15/07/2026
🦟 CÁCH RUỒI HẠC MA BAY BẰNG CHÂN 🦟
Ruồi hạc ma (phantom crane fly) lơ lửng nhẹ nhàng trong gió, sáu chiếc chân dài dang rộng còn đôi cánh thì hoàn toàn bất động. Các thí nghiệm trong đường hầm gió đang dần hé lộ cách chúng giữ được trạng thái này. Những hiểu biết này đang giúp các nhà nghiên cứu chế tạo các cỗ máy bay siêu nhỏ mô phỏng chiến lược bay thư thả của loài ruồi này.
Loài ruồi hạc ma phương Đông (Bittacomorpha clavipes) sống ở miền đông nước Mỹ. Khi trưởng thành hoàn toàn, chúng chỉ sống khoảng một tuần để giao phối và không ăn uống gì để tiết kiệm nguồn năng lượng hạn chế.
Khi được quay bằng camera tốc độ cao trong môi trường không khí tĩnh ở phòng thí nghiệm, ruồi hạc ma vỗ cánh để bay lên đồng thời giữ chân theo phương thẳng đứng, có lẽ nhằm giảm lực cản để bay dễ hơn. Nhưng trong luồng khí đi lên của đường hầm gió, chúng lại giữ cánh bất động và xòe chân hướng ra ngoài và lên trên thành hình nón ngược, giống như một chiếc ô lộn trái hoặc hạt bồ công anh. Những con ruồi lơ lửng trên luồng khí nhờ lực cản tạo ra bởi chính đôi chân của chúng.
Khi điều kiện thay đổi, hình dạng chiếc “nón” cũng thay đổi theo. Trong luồng khí mạnh hơn, cách giữ chân của ruồi trở nên hẹp hơn.
Để hiểu tác động của việc thay đổi hình dạng này, các nhà nghiên cứu đã tạo ra mô hình ruồi hạc ma in 3D kích thước lớn hơn thật và kéo chúng qua một bể dầu khoáng. Việc thay không khí bằng dầu giúp mô phỏng điều kiện mà một con ruồi thật nhỏ hơn sẽ trải nghiệm, vì ở quy mô nhỏ, không khí hoạt động như thể có độ nhớt lớn hơn. Kết quả cho thấy hình nón hẹp tạo ra lực cản ít hơn hình nón bẹt khoảng 20%. Điều đó cho thấy chân của ruồi hạc ma điều chỉnh để tạo ra lực nâng nhẹ nhàng hơn.
Phương thức di chuyển kỳ lạ của loài côn trùng này đã truyền cảm hứng cho các nhà nghiên cứu thử nghiệm nhiều thiết kế phương tiện bay nhỏ tiết kiệm năng lượng. Một thiết kế sử dụng vật liệu gọi là hợp kim nhớ hình để giúp chân robot mô phỏng ruồi hạc có thể uốn cong theo lệnh. Những vật liệu này sẽ trở lại hình dạng ban đầu khi có dòng điện chạy qua. Các cuộn hợp kim nhớ hình giúp chân chuyển đổi qua lại giữa trạng thái thẳng và cong.
Hiện vẫn chưa rõ ruồi hạc ma chủ động điều khiển chân đến mức nào, hay chúng chỉ đơn giản bị gió thổi. Vì vậy nhóm nghiên cứu cũng thử dùng các chân có khớp linh hoạt cho phép chuyển động thụ động. Khi tốc độ gió tăng lên, các chân tự động cong lại, khiến thiết bị bay có hình dạng hẹp hơn, tạo ra khả năng bay cực kỳ ổn định. Ngay cả khi luồng không khí quanh phương tiện bay bị xáo trộn, thiết bị bay, giống như ruồi hạc ma, vẫn hầu như không bị ảnh hưởng.
Nguồn: Conover, E. (2026, March 24). These insects fly with their legs. Physics explains how. Science News. https://www.sciencenews.org/article/phantom-crane-fly-legs-physics
S. Arriaga-Ramirez. No wings required: Leg-assisted flight control in phantom crane flies and robots. Global Physics Summit, Denver, March 17, 2026.
