Pencil Philosophy

NẾU CON NGƯỜI ĐƯỢC VIẾT BẰNG… DỮ LIỆU: SPOTIFY WRAPPED BIẾT GÌ VỀ BẠN?

Cứ cuối năm, hẳn bạn sẽ bắt gặp vô số stories, reels, TikTok clips chia sẻ Spotify Wrapped từ bạn bè. Dù hình thức khác nhau, nội dung Spotify Wrapped sẽ luôn là tổng hợp các bài hát, ca sĩ, dòng nhạc một người đã nghe trong một năm qua. Chắc bạn cũng biết, đây là một trong những ý tưởng marketing thành công nhất trong thương mại.

Nhưng vì đâu mà Spotify Wrapped lại thành công đến vậy? Quan trọng hơn, sự thành công ấy nói lên điều gì về bạn và về thế giới hiện đại?

Trong “Breakthrough Advertising” (1966), chuyên gia truyền thông Eugene Schwartz khẳng định: Truyền thông không tự tạo ra khao khát; chúng chỉ khai thác những khao khát sẵn có của khách hàng. Giả như ông đúng, Spotify Wrapped đã chạm tới nhu cầu nào?

Ví dụ, khi Spotify Wrapped hiển thị “Năm nay bạn dành 12.438 phút nghe nhạc, 10 bài top đầu là hip-hop”, về cơ bản, nó đang đưa ra mô tả nào đó về chính bạn. Nếu từng thử horoscope hay trắc nghiệm tính cách, hẳn bạn biết chiến lược ấy hiệu quả nhường nào: con người luôn mong mỏi được tìm hiểu về chính mình, được chỉ ra những quy luật ngầm trong hành vi của mình. Xa hơn nữa, chọn đăng Spotify Wrapped lên Stories chính là một cách để bạn “khoe khoang” gu thẩm mỹ của mình tới người khác: bạn nghe rock hay Kpop, thích cổ điển sâu sắc hay biết bắt trends, mê nhịp hài hước vui vẻ hay trữ tình chậm rãi, v.v. Nó cho bạn thể hiện cá tính và sự khác người mà không sợ bị chỉ trích - ai mà nỡ chê Spotify Wrapped của người khác cơ chứ? Và trên hết, Spotify Wrapped đáp ứng tất cả nhu cầu trên mà không đòi bạn phải bỏ bất cứ công sức nào. Bạn không phải vắt óc nghĩ nội dung viết bài hay nhọc công sửa videos, thậm chí còn chẳng phải bỏ 15 phút trả lời trắc nghiệm tính cách. Nó đáp ứng tính “lười” trong mỗi người: bạn chỉ cần nghe nhạc giải trí như mọi ngày, mà vẫn nhận Spotify Wrapped cá nhân hoá cho mình.

Những nhu cầu trên không xấu và cũng không mới. Ngoài Spotify, lịch sử cũng đã chứng kiến vô số thế hệ nhà quảng cáo, quản trị, chiến lược khai thác được chúng. Nhưng Spotify Wrapped còn khác biệt ở chỗ: đây là ví dụ điển hình trong làn sóng các nền tảng công nghệ sử dụng dữ liệu để ghi chép và mô tả cá nhân con người.

Bạn có thể thấy làn sóng này khắp nơi. Tất cả lịch sử tìm kiếm, tương tác, mua bán của bạn trên các nền tảng giải trí, thương mại điện tử, trình duyệt Internet đều được lưu lại. Ngay lúc này, bạn có thể mở mục Cài đặt để xem Facebook liệt kê lại các chủ đề quảng cáo bạn quan tâm. Lúc chạy bộ, điện thoại hay đồng hồ bạn đeo sẽ ghi nhớ quãng đường, số bước, nhịp tim, chỉ số oxy, v.v. Lúc đi làm, các công ty có thể ghi là giờ làm, phím gõ, đầu ra bạn thực hiện.

Nếu được hỏi những dữ liệu đấy được sử dụng làm gì, các nền tảng sẽ cho bạn một câu trả lời: Dữ liệu này giúp tạo ra hồ sơ cá nhân hoá về bạn, giúp bạn nhận được các nội dung phù hợp, quảng cáo đúng nhu cầu, dịch vụ sức khỏe, tài chính, giáo dục có ích cho bạn. Các sếp và quản lý cũng có thể đưa ra chương trình huấn luyện hay “phát triển bản thân” cho bạn.
Dĩ nhiên, đi kèm với những tiện ích ấy là vô số tranh cãi về sự riêng tư của cá nhân trong thời đại số. Nhưng ở đây còn có một câu hỏi cơ bản hơn nữa: Khi các nền tảng đòi hỏi thêm dữ liệu để hiểu hơn về người dùng, liệu họ có thực sự đúng? Nếu một ngày kia, Facebook có toàn bộ dữ liệu về cuộc sống ăn uống ngủ nghỉ 24/7 của bạn, thì có phải khi ấy Facebook đã biết hết tất cả về bạn? Liệu có điều gì của cuộc sống con người mà dữ liệu không thể nắm bắt, hay phải chăng cuộc đời ta chỉ là những thông số để mã hoá, lưu trữ, và khai thác?

Nói cách khác, được Spotify Wrapped chỉ ra những thói quen nghe nhạc ngầm của bản thân cũng thích đấy. Thế nhưng, có bí mật gì trong gu nghe nhạc của bạn mà mãi mãi Spotify không biết được không? 🤫

--------------------------------------
⭕️ Pencil Philosophy - Triết học Bút chì là dự án giáo dục khai phóng được sáng lập bởi các cựu sinh viên ĐH Columbia và ĐH Stanford (Hoa Kỳ).
⭕️ Tháng 5/2026, Pencil Philosophy sẽ mở đơn đăng ký Lớp học Hè 2026, dành cho học sinh THPT và sinh viên ĐH tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh. Theo dõi các kênh truyền thông của Pencil Philosophy để không bỏ lỡ bạn nhé.

[Hỗ trợ truyền thông] Sự kiện "Chơi giữa mùa trăng" ngày 24/4 do cựu học viên Pencil Philosophy thực hiện 🥳

CHƠI GIỮA MÙA TRĂNG - KHI THƠ KHÔNG CHỈ NẰM TRÊN TRANG GIẤY

Trong nỗ lực mở rộng không gian đối thoại sáng tạo, Thơ-là-ai giới thiệu sự kiện “Chơi giữa mùa trăng” – nơi thơ, điện ảnh và trình diễn cùng giao thoa nhờ các phương thức biểu đạt đa phương tiện.

Điểm nhấn của chương trình là buổi trình chiếu phim ngắn nghệ thuật “Vọng”, lấy cảm hứng từ thế giới thơ Hàn Mặc Tử. Bộ phim khai thác các trạng thái đối lập giữa đau thương và khát vọng sống thông qua ngôn ngữ hình ảnh, âm thanh và cấu trúc phi tuyến tính.

Bên cạnh trình chiếu, sự kiện còn có hoạt động giao lưu với đoàn làm phim, đồng thời tích hợp diễn xướng thơ, mang đến cách tiếp cận thi ca giàu tính trải nghiệm.

“Chơi giữa mùa trăng” không chỉ là một buổi chiếu phim, mà là lời mời bước vào hành trình cảm nhận thơ theo một cách khác: trực quan, đa tầng và giàu tính đối thoại.

Thời gian: 19h - 22h ngày 24/4/2026
Địa điểm: Tổ Chim Xanh - Bluebirds' Nest (Sân tập thể ngõ 27 Đặng Dung, Hà Nội)

Điền vào form để đăng ký tham gia: https://forms.gle/LcsjxY85TcdMdPv46
Phí tham dự: 65k/ticket. Nếu đi 2 người trở lên sẽ được giảm giá còn 50k/ticket
(Tiền vé để chi trả cho đoàn làm phim)

-------------------------
Thông tin liên hệ:
Fanpage: https://www.facebook.com/tholaaiproject
Instagram: instagram.com/tho.la.ai
Gmail: [email protected]
Điện thoại: +84 978162283 (Hồng Nguyễn - Trưởng BTC)

DÙNG LẬU LIỆU CÓ SAI?

Rổ Phim, Thập Cẩm TV, Blogtruyen, Bato.to, Z-library.

Hẳn bạn đã từng tải phim hay xem manga trên một trang web lậu như thế. Có thể bạn cũng đã nghe về những tranh luận nổ ra về tính đúng sai của việc dùng lậu. Một bên khẳng định: dùng lậu là vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, gây hại cho tác giả, làm giảm động lực sáng tạo của nền kinh tế. Bên kia phản bác: dùng lậu là hành động cần thiết, thậm chí bắt buộc, để người dùng ít điều kiện được tiếp xúc với sản phẩm văn hoá và tri thức.

Nhưng đằng sau các tranh cãi, dùng lậu thật sự nói lên điều gì về thế giới ta đang sống?

Biết đâu, câu trả lời lại nằm trong chính tên gọi của nó: dùng lậu trong tiếng Anh là “piracy”, chung cách gọi với nghề cướp biển. Bản thân khái niệm dùng lậu cũng bắt đầu tại Anh thế kỷ 17, khi các nhà xuất bản London đối mặt với nạn in ấn trộm sách tràn lan. Trong bối cảnh ấy, “pirate”, ngoài nghĩa “cướp biển” ban đầu, dần có thêm một nghĩa mới: “kẻ in trái phép ấn phẩm của người khác”.

Qua việc đặt tên như thế, các nhà xuất bản thế kỷ 17 đang ngầm đưa ra lập luận tương tự các hãng đĩa nhạc, xưởng phim, tạp chí khoa học ngày nay: kẻ in lậu là quân trộm cướp, ngoài vòng pháp luật, xứng đáng nhận hình phát – y như lũ cướp biển. Nhưng đôi khi, một cái tên còn nói lên một vài sự thật khác nữa. Chẳng hạn, thế nào là cướp biển?

Triết gia La Mã Cicero từng kể một giai thoại về Alexander Đại đế. Lần nọ, Alexander bắt được một tên cướp biển, tra hỏi hắn: “Nhà ngươi làm gì khi hoành hành trên biển?” Cướp biển trả lời: “Việc ta làm nào có khác việc Đại đế hoành hành trên đất liền! Nhưng vì ta chỉ có một con thuyền nhỏ, nên bị gọi là cướp biển; còn ngài có hạm đội khổng lồ, nên được gọi là Đại đế.”

Nói cách khác, câu hỏi mà cướp biển đặt ra là: Cướp biển và hoàng đế có thật sự khác nhau? Có phải bản chất của web lậu luôn xấu, còn bản chất của nhà sản xuất luôn tốt? Hay sự khác biệt chỉ đơn thuần nằm ở mối tương quan quyền lực: vì bạn nghèo khó, yếu thế, nên hành động của bạn là cướp bóc, còn tôi giàu có, chính danh, nên hành động của tôi là hợp pháp?

Không khó để tìm ra ví dụ cho quan điểm của cướp biển. Khi Microsoft còn là một công ty nhỏ, Bill Gates bị Steve Jobs cáo buộc ăn trộm ý tưởng hệ điều hành của Apple. Trớ trêu ở chỗ, Bill Gates trước đó cũng buộc tội cộng đồng đam mê máy tính ở Mỹ dùng lậu phần mềm Microsoft, còn chính Steve Jobs lại nổi tiếng với việc áp dụng câu nói của danh hoạ Pablo Picasso: “Nghệ sĩ giỏi bắt chước; nghệ sĩ vĩ đại ăn trộm” (“Good artists copy; great artists steal”).

Ở mức quốc gia, hiện nay các nước phát triển như Mỹ thường cáo buộc những nước như Trung Quốc và Việt Nam vi phạm sở hữu trí tuệ. Thế nhưng lần giở lịch sử, ta cũng sẽ nhận ra nước Mỹ thế kỷ 19 nhận cáo buộc y hệt từ Anh, và Nhật Bản thế kỷ 20 cũng vậy. Nếu Mỹ, Nhật, Trung Quốc không dùng lậu, liệu họ có thể phát triển như ngày nay?

Có thể, đây chính là hàm ý sâu xa nhất của tên cướp biển khi đứng trước Alexander Đại đế: Hoàng đế hôm nay, vốn dĩ hôm qua là tướng cướp. Và cướp biển bây giờ, lại chính là bá vương của ngày mai.

--------------------------------------
⭕️ Pencil Philosophy - Triết học Bút chì là dự án giáo dục khai phóng được sáng lập bởi các cựu sinh viên ĐH Columbia và ĐH Stanford (Hoa Kỳ).
⭕️ Các thông tin mới nhất của dự án sẽ được cập nhật tại
facebook.com/Pencil.Philosophy
instagram.com/triethoc.butchi
threads.com/.butchi

[Hỗ trợ truyền thông]

📖 KHÓA HỌC “COI” CÁCH TA SUY NGHĨ: NHẬP MÔN TRIẾT HỌC ĐỜI SỐNG 📖

Mỗi ngày, chúng ta đưa ra vô số quyết định, từ việc thả tim cho một content, chọn đồ cho bữa tối, cho đến đánh giá một hành vi là đúng hay sai và trả lời ý nghĩa cuộc đời mình là gì. Ẩn sau mỗi quyết định tưởng chừng rất tự nhiên và cá nhân ấy, thực chất là một mạng lưới chằng chịt của những niềm tin mặc định, thiên kiến vô thức, hệ thống tri thức và cả hệ giá trị đạo đức.

Cảm giác hoang mang của người trẻ hiện đại thường không nhất thiết đến từ sự thiếu hụt thông tin. Nó có thể đến từ việc chúng ta lờ mờ nhận ra sự phức tạp của chính tâm trí mình và thế giới xung quanh, nhưng lại thiếu đi một hệ quy chiếu rành mạch. Ở đó, ta không thể tự bóc tách xem rốt cuộc tại sao mình lại nghĩ thế này, và liệu điều đó đúng hay sai ở mức độ nào.

Từ những trăn trở đó, Coi-Coi muốn tạo ra một không gian để mọi người được cùng học và chia sẻ với nhau. Chúng mình tin cách để học về sự phức tạp của đời sống, của chính mình, là thông qua đối thoại và chia sẻ.

Khóa học “COI” CÁCH TA SUY NGHĨ: NHẬP MÔN TRIẾT HỌC ĐỜI SỐNG mang đến những lăng kính triết học để mỗi người tự soi chiếu lại các điểm nhìn của bản thân, thấu hiểu ngọn nguồn những quyết định của mình, và tìm thấy sự rành mạch trong tư duy. Đây cũng là một không gian để chúng mình đưa những vấn đề tưởng chừng rất xa vời trở nên gần gũi hơn với đời sống.

Tại đây, chúng ta có một khóa học vừa quen thuộc, vừa mới lạ.
✨Quen thuộc, bởi khóa học được xây dựng từ kinh nghiệm giảng dạy nhiều năm cho những người mới bắt đầu với triết học, những người đang tìm cách hiểu rõ hơn về thế giới và chính mình. Chúng ta sẽ cùng nhau đi qua những câu hỏi rất kinh điển như:
- Làm sao biết thông tin nào đáng tin cậy?
- Điều gì thực sự "đúng" trong những tình huống tiến thoái lưỡng nan?
- Kiến thức chúng ta có đi xa hơn quá khứ?
✨Mới lạ, bởi nội dung được thiết kế với tính ứng dụng cao hơn, và mở rộng sang những chủ đề mới như:
- Tại sao có những người nỗ lực cả đời không “thành công”?
- Hoàn cảnh và “phông nền” thời đại chi phối tư duy của các nhân vật lớn như thế nào?
- Liệu con người có tạo ra được công lý và cái đẹp ở thế giới đang sống?

📖 Khóa học này dành cho ai?
Cho bất kỳ ai quan tâm và muốn hiểu rõ hơn cách mình suy nghĩ và ra quyết định trong đời sống. Người học không nhất thiết phải có nền tảng triết học chuyên ngành hay học thuật trước đó.

🌟Tinh thần của khóa học?
Đội ngũ Coi-Coi mong muốn tạo ra một không gian thân thiện, gần gũi và tôn trọng tri thức, cũng như điểm nhìn của mỗi người học. Chúng mình nghĩ về khóa học này như một nơi để mọi người cùng nhau suy nghĩ nghiêm túc về những câu hỏi quan trọng trong đời mình, thay vì chỉ cố tìm ra một đáp án đúng duy nhất.

👉 Mọi thông tin chi tiết về giáo trình, học phí, chính sách hỗ trợ tài chính và feedback từ học viên các khóa trước đã được chúng mình tổng hợp đầy đủ ở link dưới phần bình luận nhé!
———
THÔNG TIN CHI TIẾT:
Thời gian học dự kiến: Lớp 1: Thứ 5 và thứ 7 hàng tuần (từ 20:00 - 21:45), Lớp 2: Thứ 4 và thứ 6 hàng tuần (từ 20:00 - 21:45)
Hình thức: Online
Học phí: 3.200.000đ.
Hạn đóng form chung: 07/04 (hoặc khi đủ sĩ số).
Coi-Coi sẽ gửi email xác nhận và thông tin chi tiết về thời gian, địa điểm tới người đăng ký thành công.
(Link đăng ký chúng mình để dưới comment)
———
Mọi thắc mắc về thông tin khóa học, vui lòng liên hệ vui lòng liên hệ fanpage Coi-Coi hoặc email [email protected]

ĐỒ GỐM NHẬT BẢN ĐẸP Ở ĐIỂM NÀO?

Khi chiêm ngưỡng một món đồ gốm sứ Nhật, ví dụ cốc Fuji-san hay bát Tsutsuizutsu (xem comments), bạn có tự hỏi: Sức hấp dẫn của chúng đến từ đâu? Vì sao các tạo tác méo mó, sứt mẻ ấy lại đẹp?

Câu trả lời nằm ở triết lý thẩm mỹ wabi-sabi (侘び寂び). Nói nôm na nghĩa đen, “wabi” (侘) mang nghĩa cô độc, còn “sabi” (寂) có ý tịch mịch héo tàn. Đi cùng nhau, wabi-sabi hướng tới việc nhìn nhận cái đẹp trong sự vô thường, bất toàn, phi hoàn hảo của vạn vật. Về biểu đạt, các tác phẩm wabi-sabi thường có tính sơ lược, bất đối xứng, gồ ghề, cần kiệm, khắc khổ. Ta có thể nhận ra tư duy thẩm mỹ này trong vô số loại hình nghệ thuật Nhật Bản, từ phong cách kintsugi (sửa đồ gốm vỡ bằng sơn mài trộn vàng như bát Tsutsu-i-zutsu) tới thơ văn, cắm hoa, làm vườn.

Còn về triết lý, wabi-sabi thấm nhuần triết lý Phật giáo Thiền tông, khi mà con người chấp nhận cái vô thường, cái khổ, cái vô ngã trong cuộc đời. Có thể chiêm nghiệm tư tưởng này qua giai thoại về bậc thầy trà đạo Sen no Rikyū, cũng là một người có công phát triển wabi-sabi. Truyện rằng, một ngày nọ, Rikyū yêu cầu học trò quét vườn cho mình. Người học trò cần mẫn dành cả ngày quét dọn vườn của sư phụ sạch b**g, không một hạt bụi. Rikyū, sau khi đi một vòng kiểm tra, lại chưa hài lòng. Ông mới tiến tới cây phong trong vườn, lắc nhẹ, để vài chiếc lá vàng rơi lên thảm cỏ. Có lẽ điều Rikyū muốn truyền đạt, là cái đẹp thực sự không nằm ở sự “hoàn hảo” không tì vết tới mức khiên cưỡng, vô hồn, mà ở sức sống và sự đổi thay không ngừng của tự nhiên.

Bất kể ý nghĩa câu chuyện trên là gì, wabi-sabi cũng là một nhân tố quan trọng tạo ra sự độc đáo của thẩm mỹ Nhật Bản, nhất là khi đặt cạnh những tư tưởng hướng tới sự vĩnh cửu như triết học Hy Lạp hay đề cao công phu tỉ mỉ như nghệ thuật Trung Hoa. Trong thế giới hiện đại, wabi-sabi còn đặt ra câu hỏi: Có phải ta đang phải sống với quá nhiều filters trên Instagram, quá nhiều thành tựu trên LinkedIn, quá nhiều bài viết truyền cảm hứng trên Facebook? Đối với mỗi người, duy trì hình tượng đẹp đương nhiên mang lại cho ta lắm lợi thế, nhưng cũng như khu vườn sạch b**g của Rikyū, liệu ta có đang đánh mất điều gì chăng?

Còn bạn, bạn nghĩ gì về wabi-sabi và câu chuyện của Rikyū? Thế nào mới là đẹp? Và cái đẹp nói cho ta điều gì về thế giới này?

--------------------------------------
⭕️ Pencil Philosophy - Triết học Bút chì là dự án giáo dục khai phóng được sáng lập bởi các cựu sinh viên ĐH Columbia và ĐH Stanford (Hoa Kỳ).
⭕️ Các thông tin mới nhất của dự án sẽ được cập nhật tại
Pencil Philosophy
instagram.com/triethoc.butchi
threads.com/.butchi

CHỬI THỀ THẬT SỰ NHẮM ĐẾN AI?

“Đ*t m* mày”
“Motherf*cker”
“肏你妈”

Không khó để ta bắt gặp những từ ngữ thế này, bởi chửi thề từ lâu đã là một phần tất yếu của giao tiếp. Nhưng bạn có nhận ra điểm chung giữa chúng? Dù khác biệt ngôn ngữ, tất cả đều hướng tới nữ giới/người mẹ.

Trong cuốn “Swearing: A Cross-Cultural Linguistic Study”, dựa trên nghiên cứu về tiếng chửi trong hơn 25 ngôn ngữ trên thế giới, nhà ngôn ngữ học Magnus Ljung đã chỉ ra 5 chủ đề chính hay xuất hiện trong lời chửi: tín ngưỡng/siêu nhiên, chất thải, cơ quan sinh dục, hoạt động tình dục, và người mẹ. Đáng nói là, ngay cả những hình thức chửi thề liên quan tới hoạt động tình dục cũng chỉ có phạm vi xúc phạm là nữ giới.

Ở một nghiên cứu khác, Giáo sư Lâm Phương Mai (Đại học Quốc gia Đài Loan) lại nhận ra: nghĩa của từ 干/肏 trong tiếng Trung (gần nghĩa nhất với từ “đ*t” trong tiếng Việt) không thực sự giống 交合 (“giao hợp”) hay 做爱 (“làm tình”). “Giao hợp” là từ ngữ trung tính thể hiện khách quan hành vi sinh lí, còn “làm tình” lại có sắc thái tích cực, chứa đựng hàm ý về tâm lý, tình cảm. Mặt khác, từ chửi “đ*t” được xây dựng trên “nền tảng thống trị, áp bức trong mối quan hệ bất bình đẳng về quyền lực (cũng chính là hiện tượng nam giới cầm quyền, đàn áp giới tính).” Từ này sử dụng ẩn dụ tình dục để tạo mối quan hệ thống trị giữa các cá nhân, mang thông điệp chính trị, đi kèm mục đích đàn áp và sỉ nhục. Nói rộng hơn, các động từ chửi thề dạng này đều phản ánh bạo lực, đặt nữ giới là đối tượng có thể mặc sức tấn công, bức hại trong hình thức tình dục lấy nam giới làm chủ thể.

Tới đây, ta có thể hỏi tiếp: Thế vì sao trong vô vàn danh tính nữ, chửi thề lại hay nhắm vào “người mẹ”?

Các nhà nghiên cứu ngôn ngữ đưa giả thuyết: nhắc tới mẹ giúp mở rộng phạm vi công kích của câu chửi, vượt hơn nhiều so với chỉ thoá mạ trực tiếp vào cá nhân bị chửi. Nói cách khác, “f*ck your mom” sát thương hơn hẳn “f*ck you”. Lý do là, trong xã hội phụ quyền, phụ nữ bị yêu cầu phải giữ tiết hạnh – cũng là một phần quan trọng của việc giữ gìn quyền uy của người cha trong gia đình. Khi câu chửi tấn công người mẹ, nó đang ám chỉ phụ nữ phát sinh quan hệ tình dục ngoài luồng, từ đó đặt nghi vấn về sự chung thuỷ của người mẹ và quyền lực của người cha. Như thế, đứa con (đối tượng bị chửi) trở thành “con hoang”, với cội nguồn không trong sạch. Tương tự, những từ ngữ xúc phạm quen thuộc khác như “thằng chó đẻ” hay “con đ*” cũng mang cùng hàm ý, dù không trực tiếp nhắc tới danh tính người mẹ. Tóm lại, các lời chửi này chính là một dạng bạo lực lên đối tượng nhạy cảm nhất trong cấu trúc gia đình đối phương: người phụ nữ.

Nếu giả thuyết trên đúng, ta có thể phải đối mặt với một hệ quả không mấy dễ chịu: Khi chửi mà nhắc tới phụ nữ, chúng ta có thể đang vô tình giúp cấu trúc quyền lực tiếp tục chà đạp người nữ. Nếu ta tin rằng ngôn ngữ là một công cụ phản ánh và củng cố quyền lực xã hội, liệu việc sử dụng các câu chửi như thế có phải là đang khiến xã hội khó đạt được bình đẳng giới hơn chăng?

Còn bạn, bạn đã bao giờ tự hỏi ngôn ngữ các câu chửi đến từ đâu chưa? Bạn nghĩ thế nào về giả thuyết trên? Những tiếng chửi thề đang thực sự nói lên điều gì?

--------------------------------------
⭕️ Pencil Philosophy - Triết học Bút chì là dự án giáo dục khai phóng được sáng lập bởi các cựu sinh viên ĐH Columbia và ĐH Stanford (Hoa Kỳ).
⭕️ Các thông tin mới nhất của dự án sẽ được cập nhật tại
facebook.com/Pencil.Philosophy
instagram.com/triethoc.butchi
threads.com/.butchi

RECAP NHƯNG MÀ THỰC RA...: WRAP-UP “NHỮNG RANH GIỚI”

Ranh giới giữa chúng ta với những “giống loài khác” đang vẽ ra một hình ảnh như thế nào về con người, hay về việc làm người?

Đó cũng là câu hỏi xuyên suốt của chuỗi seminar “Những ranh giới”. Để khép lại những thảo luận này, và cũng để tổng hợp và xâu chuỗi kiến thức một cách thú vị, sự kiện Wrap-up đã được tổ chức cho hội viên 𝙉𝙝𝙪̛𝙣𝙜 𝙢𝙖̀ 𝙩𝙝𝙪̛̣𝙘 𝙧𝙖…như một game được thiết kế riêng. Tại đây, hội viên được chia vào các team khác nhau để “viết fic” theo lượt: Mỗi team vừa giải quyết những kịch bản mà team trước để lại, vừa mở ra những kịch bản mới cho team chơi sau, và quan trọng là, kết nối những kịch bản này với nội dung đã từng thảo luận trong chuỗi seminar.

Từng tình tiết nối tiếp nhau như vậy sẽ ghép thành một mạch truyện xuyên suốt về nhân vật Bút Chì trong hành trình du lịch phượt qua 3 vùng đất lạ. Bút Chì gặp những ai hay những drama gì, niềm tin nào bị thách thức, chiêm nghiệm nào được hình thành, và Bút Chì lựa chọn duy trì hoặc phá bỏ ranh giới nào của chính mình,… — đó đều đến từ trí tưởng tượng và sự sáng tạo của các bạn hội viên.

Không khí các đội chơi tại cả 3 base đã thật sự bùng nổ, với nhiều ý tưởng sáng tạo và tâm huyết được các bạn hội viên đưa vào các câu chuyện. Có tương tác, có cạnh tranh và có tranh cãi. Nhưng tất thảy đều là chất xúc tác để mỗi hội viên nhìn lại những kiến thức và quan điểm của mình. Đó là lúc tinh thần “không ngừng tự chất vấn” của 𝙉𝙝𝙪̛𝙣𝙜 𝙢𝙖̀ 𝙩𝙝𝙪̛̣𝙘 𝙧𝙖… được thể hiện rõ nét qua cách mỗi đội hoá giải những thẻ bài mâu thuẫn để viết tiếp hành trình cho Bút Chì.

Hành trình của Bút Chì tạm khép lại, nhưng hành trình tự vấn của chúng ta chỉ mới bắt đầu. Con người đang sở hữu nhiều quyền năng hơn bao giờ hết, nhưng những quyền năng ấy cũng đang xô đẩy những ranh giới, và hối thúc ta phải nhìn lại giới hạn của chính mình. Thông qua mỗi cách giải quyết mâu thuẫn cho Bút Chì, chúng ta thực chất đang đặt câu hỏi về những ranh giới nào có thể chấp nhận, những ranh giới nào đáng bị xoá bỏ và những phương án hành động trong đời thực. Đó cũng là phần tổng kết cho hành trình của chuỗi seminar, với hy vọng mở ra những suy tư và tìm tòi mới ở mỗi học viên.

--------------------------------------
⭕️ Pencil Philosophy - Triết học Bút chì là dự án giáo dục khai phóng được sáng lập bởi các cựu sinh viên ĐH Columbia và ĐH Stanford (Hoa Kỳ).
⭕️ Những thông tin mới nhất của dự án sẽ được cập nhật tại page: facebook.com/Pencil.Philosophy hoặc Instagram: instagram.com/triethoc.butchi

RECAP SEMINAR 52: SỐNG TÂM LINH PHẢI TIN AI?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở nên ngày càng phổ biến, các cuộc hội thoại giữa con người và các chatbot liên tục gia tăng và mở rộng về tần suất và phạm vi chủ đề. Giờ đây, chúng ta nói chuyện cùng AI cả về tâm linh, về ý nghĩa của những điềm báo ta gặp trong giấc mơ, về tương lai của chúng ta và ta mong đợi ở chúng những lời chỉ bảo hữu ích. Mỗi cuộc hội thoại, AI lại đóng một vai khác nhau, và trong cuộc hội thoại về dự báo tương lai, AI đóng vai một người thầy bói. Liệu AI có thể thực hiện tốt vai trò này? Nếu có, liệu ta có nên tiếp tục tìm đến các thầy bói hay chỉ cần mở chiếc điện thoại lên đã có thể biết ngay vận mệnh của mình?

Những băn khoăn về một khả năng mới của AI chính là mở đầu và cũng là chủ đề chính của Seminar 52: Sống tâm linh phải tin AI?, diễn ra vào Chủ nhật ngày 25 tháng 1 vừa qua.

Trước khi đi đến lời giải cho những băn khoăn ấy, các hội viên đã cùng nhau thảo luận và khám phá bản chất của các khái niệm về công nghệ liên quan tới chủ đề này. Theo đó. Seminar đã phơi bày bản chất của 3 khái niệm dựa trên lý thuyết của Martin Heidegger:
(1) Công nghệ là sự hiển lộ: Công nghệ thực chất là cơ chế quy định một thứ được phơi bày ra dưới dạng một khả thể nhất định trong vô vàn khả thể của nó.
(2) Công nghệ hiện đại là sự bức dẫn (challenging forth): Công nghệ hiện đại là một bức dẫn - một cách tiếp cận đầy hung hăng, áp đặt và vị lợi đối với các sự vật.
(3) Thực hành bói toán mạng (cyber-divination) là sự đóng khung (enframing): Thực hành bói toán mạng là một dạng hiện cưỡng (enframing), nó đưa ra chỉ 1 khả thể duy nhất, phục vụ mục đích tạo ra và phân phối “diễn giải tới người dùng”. Cơ chế khiến người dùng cảm giác AI là toàn năng, có thể trả lời mọi câu hỏi, đồng thời cho thấy thực hành bói toán mạng mang tính sẵn có (accessibility).

Cùng với việc phân tích các khái niệm công nghệ, phần thảo luận cũng làm rõ đặc trưng tính chất của các hoạt động tâm linh bói toán, bói bài hay gieo quẻ mang tính nghi thức (rituality). Trong đó, nghi thức được hiểu là là một chuỗi các hoạt động liên quan đến cử chỉ, lời nói, hành động hoặc đối tượng, được thực hiện ở một nơi, được sắp xếp theo thứ tự và theo một trình tự được thiết lập. Dựa trên tính chất đặc trưng cho bói toán và thực hành bói toán mạng, hội viên cùng nhau kẻ ra đường biên, chỉ ra những điểm khác biệt giữa hai hình thức bói toán này. Sự khác biệt ấy có thể được tóm lược như sau: bói toán truyền thống có tính mở hơn khi nó cung cấp những biểu tượng để chúng ta giải mã, tham gia vào quá trình tạo nghĩa. Trong khi đó, việc thực hành bói toán qua mạng lại có xu hướng đưa ra những khẳng định trực tiếp về tương lai của chúng ta.

Buổi thảo luận khép lại, đưa chúng ta quay trở lại với câu hỏi ban đầu: Khi đứng giữa những lời tiên đoán về tương lai của một thầy bói lành nghề và một trí tuệ nhân tạo, bạn sẽ lựa chọn tin vào ai?
--------------------------------------
⭕️ Pencil Philosophy - Triết học Bút chì là dự án giáo dục khai phóng được sáng lập bởi các cựu sinh viên ĐH Columbia và ĐH Stanford (Hoa Kỳ).
⭕️ Những thông tin mới nhất của dự án sẽ được cập nhật tại page: facebook.com/Pencil.Philosophy hoặc Instagram: instagram.com/triethoc.butchi

[HTTT] 💖 chuyện trò & làm zine: trữ - tình trong đời số

một cái chạm - bỏ vào giỏ hàng. một cái chạm - chuyển khoản. một cái chạm - đọc thêm một tin tức. một cái chạm - bày tỏ sự phẫn nộ hay hân hoan. một cái chạm - đặt một cuốc xe. một cái chạm - nghe nhạc. một cái chạm - xem phim. một cái chạm - đồ chờ trước cửa. một cái chạm - làm thủ tục dịch vụ. một cái chạm - mua bán - ăn - cầu nguyện - yêu. một cái chạm - tiện lợi - nhanh chóng - dứt khoát - trong chớp mắt là xong. một - cái chạm - là - tất - cả - những - gì - bạn - cần - làm.

từ khi nào trong cuộc sống xuất hiện những cái chạm như thế?

khi nhắc đến công nghệ số và chuyển đổi số, ta thường nói tới những phản ứng nhanh chóng, kịp thời và câu chuyện đón đầu sự thay đổi. sách giấy thay bằng màn hình, tiền ảo thay cho tiền giấy… điện thoại di động, internet, trang web, qr code, mạng xã hội, thương mại điện tử, rồi trí tuệ nhân tạo…rồi sao nữa?

bạn hình dung như thế nào về mối quan hệ của mình với chính mình và của mình với những người khác trong mạng lưới của những cái chạm và thay đổi đó? bạn đang chạm vào những gì? lúc đó, bạn đi, đứng, nằm, ngồi như thế nào? hít thở hay ôm một ai đó ra sao? việc nhìn ngắm và tương tác với mọi thứ có khác đi?

và nếu như có thể chạm vào mọi thứ chậm lại, thì…?
________
trong luồng suy nghĩ về sự nhanh - chậm của chuyển đổi số, iSEE muốn được cùng bạn mở ra một không gian trò chuyện nhiều chiều và nhiều cảm xúc về hiện tượng này.

“trữ - tình trong đời số” mời gọi những câu chuyện từ trong đời sống thường nhật về trải nghiệm với công nghệ số và chuyển đổi số. từ những trải nghiệm cá nhân ta sẽ cùng nhau đào sâu về lịch sử, bối cảnh, những gương mặt, những mối liên hệ chồng chéo trong sản xuất và tiêu dùng công nghệ số để thấy được nhiều thứ hơn là những câu chuyện chỉ tập trung vào sự mới, sự tiện, cách mạng và tương lai.

“trữ - tình” có thể hiểu là lưu trữ, gói ghém (và cả mở ra), bảo tồn những tâm tư, tình cảm, đắn đo, trăn trở và những mối quan hệ xoay quanh/tạo tác nên nó - những điều đã luôn ở đó trước cả khi những làn sóng công nghệ và chuyển đổi số xuất hiện. việc gặp gỡ, thảo luận và tỏ bày qua những câu chuyện kể hay qua zine, là cơ hội để chúng mình cùng nhau chậm lại và quan sát, để tiếp tục lựa chọn cách chạm, hay những thứ mình tiếp tục muốn được thấy, được chạm vào và chung sống cùng nhiều hơn trong đời sống của mình.
_______________________
💖 thông tin buổi gặp gỡ:

- địa điểm: một nơi nào đó tại Hà Nội (sẽ được thông tin tới bạn đăng ký thành công)
- thời gian: 14h-16h30, chủ nhật, ngày 01/02/2026
- đơn đăng ký trong phần bình luận.

✨ xin bạn lưu ý: để không gian trò chuyện được trọn vẹn và mỗi câu chuyện đều có đủ khoảng lặng để được lắng nghe, iSEE xin phép giới hạn số lượng người tham gia là 15 bạn.
vì số lượng có hạn, chúng mình xin phép gửi email xác nhận tới các bạn đăng ký sớm và có những chia sẻ phù hợp với chủ đề của buổi trò chuyện lần này. rất mong bạn thông cảm và hẹn gặp bạn ở những dịp tiếp theo nếu chúng mình chưa thể đồng hành cùng nhau lần này nhé!
_____

"chuyện trò & làm zine: trữ - tình trong đời số" là hoạt động đầu tiên trong chuỗi hoạt động kết nối - thảo luận và cùng học về chuyển đổi số từ iSEE. hãy cùng đón chờ thông tin từ những hoạt động tiếp theo của chúng mình nhé!

CƠ THỂ PHÂN MẢNH: LỊCH SỬ HÀNG HOÁ HOÁ PHỤ NỮ

Từ chiếc corset thế kỷ XVI đến biểu tượng hollywood, cơ thể phụ nữ hiện lên như những mảnh rời thay vì một chỉnh thể. Ở đó, tính tự nhiên nhường chỗ cho những chuẩn mực được định giá và lưu thông như hàng hóa trên thị trường.

Chủ nghĩa nữ quyền sinh thái đã chỉ ra một liên kết sâu sắc giữa phụ nữ và sinh vật phi nhân như những đối tượng bị kiểm soát bởi giai cấp thống trị. Trong đó, những người theo chủ nghĩa nữ quyền sinh thái đã chỉ ra một quá trình tác động của phụ nữ và sinh vật phi nhân có điểm tương đồng với 3 giai đoạn: (1) sự vật hoá (objectification) -> (2) sự phân mảnh (fragmentation) -> (3) sự tiêu thụ (consumption). Quá trình cho thấy tác động tiêu cực của tầng lớp thống trị lên phần còn lại không chỉ dừng lại ở sự vật hoá (objectification), tức biến họ thành những vật để đáp ứng nhu cầu, mà tiến lên sự hàng hoá hoá (commodification), tức rằng buôn bán, trao đổi họ như những món hàng hoá để thoả mãn nhu cầu.

Sự hàng hoá hoá trở nên đặc biệt gây tổn hại khi phụ nữ và động vật phi nhân không chỉ bị khai thác mà còn bị đánh giá như những sản phẩm tiêu dùng, từ đó bị điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu thị trường. Lịch sử hàng hoá hoá phụ nữ là một tiến trình dài gắn liền với sự cưỡng bức của các tầng lớp thống trị, trong đó nổi bật là việc cơ thể nữ giới bị định vị như một đối tượng thương mại. Theo Marilyn Yalom trong cuốn Lịch sử vú, quá trình này thể hiện rõ qua mối quan hệ tương tác giữa sự phát triển của các sản phẩm phục vụ thị trường và việc cơ thể phụ nữ bị biến thành giá trị trao đổi.

Các sản phẩm liên quan đến phần thân trên của cơ thể nữ giới, mở đầu là chiếc áo ngực, được cho là đã xuất hiện từ thời Trung Cổ thông qua miêu tả của hoàng gia Anh (1299) và miêu tả của hoàng gia pháp (1387). Tuy chưa có minh chứng xác thực rằng liệu cách sử dụng của loại áo này có giống với cách sử dụng của những loại áo nịt sau đó mà chúng ta biết đến, nhưng ta vẫn có thể khẳng định rằng sự xuất hiện của nó đã làm thay đổi căn bản cách con người tiếp nhận và định hình cơ thể nữ. Theo Marilyn Yalom, đây là thời điểm một phần cơ thể vốn mang tính sinh học được "nâng lên một tầm cao mới" trong đời sống văn hoá.. Ngay thế kỷ sau đó, các dạng áo nịt phát triển mạnh mẽ. Bước phát triển mạnh này được đánh dấu bằng sự ra đời của ốp thân (body) hay “cặp ốp thân” (pair of bodys) tại Tây Ban Nha, gần giống như corset (coóc-xê) - tên gọi do người Pháp đặt ra sau khi sản phẩm lan rộng sang Pháp và Anh vào thế kỷ XVI.

Từ năm 1500 cho đến thế kỷ XVII, các lý tưởng thẩm mỹ xoay quanh cơ thể phụ nữ không ngừng thay đổi, từ xu thế ưa chuộng dáng phẳng đến việc tôn vinh các đường nét đầy đặn, được nâng đỡ và phô bày, kéo theo đó những thay đổi tương ứng trong thiết kế áo nịt. Tuy nhiên, giữa những biến thiên đó vẫn tồn tại một điểm chung: dù có ưa chuộng xu thế nào, luôn có một ranh giới đạo đức giới hạn chúng, được thể hiện qua yêu cầu không được để lộ hoàn toàn phần thân trên. Trải qua nhiều giai đoạn, từ khi áo nịt xuất hiện cho tới nay, việc phô bày trần trụi cơ thể luôn bị xem là hành vi lệch chuẩn, vấp phải sự chỉ trích của các nhóm bảo thủ và thường bị điều chỉnh bằng các biện pháp pháp lý, từ sắc lệnh của nhà vua đến quy định của nhà nước, tuỳ theo từng thời kỳ và thể chế chính trị.

Tuy nhiên, “bức tường đạo đức này” đã bị xuyên qua, tất nhiên không phải bằng cách phá vỡ nó, mà bằng cách trao phần cơ thể bị đặt dưới sự giám sát đạo đức một giá trị nghệ thuật hoặc thương mại. Như trong “Media and the Message: Sex”, Delia M. Rios đã nói rằng, hình ảnh phô bày trần trụi dưới dạng biểu hiện kích dục có thể được chấp nhận, miễn là chúng “được coi là nghệ thuật hoặc được sử dụng để bán thứ gì đó”.

Bối cảnh phương Tây giữa và cuối thế kỷ XX cho thấy rõ sự dịch chuyển này. Ngành quảng cáo dần từ bỏ “quy tắc không núm”, mở đường cho việc sử dụng hình ảnh phần thân trên của cơ thể nữ giới như một yếu tố thu hút trong các ấn phẩm đại chúng. Ở một mặt, trào lưu này tạo ra cơ hội kinh tế cho phụ nữ thuộc tầng lớp lao động khi cơ thể trở thành tư liệu mưu sinh. Tuy nhiên, chính sự “được chấp nhận” ấy lại góp phần củng cố các chuẩn mực thẩm mỹ khắt khe hơn bao giờ hết, sản sinh ra huyễn tưởng về một hình thái lý tưởng ám ảnh gần như toàn bộ phụ nữ trong giai đoạn này.

Ở một diễn biến khác, tại Mỹ, trước thập niên 1960, việc phô bày phần thân trên của cơ thể nữ giới vẫn bị xem là cấm kỵ trong đời sống công cộng. Tuy nhiên, hình thái này sớm trở thành một đối tượng tính dục phổ biến trong điện ảnh, đặc biệt trong bối cảnh Hollywood bước vào giai đoạn mở rộng và đổi mới mạnh mẽ. Việc các minh tinh khi ấy như Marilyn Monroe, thường sở hữu ngoại hình gắn với những đường nét đầy đặn và mái tóc vàng đã góp phần định hình biểu tượng kích thích thị giác của thời kỳ này. Từ thập niên 60 trở đi, khi việc phô bày cơ thể đã được hợp pháp hoá, các mô hình trình diễn và dịch vụ thương mại liên quan nhanh chóng phát triển, đặc biệt tại các trung tâm văn hoá như San Francisco.

Dù đến từ cấu trúc xã hội hay lựa chọn cá nhân, việc cơ thể bị đặt vào trung tâm thương mại đã đánh dấu quá trình hàng hóa hóa con người. Ở đó, phụ nữ vừa là đối tượng bị tiêu thụ, vừa là người tiêu dùng chính những chuẩn mực áp đặt lên mình. Cơ thể không còn là một chỉnh thể tự nhiên, mà dần trở thành một kiến tạo được xã hội sản xuất và duy trì.
--------------------------------------
⭕️ Pencil Philosophy - Triết học Bút chì là dự án giáo dục khai phóng được sáng lập bởi các cựu sinh viên ĐH Columbia và ĐH Stanford (Hoa Kỳ).
⭕️ Những thông tin mới nhất của dự án sẽ được cập nhật tại page: facebook.com/Pencil.Philosophy hoặc Instagram: instagram.com/triethoc.butchi