02/05/2026
TÁC GIẢ SÁCH THIẾU NHI GIẢI THÍCH VÌ SAO VIỆC ĐỌC THÀNH TIẾNG LÀ MỘT CÂY CẦU QUAN TRỌNG DẪN ĐẾN KHẢ NĂNG ĐỌC VIẾT CỦA TRẺ
Tôi rất may mắn khi lớn lên trong một gia đình mà anh trai và cha tôi thường đọc thành tiếng cho tôi nghe ngay cả khi tôi đã là một thiếu niên.
Đó vừa là một hình thức trò chuyện, vừa là giải trí. Những khoảnh khắc “này, nghe cái này nhé” ấy bao gồm đủ thứ: "Dickens", "Hardy", "Catch-22", "The Catcher in the Rye", loạt sách Molesworth, báo chí, tạp chí, sách khoa học, các ghi chép thám hiểm hay bất kỳ đoạn văn ngẫu nhiên nào từ những gì họ đang đọc.
Nghĩ lại thì cha tôi chưa bao giờ dừng lại! Khi ông ở tuổi 70 và tôi ở tuổi 40, ông vẫn đọc cho tôi nghe những câu chuyện ông viết về thời thơ ấu của mình. Ngữ điệu của ông, cách ông phát âm tiếng Yiddish, những tràng cười sảng khoái trước các câu chuyện đùa của ông - tất cả vẫn còn sống mãi trong ký ức tôi.
Để nuôi dưỡng tình yêu đọc sách, cha mẹ và giáo viên nên tiếp tục đọc thành tiếng cho trẻ nghe ngay cả khi các em đã bước vào tuổi thiếu niên.
Để hiểu vì sao điều này quan trọng, chúng ta cần lùi lại một bước và nhìn vào một điều tưởng chừng hiển nhiên nhưng không phải lúc nào cũng dễ nhận ra.
Cách chúng ta nói rất khác với cách chúng ta viết, đặc biệt là viết văn xuôi liền mạch. Khi nói, chúng ta ngập ngừng, rút gọn từ, lặp lại ý, thường để lại khoảng trống để người khác tự hiểu. Hoặc đôi khi chúng ta chỉ nói dở rồi dừng. Chúng ta dùng ngữ điệu và cử chỉ để biểu đạt hoặc bổ sung ý nghĩa. Chúng ta dùng nhiều đại từ hơn so với khi viết, bởi vì có thể chỉ rõ đối tượng bằng giọng điệu và cử chỉ. Chúng ta cũng sử dụng rất nhiều “ừm”, “à”, “bạn biết đấy” để có thời gian suy nghĩ hoặc giữ sự chú ý của người nghe. Và chúng ta tránh mở đầu câu bằng những cụm từ dài khiến việc đi đến ý chính bị trì hoãn.
Ngược lại, văn xuôi liền mạch trôi chảy, không ngập ngừng. Câu văn được hoàn chỉnh. Ta có thể đặt thông tin quan trọng lên đầu câu, liên kết trước sau, tổ chức các “luận điểm” trong một lập luận. Ta có thể tránh lặp lại và sử dụng cấu trúc câu cùng từ vựng để tạo sắc thái nhấn mạnh. Các mệnh đề như “ai”, “cái mà”, “rằng”, “nơi mà” xuất hiện nhiều hơn trong viết so với nói.
Điều này dẫn đến một kết luận: để hiểu và có thể viết được văn xuôi liền mạch, chúng ta cần dành nhiều thời gian “ngâm mình” trong nó.
Một cách để làm điều đó là nghe văn bản được đọc thành tiếng. Điều này giúp vượt qua khoảnh khắc “kháng cự” khi ta nhìn thấy một khối chữ dày đặc trên trang giấy. Cá nhân tôi đọc văn xuôi mỗi ngày, nhưng nếu bạn bảo tôi phải đọc 10 trang và nghiên cứu kỹ để rút ra thông tin (một nhiệm vụ phổ biến ở trường học), tôi vẫn có cảm giác: “Hay để mai làm nhỉ?” Tôi cũng thấy con mình nghĩ ra đủ mọi lý do để né tránh việc này.
Một số loại sách phù hợp để đọc thành tiếng hơn những loại khác (và cũng thú vị hơn). Một trong những lý do khiến văn xuôi liền mạch ra đời là để trình bày lập luận, xếp chồng các ý tưởng, cân nhắc các quan điểm khác nhau, thậm chí mời người đọc quay lại một đoạn trước đó hoặc đọc tiếp phần sau.
Việc nghe loại văn bản này mà không có sách trước mặt có thể khá khó. Những thể loại phù hợp để đọc thành tiếng bao gồm truyện ngắn, thơ, kịch, tiểu thuyết hiện đại, báo chí, bài diễn văn, tiểu sử, và các câu chuyện về khám phá khoa học, lịch sử, địa lý và nghệ thuật.
Lý tưởng nhất là khi một thiếu niên được đọc cho nghe, các em cũng có văn bản trước mặt, để có thể dừng lại và trao đổi trong lúc đọc, quay lại những đoạn vừa đọc. Điều này giúp tạo ra những cây cầu từ chữ viết sang lời nói, rồi lại quay trở về chữ viết.
- Theo: Michael Rosen