thường xuyên chép sai đề.
Cô trao đổi với mẹ thì mẹ nói:
“Vì cháu chép sai nhiều quá nên ở nhà em hay chép hộ cháu. Khi nào em không chép hộ thì cháu lại sai.”
Nghe thì có vẻ bố mẹ đang giúp con.
Nhưng thực ra, việc đó có thể khiến vấn đề kéo dài hơn.
Bởi vì con chưa bao giờ phải tự chịu trách nhiệm cho việc đọc và chép chính xác đề bài.
Trong học tập cũng vậy.
Một lỗi nếu được lặp lại nhiều lần sẽ rất dễ trở thành thói quen.
Vì vậy, với những bạn thường xuyên sai một lỗi, cô thường muốn sửa lỗi đó ngay từ những lần đầu tiên, thay vì để con làm hàng chục bài rồi mới phát hiện.
Điều này giống như học một động tác trong thể thao.
Một động tác sai nếu được luyện đi luyện lại nhiều ngày thì sửa sẽ khó hơn rất nhiều so với việc sửa ngay từ đầu.
________________________________________
5. CHIA NHỎ NHIỆM VỤ THAY VÌ BẮT CON “LÀM HẾT ĐỀ NÀY ĐI”
Một số bạn học sinh rất thông minh nhưng lại khó duy trì sự tập trung trong một khoảng thời gian dài.
Nếu nói:
“Con ngồi làm hết đề này đi.”
con có thể nhìn vào một tập đề dài và ngay lập tức cảm thấy:
“Nhiều quá!”
Cô thường chia nhỏ:
“Con có 10 phút để làm 3 bài đầu.”
“Làm xong đưa cô kiểm tra.”
Sau đó mới tiếp tục:
“Bây giờ làm tiếp 3 bài này.”
Cách làm này có hai lợi ích.
Thứ nhất, mục tiêu trở nên cụ thể và vừa sức.
Thứ hai, giáo viên có thể phản hồi ngay.
Nếu con sai, sửa ngay.
Nếu con đúng, ghi nhận ngay.
Không để con làm 10 bài với cùng một lỗi rồi đến cuối mới phát hiện.
Đặc biệt với những bạn hay vội, việc được phản hồi nhanh giúp con nhận ra:
Nhanh không quan trọng bằng nhanh và đúng.
________________________________________
6. “XEM LẠI BÀI ĐI!” — CÓ THỂ CHƯA ĐỦ
Đây là một câu cô nghĩ rất nhiều bố mẹ đã nói:
“Làm xong rồi thì xem lại bài đi con.”
Và câu trả lời thường là:
“Con xem rồi, con đúng hết.”
Nhưng nếu hỏi:
“Con kiểm tra cái gì?”
thì nhiều bạn lại không biết.
Bởi kiểm tra bài cũng là một kỹ năng phải học.
Không thể chỉ nói:
“Xem lại đi.”
Cần dạy con biết:
Xem lại cái gì?
Ví dụ, với bài tìm xx:
Tìm được xx chưa phải là kết thúc.
Hãy thử thay kết quả vừa tìm được vào đề bài.
Nếu đúng → tốt.
Nếu sai → tìm nguyên nhân.
Với bài hình học:
• Đã sử dụng hết giả thiết chưa?
• Có kết luận đúng điều đề bài hỏi không?
Với bài có điều kiện:
• Có kiểm tra điều kiện không?
• Có loại những kết quả không thỏa mãn không?
Với bài có đơn vị:
• Đã đổi đơn vị chưa?
• Kết quả cuối cùng đã ghi đúng đơn vị chưa?
Càng lên lớp cao, khả năng tự kiểm tra càng trở nên quan trọng.
Cô đặc biệt thích rèn kỹ năng này cho học sinh từ lớp 6, lớp 7, bởi đây là giai đoạn rất phù hợp để hình thành thói quen.
________________________________________
7. NHÁP CŨNG LÀ MỘT PHẦN CỦA BÀI TOÁN
Có một lỗi khá phổ biến ở những bạn làm nhanh:
Nháp rất lộn xộn.
Số viết chồng lên nhau.
Các phép tính chạy từ dòng này sang dòng khác.
Một nửa bài ở góc này, một nửa bài ở góc kia.
Sau đó con chép kết quả từ nháp vào bài làm.
Và...
Chép nhầm.
Vì vậy cô luôn nhắc các con:
Đừng coi thường giấy nháp.
Nháp không cần đẹp như bài làm chính thức.
Nhưng nó cần đủ rõ ràng để chính mình đọc lại được.
Một cách nháp có trật tự cũng giúp con:
• giảm nhầm lẫn;
• dễ tìm lại bước sai;
• dễ kiểm tra;
• dễ chuyển kết quả sang bài làm;
• và quan trọng hơn, hình thành thói quen làm việc có tổ chức.
________________________________________
8. CÒN MỘT ĐIỀU QUAN TRỌNG HƠN CẢ: ĐỪNG BIẾN VIỆC SỬA LỖI THÀNH MỘT CUỘC CHIẾN
Khi một đứa trẻ đã mắc lỗi nhiều lần, người lớn rất dễ mất kiên nhẫn.
“Lại sai nữa!”
“Mẹ đã nói bao nhiêu lần rồi?”
“Sao con thông minh mà ẩu thế?”
Nhưng thử nghĩ từ góc nhìn của con.
Nếu mỗi lần đưa bài cho bố mẹ hoặc thầy cô, con đều chờ đợi một câu:
“Lại sai rồi!”
thì rất dễ hình thành tâm lý né tránh việc học và sợ sai.
Cô thường cố gắng thay đổi cách phản hồi.
Thay vì:
“Con sai rồi.”
có thể nói:
“Con xem lại bước này nhé.”
Hoặc:
“Nếu sửa chỗ này thì bài của con sẽ đúng.”
Hoặc đơn giản:
“Con làm đúng hướng rồi, bây giờ mình kiểm tra lại bước này.”
Khen không có nghĩa là nuông chiều.
Nhẹ nhàng không có nghĩa là dễ dãi.
Một đứa trẻ được tôn trọng vẫn cần được yêu cầu nghiêm túc. Nhưng khi con cảm thấy mình được tôn trọng, con sẽ dễ hợp tác hơn rất nhiều.
Cô tin rằng bố mẹ nào cũng mong con mình:
học tốt, tự tin và được tôn trọng.
Ba điều đó hoàn toàn có thể đi cùng nhau.
________________________________________
9. VẬY BỐ MẸ CÓ THỂ BẮT ĐẦU TỪ ĐÂU?
Nếu con nhà mình thuộc nhóm hiểu nhanh nhưng hay vội, bố mẹ không cần cùng lúc sửa tất cả mọi thứ.
Hãy bắt đầu bằng một lỗi quan trọng nhất.
Ví dụ:
Con thường chép sai đề?
→ Tập thói quen chép xong phải kiểm tra lại.
Con thường bỏ sót dữ kiện?
→ Tập gạch chân từ khóa.
Con thường quên điều kiện?
→ Mỗi lần làm bài phải có một bước kiểm tra điều kiện.
Con thường làm nháp rất lộn xộn?
→ Tập trình bày nháp theo dòng. Ghi số bài, số câu cẩn thận.
Con thường làm xong ra kết quả là bỏ bút?
→ Tập một quy trình tự kiểm tra trước khi kết thúc.
Đừng cố sửa năm lỗi trong một ngày.
Một thói quen nhỏ được rèn đúng cách và lặp lại đủ lâu sẽ có giá trị hơn rất nhiều lời nhắc nhở.
________________________________________
LỜI NHẮN CỦA CÔ GIANG
Nếu con thường xuyên mất điểm vì những lỗi rất nhỏ, xin bố mẹ đừng vội kết luận rằng con ẩu.
Sự cẩn thận không phải là một đặc điểm cố định mà đứa trẻ được sinh ra đã có hoặc không có.
Tập trung cũng vậy.
Biết kiểm tra bài cũng vậy.
Biết trình bày cũng vậy.
Đó đều là những kỹ năng có thể học và có thể rèn.
Và điều quan trọng nhất:
Đừng chỉ yêu cầu con “cẩn thận hơn”. Hãy giúp con biết cẩn thận như thế nào.
Một đứa trẻ thông minh, nhanh nhạy có thể có rất nhiều lợi thế.
Điều chúng ta cần làm không phải là bắt con chậm lại trong mọi việc.
Mà là giúp con học được một điều rất quan trọng:
Biết khi nào cần nhanh, và biết khi nào cần dừng lại.
Bởi trong học tập cũng như trong cuộc sống, tốc độ chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng với sự chính xác và khả năng tự kiểm soát.
Và cô tin rằng nhiệm vụ của người lớn không phải là biến mọi đứa trẻ thành giống nhau.
Mà là:
giúp mỗi đứa trẻ hiểu được điểm mạnh của mình, nhận ra những điểm còn hạn chế và từng bước học cách làm chủ chính mình.
Đó cũng là cách cô Giang muốn đồng hành cùng các con.
________________________________________
ĐỒNG HÀNH CÙNG CÁC NHÓM TÍNH CÁCH CỦA CON
01 — Con thông minh nhưng hay vội
Trong những bài viết tiếp theo, cô sẽ tiếp tục chia sẻ những nhóm học sinh cô thường gặp trong quá trình giảng dạy và những cách bố mẹ có thể đồng hành cùng con tại nhà.
Không phải để gắn cho con một “nhãn tính cách”, mà để chúng ta hiểu con hơn, từ đó tìm được cách đồng hành phù hợp hơn.
