25/05/2026
✨️✨️ Khi học sinh phụ thuộc vào AI, bài tập về nhà không còn giữ nguyên giá trị rèn luyện
📌 Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo đang đặt ra yêu cầu phải nhìn lại cách dạy, cách học và cách kiểm tra, đánh giá trong nhà trường. Theo các chuyên gia, AI có thể là công cụ hỗ trợ học tập rất mạnh, nhưng nếu người học lạm dụng để làm thay bài tập thì quá trình rèn luyện tư duy sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
🚀 Khai thác AI để đổi mới dạy và học
Trung tâm Đổi mới Dạy và Học thuộc Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán được thành lập với định hướng nghiên cứu và ứng dụng các phương pháp giáo dục dựa trên bằng chứng thực tiễn. Trung tâm hướng tới việc đáp ứng những thách thức mới của giáo dục trong thời đại AI, đồng thời khai thác các cơ hội mà công nghệ này mang lại.
Trung tâm hoạt động theo mô hình cộng tác mở, kết nối các nhà nghiên cứu, nhà giáo dục, trường đại học, viện nghiên cứu và các đối tác công nghệ trong và ngoài nước. Mục tiêu là tạo ra những tác động tích cực, lâu dài đối với giáo dục toán học.
Việc ra mắt Trung tâm Đổi mới Dạy và Học cũng được kỳ vọng góp phần thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm của Chương trình trọng điểm quốc gia phát triển Toán học giai đoạn 2021–2030, trong đó có nội dung hỗ trợ triển khai Chương trình giáo dục phổ thông môn Toán 2018.
⚠️ Không chỉ môn Toán chịu tác động từ việc lạm dụng AI
GS Hồ Tú Bảo, Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán, cũng bày tỏ sự lo ngại trước xu hướng học sinh ngày càng phụ thuộc vào AI. Theo ông, đây không phải là vấn đề riêng của môn Toán, mà là thách thức chung của giáo dục.
Ông cho rằng việc người học dựa dẫm quá mức vào AI có thể làm suy giảm năng lực tư duy độc lập. Đây là điều đáng lo, bởi giáo dục không chỉ nhằm truyền đạt kiến thức, mà còn phải giúp người học phát triển trí tuệ, khả năng suy luận và năng lực tự học.
GS Hồ Tú Bảo nhận định AI hiện nay có thể trả lời khá tốt nhiều câu hỏi do con người đặt ra. Tuy nhiên, AI không hiểu bản chất vấn đề theo cách con người hiểu. Đặc biệt, AI còn hạn chế trong việc kết nối tri thức toán học với những tình huống sống động, cụ thể trong đời sống thực tế.
Theo ông, các công việc tính toán và nhiều thao tác kỹ thuật khác sẽ ngày càng được AI thực hiện nhanh hơn con người. Chính vì vậy, giáo dục càng cần chú trọng yếu tố khác biệt của con người, trong đó có năng lực tư duy, khả năng đặt câu hỏi đúng và biết khai thác AI một cách thông minh.
Từ kinh nghiệm giảng dạy sinh viên tại Trường Đại học Ngoại thương, GS Hồ Tú Bảo cho biết ông đã chuyển sang hình thức đánh giá bằng vấn đáp để hạn chế tình trạng sinh viên phụ thuộc vào AI. Theo ông, không thể cấm tuyệt đối người học sử dụng AI, nhưng có thể kiểm tra mức độ hiểu bài thông qua trao đổi trực tiếp. Khi hỏi đáp, giáo viên có thể nhận ra khá nhanh sinh viên có thực sự nắm được vấn đề hay không.
Ông cũng cho rằng trong quá trình dạy học, giáo viên không nên chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức một chiều. Điều quan trọng là phải khuyến khích học sinh biết tự đặt câu hỏi, biết tiếp nhận tri thức qua gợi ý của AI, nhưng vẫn giữ vai trò chủ động trong tư duy.
👩🏫 Giáo viên cần giúp học sinh nhận ra lập luận đúng, sai
Cùng quan điểm, TS Hoàng Anh Đức, Giám đốc Trung tâm Đổi mới Dạy và Học, cho rằng trong môn Toán, một trong những vai trò quan trọng của giáo viên là giúp học sinh đánh giá tính chặt chẽ của lập luận toán học.
Đây là điểm mà AI hiện nay chưa thể thay thế đầy đủ vai trò của người thầy. Một lời giải có thể trông hợp lý về hình thức, nhưng vẫn có thể chứa lỗ hổng trong suy luận. Vì vậy, giáo viên cần hướng dẫn học sinh biết kiểm tra lập luận, phát hiện sai sót và hiểu vì sao một cách giải là đúng hoặc chưa đúng.
TS Tạ Ngọc Trí, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cũng gợi ý cách tổ chức học tập theo hướng giao nhiệm vụ cho học sinh tìm hiểu trước ở nhà, kể cả có thể sử dụng AI. Khi lên lớp, giáo viên sẽ tổ chức thảo luận, đặt câu hỏi và kiểm tra xem học sinh có hiểu đúng vấn đề hay không.
Theo ông, đây là một hướng tiếp cận giúp hạn chế tình trạng lạm dụng AI, đồng thời vẫn tận dụng được mặt tích cực của công nghệ trong học tập.
📚 Bài tập về nhà cần giúp người học rèn tư duy, không phải để đối phó
GS Ngô Bảo Châu, Giám đốc khoa học Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán, cho rằng phương pháp dạy và học, nhất là trong môn Toán, luôn là vấn đề được giáo viên, phụ huynh và xã hội quan tâm. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển rất nhanh, câu chuyện này càng trở nên cấp thiết hơn.
Theo GS Ngô Bảo Châu, AI có thể đem lại tác động tích cực hoặc tiêu cực, tùy thuộc vào cách con người sử dụng. Một biểu hiện đáng lo hiện nay là không ít học sinh, sinh viên dựa quá nhiều vào AI, thậm chí để AI làm thay phần lớn bài tập về nhà. Khi đó, việc giao bài tập không còn phát huy đầy đủ ý nghĩa vốn có.
Ông cho rằng, bản chất của bài tập là giúp người học luyện kỹ năng, hình thành tư duy và củng cố kiến thức. Tuy nhiên, nếu học sinh chỉ dùng AI để có đáp án, việc làm bài dễ biến thành hành động đối phó, thay vì là một quá trình học tập thực chất.
Ở chiều ngược lại, GS Ngô Bảo Châu cũng nhấn mạnh AI có thể trở thành một phương tiện học tập rất hiệu quả nếu được sử dụng đúng cách. Với sự hướng dẫn phù hợp của giáo viên, học sinh và sinh viên có thể dùng AI để tự tìm hiểu, mở rộng kiến thức, đặt câu hỏi và bước đầu tiếp cận nghiên cứu khoa học.
Theo ông, trong thời gian tới, giáo dục cần xem xét lại một cách toàn diện hoạt động dạy học, đặc biệt là khâu kiểm tra, đánh giá. Mục tiêu là làm sao để AI trở thành công cụ hỗ trợ người học tiếp nhận tri thức và phát triển kỹ năng, thay vì trở thành phương tiện để né tránh nỗ lực học tập. Ông cũng nhấn mạnh rằng nếu không có sự lao động nghiêm túc trong học tập thì người học khó có thể tiến bộ.
✅ Nhìn chung, thông điệp được các chuyên gia nhấn mạnh là AI không nên bị nhìn nhận đơn giản như một mối đe dọa. Vấn đề quan trọng hơn là giáo dục phải thay đổi cách giao nhiệm vụ, cách tổ chức lớp học và cách đánh giá người học. Khi được sử dụng đúng hướng, AI có thể hỗ trợ học tập; nhưng nếu bị lạm dụng, nó có thể làm suy yếu chính quá trình rèn luyện tư duy mà giáo dục cần bảo vệ.
Tác giả: Chu Hoan.