28/09/2023
20 ĐIỀU CÓ THỂ BẠN CHƯA BIẾT VỀ NƯỚC ĐỨC
1. Ở Đức tốc độ chạy ở đường cao tốc mà Sở giao thông khuyên mọi người đi là 130 km/h (câu hỏi này tôi hay được hỏi nhiều nhất ở Mỹ) và mọi người khá ngạc nhiên vì hình như ở Mỹ không được chạy với tốc độ như thế. Ở Đức không có giới hạn tốc độ (ngoại trừ Bang Bremen có giới hạn tốc độ chạy là 120 km/h từ năm 2008 và những đoạn có đề biển báo) thì bạn có thể tự điều chỉnh tốc độ của mình. Tốc độ cao nhất cho xe tải và bus chỉ là 80km/h và xe tải cũng không được sử dụng đường cao tốc vào cuối tuần và những ngày lễ. Trừ khi được cấp phép đặc biệt. Trên đường cao tốc với ba phân giải, khi đi ở giữa bạn phải đi với tốc độ chậm nhất là 60km/h, bên trái thì chậm nhất là 100km/h để tránh tai nạn xảy ra. Vì đó là phân giải dành để vượt.
2. Ở Đức phải bắt buộc đóng bảo hiểm y tế, sinh viên thì đóng chừng 83 Euro/tháng. Nếu bác sỹ kê đơn thuốc thì bạn có thể ra nhà thuốc để lấy, có một số thuốc được miễn phí, những loại còn lại bạn phải trả 5 Euro cho mỗi loại thuốc và một số nữa phải trả nhiều hơn, nhưng nói chung là không nhiều. Tiện thể nói luôn việc mua bảo hiểm du lịch đối với những nước không nằm trong khối EU, tôi hay mua gói bảo hiểm một năm của Hanse Merkur, trả 9.99 Euro/ năm và số ngày đi không quá tám tuần.
3. Khi tôi kể là học đại học ở Đức không phải đóng tiền học phí, mọi người ở Mỹ ồ lên ngạc nhiên và bảo sướng. Đúng là ở Đức, phần lớn các bang đều đã miễn học phí, kể cả sinh viên nước ngoài. Họ chỉ phải đóng một số tiền lệ phí dành cho việc đi lại, tiền quản lý hành chính, tùy theo mỗi trường mà giá đóng cũng khác nhau, nhưng nói chung là không nhiều. Theo tờ Studis online thì chi phí ăn ở theo tiêu chuẩn một sinh viên ở Đức dao động khoảng 570 - 1100 Euro/ tháng. Dĩ nhiên các bạn châu Á nếu sống tiết kiệm thì có khi còn nằm ở dưới con số đó.
4. . Ở Đức, học sinh đi học không phải trả bất kỳ khoản học phí nào. Nhà nước chi trả hết. Mỗi học sinh bắt buộc phải học hết lớp 9, cô cậu nào bỏ học giữa chừng thì cảnh sát tới “mời” đi học. Ước tính trung bình hàng năm nước Đức chi khoảng 7100 Euro cho một học sinh (theo thống kê trên tờ Spiegel năm 2019). Tất nhiên, việc chi trả cho học sinh trung học sẽ cao hơn học sinh tiểu học và tùy từng bang cũng khác nhau. Nordrhein-Westfalen là bang chi nhiều tiền nhất cho giáo dục, tiếp theo là Bayern và Baden-Württemberg. Theo INSM-Bildungsmonitor thì Sachsen là bang học khó nhất, kế tiếp là Bayern, Thüringen và Hamburg.
5. Mọi người hay hỏi tôi về tính cách người Đức. Họ bảo nghe nói là người Đức lạnh lùng lắm. Thực ra thì mình thấy người Đức chỉ lạnh lùng ở cái vẻ bề ngoài khi họ chưa quen bạn thôi, nhưng khi tiếp xúc nhiều thì mình thấy họ cũng dễ gần, thân thiện, tốt bụng, sống có kỷ luật. Họ mà đã quý ai thì quý rất thật lòng.
6. Tiếng Đức không dễ học nhưng nếu kiên trì thì vẫn theo được. Những ngày đầu học tiếng Đức tôi cũng thấy vô cùng vất vả nên toàn học từ tranh ảnh để nhớ từ cho dễ. Tôi không được đào tạo bài bản như các bạn học tiếng Đức ở Việt Nam nên khi sang bên này tự nhiên phải đi học, tôi như “con nai vàng ngơ ngác” và dần dần học theo các bạn ấy. Đến bây giờ tiếng Đức của tôi vẫn chưa hoàn hảo đâu, chỉ đủ để... cãi cùn thôi nhưng tôi tạm hài lòng với nó. Sống ở Đức thì nên biết tiếng Đức, sẽ có lợi rất nhiều thứ. Cho dù người Đức chịu khó nói tiếng Anh hơn người Pháp, người Ý và nếu chỉ biết tiếng Anh không, bạn vẫn có thể sống tốt ở Đức, nhưng đôi lúc bạn sẽ cảm thấy rất khó chịu vì lạc lõng (đây là lời kể của những người bạn mình đã hoặc đang theo học chương trình bằng tiếng Anh ở Đức). Tiếng Đức không phải là thứ ngôn ngữ được ưa chuộng, nhưng bạn có biết, ngoài Đức ra thì Áo, Thụy Sỹ và Lichtenstein cũng là những quốc gia nói tiếng Đức?
7. Văn hóa Đọc ở Đức rất được coi trọng, ở các thành phố lớn đều có các tủ sách đặt ở trung tâm cho mọi người tới đọc, thậm chí trên xe bus cũng có một kệ đựng sách. Hàng năm vào tháng 10, ở Đức có tổ chức hội chợ sách lớn nhất thế giới và nếu bạn để ý, bạn sẽ thấy ở các nhà ga, phi trường hay trên tàu, hầu hết mọi người đều giết thời gian bằng việc đọc sách.
8. Đức là nước đóng thuế cao. Thường bạn sẽ trả 19% tiền thuế cho mọi mặt hàng (trừ khách sạn, nếu bạn ngủ qua đêm thì tiền thuế chỉ 7% nhưng tiền ăn sáng ở khách sạn thì lại tính thuế như bình thường). Trung bình, một người trẻ độc thân, không con cái thì tiền lương sau khi trừ các loại thuế, bảo hiểm thì chỉ còn dư chừng 50-60% lương cầm tay. Theo bảng tính ở trang lohnspiegel.de thì một người độc thân đi làm (bang Hamburg) có thu nhập 5000 Euro/ tháng, sau khi đóng các loại thuế và bảo hiểm bắt buộc thì số tiền họ được nhận cuối cùng chỉ là 3112 Euro.
9. Đức được mệnh danh là một trong những nhà vô địch thế giới trong khoản đi du lịch. Bất chấp cho nền kinh tế có đi xuống hay đi lên thì cũng không ngăn cản được thói quen đi du lịch của người Đức. Đồng hành với Đức còn có Trung Quốc và Mỹ. Theo trang statista thì năm 2021 số tiền mà dân Đức đã chi cho ngành du lịch là 56 tỉ, trong đó chừng 20 tỉ Euro rơi vào các nước như Ý, Áo và Tây Ban Nha. Người Đức rất trung thành với các nước này trong nghành du lịch.
10. Tính đúng giờ của người Đức thì khỏi phải bàn nhưng người Đức cũng cực kỳ tiết kiệm. Những gì có thể tiết kiệm được là họ tiết kiệm đến mức tối đa. Không xả nước nhiều, không để điện hay để chế độ stand by. Đi ăn uống thì không đặt quá nhiều món, thiếu thì đặt thêm chứ không để thừa. Ngoài ra ở Đức, nếu mua nước hay các loại đồ uống, bạn sẽ phải thêm trả tiền vỏ chai nữa. Khi uống xong, bạn có thể đem vỏ chai đi trả để lấy lại tiền, nếu bạn vứt, sẽ có người khác đi nhặt và gom lại đổi lấy tiền.
11. Ngày nay cả thế giới đều ưa chuộng hàng Đức, những mặt hàng có gán mác “Made in Germany” đều được đánh giá là hàng chất lượng cao. Nhưng bạn có biết tại sao nó lại nổi tiếng thế không? Việc này bắt nguồn từ nửa sau của thế kỷ thứ mười chín, hàng hóa nhập khẩu vào Anh rất nhiều, trong đó có nhiều mặt hàng chất lượng rất kém và làm nhái từ Đức, do vậy người Anh đã kêu gọi tẩy chay những mặt hàng có gắn mác “Made in Germany”. Nhưng trớ trêu thay, chất lượng mặt hàng của Đức trở lên tốt quá nhanh, thành ra biện pháp này phản tác dụng và “Made in Germany” nổi danh từ đó cho đến tận bây giờ.
12. Các bạn Đức phân loại rác rất rõ ràng. Không biết ở những nơi khác thế nào, chứ chỗ tôi ở có bốn loại thùng rác với bốn màu khác nhau. Xanh lá cây thì dùng để đựng các loại rác bio như vỏ trứng, rau thừa, mì thiu... Xanh da trời thì để đựng giấy hoặc các bìa các tông cứng. Màu vàng dùng để đựng các loại vỏ nhựa và màu đen dùng để đựng những thứ rác mà không biết bỏ vào đâu. Nhớ có lần không biết ai trong nhà tôi bỏ nhầm mấy cái vỏ ni lông vào thùng đựng rác màu xanh lá cây, các anh đi lấy rác không biết dùng máy soi kiểu gì mà thấy, chẳng thèm đổ rác mà viết một tờ giấy dán lên cảnh cáo. Tôi đi học về nhìn thấy vào “khoe” với mẹ. Chẳng ai biết trong đó có gì mà họ không đổ rác đi, cuối cùng tôi là người "vinh dự" được bới tung thùng rác và phát hiện ở giữa thùng là hai cái vỏ đựng phó mát bé xíu. Từ đó mẹ tôi để ý rất kỹ việc vứt và phân loại rác ở trong nhà, nhất là khi có mấy đứa em nhỏ. Nói chung, mỗi khu mỗi vùng phân loại rác theo mỗi cách khác nhau và cũng không phải vùng nào cũng “màu mè“ như vùng tôi ở. Nhà tập thể, ký túc phân khác với nhà riêng. Thành phố lớn cũng khác với vùng quê. Có nơi họ kiểm tra nghiêm ngặt, có nơi không. Mỗi khi đến nhà ai chơi, tôi đều hỏi về việc phân loại rác để tránh phiền phức cho họ, nhỡ lại giống trường hợp của tôi thì khổ.
13. Nhiều bạn khi nghĩ về Đức thì chỉ biết đến xe hơi và bia, nhưng Đức cũng là đất nước của thi ca, là quê hương của những nhà văn nổi tiếng như Goethe, Brecht, Günther Grass, Thomas Mann, anh em nhà Grimm, Bernhard Schlink, Schiller, Patrick Süskind. Dĩ nhiên, âm nhạc Đức cũng phải kể đến nhạc cổ điển của Bach, Beethoven. Sau này thì có Udo Lindenberg, Herbert Grönemeyer, Lena Meyer Landrut, Nena (nhiều bạn chắc biết bài “99 quả bóng bay“ của cô này)
14. Người Đức phát minh và đóng góp được rất nhiều thứ cho thế giới. Đầu tiên phải kể đến Johannes Gutenberg đã phát minh ra phương pháp in dấu năm 1450, Robert Koch phát hiện vi khuẩn lao, Wilhelm Conrad Röntgen khám phá ra tia X-quang, Albert Einstein với thuyết tương đối, Carl Benz với ô tô, Eichengrün und Hoffmann phát minh ra thuốc Aspirin và rất nhiều người khác nữa.
15. Năm ngoái đọc được một tờ báo trên mạng, họ so sánh là ở Đức có mèo nhiều ngang bằng với trẻ em, con số chính xác tôi không nhớ nhưng hình như là trên mười hai triệu. Năm 2012, người Đức chi 4 tỉ Euro cho việc mua và nuôi động vật, gần bằng với số tiền mà chính phủ hỗ trợ tiền cha mẹ. Phải thừa nhận người Đức rất quý động vật, nhất là chó với mèo. Chị gái tôi có một cái Pet Salon, mỗi lần cắt tóc cho chó, chị lấy 40 Euro. Trong khi tôi mà đi cắt tóc, chỉ hết 15 Euro. Thế mới biết người Đức chi tiền để chăm động vật như thế nào.
16. Tính tự giác của người Đức khá cao, bằng chứng là việc mua vé tàu. Ở Mỹ, bạn phải có thẻ hoặc mua vé mới đi qua cửa để xuống Metro được, nhưng ở Đức thì khá thoải mái. Bạn có thể nhảy lên tàu và tự do di chuyển, hên thì thoát, xui thì gặp người kiểm tra và tất nhiên, họ sẽ phạt bạn 80 EUR cho dù vé đó bạn mua chỉ khoảng 3-4 EUR. Nói chung, tính tự giác của người Đức khá cao nên nhiều khi tôi mua vé cả tháng để đi làm nhưng có khi cả tuần mới thấy một người đi kiểm tra. Nhân tiện nói đến việc kiểm tra vé tàu, hôm qua có bạn bình luận trên trang khiến tôi phì cười. Bạn ấy bảo người Đức không thèm kiểm tra vé tàu, nhưng đi nhà vệ sinh công cộng thì luôn có người kiểm tra hoặc có máy thu tiền tự động. Cũng đúng 😀
17. Sô cô la của Đức khá nổi tiếng và thường được bạn bè quốc tế mua làm quà. Trung bình mỗi người Đức ăn khoảng 9,3 kilogram sô cô la mỗi năm, chỉ thua mỗi người Thụy Sĩ và người Áo (11 kilogram).
18. Người Đức phải làm việc đến sáu mươi bảy tuổi mới được về hưu, so với các nước khác trong khu vực châu Âu thì Đức khá chăm chỉ. Thậm chí rất nhiều cụ về hưu vẫn còn muốn đi làm thêm vì…ở nhà không quen 😃
19. Những bạn ở Việt Nam hay ở Mỹ vẫn thương hay dành thời gian đi shopping vào cuối tuần, nhưng khi sang Đức lại ồ lên ngạc nhiên khi ngày Chủ nhật ở Đức ngoài phố không có một bóng người. Là bởi vì ở Đức, Chủ nhật là ngày nghỉ, tất cả các cửa hàng đều đóng cửa (trừ khi bạn đang nghỉ dưỡng ở một khu du lịch nào đó thì ngày Chủ nhật họ sẽ mở cửa bán thực phẩm để phục vụ khách du lịch mà thôi). Ở Đức, người ta xếp ngày Chủ nhật là ngày nghỉ ngơi và nạp năng lượng cho một tuần làm việc mới, do vậy bạn làm gì cũng không được quá ồn ào, thậm chí việc cắt cỏ ở ngoài vườn cũng có thể ảnh hưởng đến hàng xóm nếu bạn cắt cỏ trước 10 hay 11 giờ sáng. Vì thế, bạn nên lưu ý những điều này, hãy dành thời gian ngày Chủ nhật để đi dạo trong rừng, đọc sách hay chơi các môn thể thao bạn thích.
20. Điều cuối cùng khi mình nghĩ đến cái gọi là typisch deutsch, đó chính là Die Manschaft. Mình yêu bóng đá nên dù Đức có không còn ở đỉnh vinh quang như 10 năm trước nữa thì mình vẫn „một lòng một dạ“ với Die Manschaft. Người Anh phát minh ra bóng đá. Nhưng Đức là nhà vô địch thế giới! Và chỉ có một Die Manschaft duy nhất mà thôi!
Bài viết được trích từ cuốn “Berlin và những mùa ru ký ức” (Hoàng Yến Anh), có biên tập và chỉnh sửa.
24/10/2023
09/10/2023
28/09/2023
25/09/2023
25/09/2023
23/09/2023
23/09/2023
22/09/2023
21/09/2023
19/09/2023