25/07/2026
Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ là trình bày nhận xét , đánh giá của mình về nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ ấy.
1. Tìm hiểu đề và tìm ý
- Tìm hiểu đề: Cần xác định rõ đề bài yêu cầu nghị luận về bài thơ, đoạn thơ hay một phương diện nào đó của bài thơ, đoạn thơ. Các dạng đề nghị luận thường gặp là:
+ Phân tích toàn bộ bài thơ
+ Phân tích một đoạn thơ
+ Phân tích một khía cạnh trong đoạn thơ, bài thơ
+ Phân tích một hình ảnh, chi tiết trong bài thơ
+ So sánh giữa hai bài thơ, hai đoạn thơ
+ Nghị luận ý kiến bàn luận về bài thơ, đoạn thơ.
- Tìm ý: Có nhiều cách tìm ý: Tác phẩm hay ở chỗ nào? Cái hay thể hiện ở hình thức nghệ thuật nào? Hình thức đó được xây dựng bằng những thủ pháp nghệ thuật gì? Hoặc đi sâu vào những hình ảnh, từ ngữ, tầng nghĩa tác phẩm…
2. Lập dàn ý
Dàn ý chung cho dạng đề nghị luận về bài thơ, đoạn thơ:
- Mở bài:
+ Giới thiệu tác giả và dẫn dắt bài thơ, đoạn thơ cần phân tích.
+ Giới thiệu ý kiến bàn về bài thơ (nếu đề bài yêu cầu nghị luận về ý kiến)
+ Nếu là dạng đề so sánh hai bài thơ, hai đoạn thơ thì mở bài phải giới thiệu cả hai tác giả và hai bài thơ
- Thân bài:
+ Nêu vị trí đoạn thơ, thể thơ, âm điệu, giọng điệu chung, kết cấu....
+ Làm rõ nội dung tư tưởng, nghệ thuật của đoạn/ bài thơ (dựa vào ý tìm được trong phần tìm ý)
+ Phân tích cụ thể:
Cũng có thể phân tích theo cách “bổ dọc” bài thơ: Phân tích theo hình tượng, theo nội dung xuyên suốt của bài thơ. Đưa các nội dung chính của bài thơ, đoạn thơ thành các luận điểm lớn, nếu đề yêu cầu cảm nhận đoạn thơ, câu thơ, thì chia nhỏ các nội dung có trong đoạn, trong câu, biến chúng thành các luận điểm để đi sâu cảm nhận.
Cần bám sát từ ngữ, âm thanh, vần, nhịp điệu, câu từ,... của bài thơ để phân tích. Khi phân tích cần giúp cho người đọc hiểu được ý nghĩa của các hình ảnh biểu tượng, ý nghĩa của từ ngữ, câu thơ, đoạn thơ.
Phân tích phải đi kèm với đánh giá và bình luận, dẫn chứng
Chú ý: Mỗi đoạn văn cần xác định rõ cấu trúc đoạn: tổng – phân – hợp, diễn dịch hoặc quy nạp, xác định rõ câu chốt, câu diễn giải, câu dẫn chứng, câu khái quát nội dung đoạn, câu chuyển đoạn linh hoạt.
- Kết bài: Đánh giá vai trò và ý nghĩa đoạn thơ, bài thơ trong việc thể hiện nội dung tư tưởng và phong cách nghệ thuật
3. Viết bài
4. Đọc lại và sửa chữa bài
Ví dụ minh họa: Trình bày cảm nhận của em về bức tranh thiên nhiên và lao động của con người trong đoạn thơ trên. Từ đó, nhận xét về vẻ đẹp thơ Huy Cận sau Cách mạng tháng Tám.
Thuyền ta lái gió với buồm trăng
Lướt giữa mây cao với biển bằng,
Ra đậu dặm xa dò bụng biển,
Dàn đan thế trận lưới vây giăng.
Cá nhụ cá chim cùng cá đé,
Cá song lấp lánh đuốc đen hồng,
Cá đuôi em quẫy trăng vàng chóe
Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long…
(Trích Đoàn thuyền đánh cá - Huy Cận)
a. Tìm hiểu đề, tìm ý
- Bức tranh thiên nhiên và lao động của con người trong đoạn thơ
- Nhận xét vẻ đẹp thơ của tác giả
Tìm ý: Tìm các câu thơ hay, các từ ngữ độc đáo về cảnh thiên nhiên
b. Lập dàn ý
Mở bài:
- Giới thiệu tác giả Huy Cận
- Dẫn dắt đề bài nghị luận về bức tranh thiên nhiên và lao động của con người trong đoạn thơ trên
Thân bài:
- Nhận xét chung về giá trị của hai khổ thơ trên trong toàn bộ bài thơ (khơi gợi cảm xúc cho người đọc về sự trù phú của biển cả đồng thời diễn tả vẻ đẹp của con người lao động trên biển)
- Hoàn cảnh sáng tác
- Khổ 3:
Thuyền ta lái gió với buồm trăng
Lướt giữa mây cao với biển bằng
+ Những từ gió, trăng, mây biển nhằm diễn tả thiên nhiên rộng lớn, bí ẩn bằng biện pháp tu từ
+ Con thuyền đặc biệt, có sự hòa quyện thiên nhiên, biển trời
Ra đậu dặm xa dò bụng biển,
Dàn đan thế trận lưới vây giăng
+ Tư thế chủ động, khỏe khoắn, tầm vóc lớn lao của người lao động được thể hiện như thế nào qua động từ đậu, dò, dàn đan, vây giăng
Thể hiện sự khéo léo, tâm hồn phóng khoáng khi chinh phục biển cả
Khổ 4:
Cá nhụ cá chim cùng cá đé,
Cá song lấp lánh đuốc đen hồng,
Cá đuôi em quẫy trăng vàng chóe
Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long…
+ Tác giả liệt kê tên các loại cá ở biển như những loại cá mang giá trị kinh tế cao
+ Biển không chỉ giàu mà còn đẹp thơ mộng: màu sắc lấp lánh của muôn loài cá (lấp lánh, đen hồng, vàng chóe) tất cả tạo nên bức tranh sơn mài tuyệt đẹp của tạo hóa.
+ Đêm ở biển được miêu tả sống động, mang hơi thở của cuộc sống
=> Tầm vóc của người khỏe khoắn và đoàn thuyền đánh cá được nâng lên, hòa nhập vào thiên nhiên, vũ trụ. Không còn cảm giác cô đơn, nhỏ bé của con người khi đối diện với trời rộng, sông dài
Nghệ thuật: Nhân hóa tạo nên sự sống bất tận “đêm thở”, biển được ví như con người
Kết bài: Hai khổ thơ đã để lại trong lòng em cảm xúc gì?
Liên hệ bản thân làm gì để bảo vệ biển đảo quê hương?
c. Viết bài
d. Đọc và sửa lỗi
![[GÓC ÔN TẬP TOÁN 10] BỘ TÓM TẮT KIẾN THỨC TRỌNG TÂM – MẤT GỐC CŨNG LẤY LẠI ĐƯỢC! 🎯Mới bước vào lớp 10 mà nhìn đâu cũng t...](https://img4.schoolandcollegelistings.com/664/590/1688194556645906.jpg)
