Thiên văn Việt Nam - VACA

10/09/2026

Trường COSMOS, hay Trường Sâu Khảo sát Tiến hóa Vũ trụ (Cosmic Evolution Survey Deep Field), là một trong những vùng nổi tiếng nhất của vũ trụ được các nhà thiên văn quan sát. Nằm trong khu vực của chòm sao Sextans, nơi này được Kính thiên văn Không gian Hubble (HST) chụp thành nhiều phần từ năm 2003 đến 2005 bằng Camera Khảo sát Cao Cấp (ACS). Với sự hỗ trợ của các kính thiên văn trên mặt đất và các kính thiên văn không gian khác, những hình ảnh thu được sau đó được ghép lại để tạo nên một bức tranh ấn tượng về sự tiến hóa của vũ trụ.

Đài quan sát Vera C. Rubin đã quan sát khu vực này cách đây không lâu và thu được hình ảnh chi tiết nhất từ trước đến nay về hàng trăm nghìn thiên hà, ngôi sao và các môi trường vũ trụ tại đây. Đây là lần đầu tiên camera LSST (Legacy Survey of Space and Time) của đài quan sát tạo ra một hình ảnh và danh mục phục vụ nghiên cứu khoa học. Đây là camera kỹ thuật số mạnh nhất thế giới. Độ nhạy cao và độ phân giải lớn của Rubin đang mang đến cho các nhà thiên văn một góc nhìn mới đầy mạnh mẽ về địa danh nổi tiếng này của Vũ trụ.

Chi tiết: https://thienvanvietnam.org/?option=com_content&view=article&id=2743:dai-quan-sat-rubin-kham-pha-sau-hon-vao-truong-cosmos-noi-tieng&catid=27&Itemid=135

09/09/2026

Từ Pluto tới những tham vọng xa xôi của kính thiên văn không gian Nancy Grace Roman, ... Đón đọc tạp chí COSMIONYX số thứ ba, tháng 9 năm 2026, sẽ phát hành vào 22 tháng 9 này!

09/09/2026

Gần như mọi thiên hà đều có một lỗ đen siêu nặng. Một số ít thiên hà không có lỗ đen siêu nặng là do lỗ đen của chúng đã bị đẩy ra ngoài trong một vụ va chạm thiên hà. Đó là bởi các thiên hà và lỗ đen của chúng đã hình thành song hành với nhau. Vẫn còn một số tranh luận về việc liệu các thiên hà hình thành xung quanh những mầm ban đầu của lỗ đen siêu nặng hay ngược lại, nhưng có rất nhiều bằng chứng ủng hộ ý tưởng rằng cả hai tiến hóa cùng nhau.

Một bằng chứng là thực tế các lỗ đen siêu nặng thường có khối lượng bằng khoảng 0,5% khối lượng của thiên hà. Tương quan về khối lượng giữa lỗ đen và thiên hà chủ cho thấy có một mối liên hệ chặt chẽ trong cách chúng hình thành. Nó tương tự tương quan giữa quy mô của một thành phố và số người sống ở đó cho thấy liên hệ về cấu trúc và dân số.

Nhưng một nghiên cứu gần đây đã phát hiện các lỗ đen thiên hà có khối lượng lớn bất thường, thách thức hiểu biết của chúng ta về quá trình tiến hóa của chúng. Trong nghiên cứu này, được công bố trên Astronomy & Astrophysics, nhóm nghiên cứu sử dụng kính thiên văn tia X eROSITA cùng các quan sát khác để khảo sát hơn 20.000 quasar. Các quasar được cung cấp năng lượng bởi những lỗ đen siêu nặng đang hoạt động.

Chi tiết hơn: https://thienvanvietnam.org/?option=com_content&view=article&id=2742:mot-so-lo-den-lon-len-nhanh-hon-chinh-thien-ha-cua-chung&catid=27&Itemid=135

09/09/2026

Đừng quên đặt mua tạp chí trước 15/9 này

Ngày 30 tháng 8 vừa qua, kính thiên văn không gian Nancy Grace Roman đã được phóng lên, hướng tới điểm L2 (một trong các điểm Lagrange của hệ Mặt Trời-Trái Đất, cách chúng ta 1,5 triệu km và là nơi mà kính James Webb đang hoạt động mấy năm qua).

Được coi là một phiên bản mở rộng và cao cấp hơn của kính Hubble, kính Roman được kỳ vọng sẽ mang lại nguồn dữ liệu khổng lồ và qua đó là vô số khám phá về các ngoại hành tinh, về cấu trúc của vũ trụ với sự tham gia của vật chất tối và năng lượng tối.

Bài viết đầy đủ của tôi được đăng trên tạp chí Cosmionyx, sẽ chính thức in xong vào khoảng ngày 20 tháng 9 này.

Độc giả có quan tâm có thể đăng ký tạp chí ở đây (trước 15/9): https://forms.gle/i1RYXYZ9Nr2ruwcY9

08/09/2026

Đã 20 năm trôi qua, kể từ tháng 8 năm 2006, khi mà thiên thể từng được coi là hành tinh thứ chín của Hệ Mặt Trời được đưa vào một nhóm hoàn toàn mới: Các hành tinh lùn.

Vào thời điểm đó, tàu không gian New Horizons đã được phóng lên với nhiệm vụ rất rõ ràng là thăm dò "hành tinh" xa nhất của Hệ Mặt Trời. Và dù Pluto không còn được gọi là một hành tinh nữa thì nhiệm vụ đó vẫn tiếp tục, cũng như hiểu biết về thiên thể này vẫn mang lại nhiều thông tin quan trọng cho nhân loại.

Những gì chúng ta đã biết thêm về Pluto trong hai thập kỷ qua là một trong những bài viết trọng tâm của tạp chí số thứ ba, sẽ phát hành vào cuối tháng 9 này.

06/09/2026

Dragonfly tiến gần hơn tới hành trình khám phá Titan

Nhìn vào phòng sạch tại Phòng thí nghiệm Vật lý Ứng dụng Johns Hopkins (APL) ở Laurel, Maryland, một trong những điều đầu tiên bạn có thể nhận thấy về tàu không gian Dragonfly của NASA là hàng chục sợi cáp màu bạc uốn lượn xung quanh và xuyên qua cấu trúc của con tàu được thiết kế như một chiếc trực thăng đang được chế tạo để hướng tới Titan.

Tập hợp các bó dây, cáp và đầu nối này tạo thành hệ thống dây điện của tàu không gian. Đây chính là hệ thần kinh của Dragonfly, được lắp đặt để truyền tải an toàn nguồn điện và dữ liệu giữa các máy tính, bộ truyền động, cảm biến, thiết bị khoa học và pin của tàu đổ bộ.

Chi tiết: https://thienvanvietnam.org/?option=com_content&view=article&id=2739:dragonfly-tien-gan-hon-toi-hanh-trinh-kham-pha-titan&catid=27&Itemid=135

05/09/2026

VẬT CHẤT TỐI: LIỆU ĐÃ SẮP ĐƯỢC CHIẾU SÁNG?

Gần một thế kỷ trước, nhà thiên văn học người Thụy Sĩ Fritz Zwicky (1898 – 1974) phát hiện ra một điều kỳ lạ - một khối lượng khổng lồ ẩn giấu trong vũ trụ, lấp đầy không gian liên sao nhưng lại không thể được nhìn thấy. Khối lượng ẩn đó được gọi là “vật chất tối”. Nó là một trong những khám phá quan trọng nhất của vũ trụ học trong một thế kỷ qua và hẳn sẽ còn tiếp tục thách thức các nhà khoa học trong ít nhất là hàng thập kỷ nữa.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ thảo luận nhanh về những gì đã biết xung quanh loại vật chất này, cùng những khám phá đang chú ý về nó trong thời gian qua.
..

Bài viết này đã được đăng chính thức trên tạp chí COSMIONYX số tháng 6 năm 2026.
Đọc chi tiết tại đây: https://thienvanvietnam.org/?option=com_content&view=article&id=2741:vat-chat-toi-lieu-da-sap-duoc-chieu-sang-2&catid=13&Itemid=151

04/09/2026

Tìm kiếm “Trái Đất 2.0” trong các hệ sao kép

Trong vài thập kỷ qua, các nhà thiên văn đã phát hiện hàng nghìn ngoại hành tinh nhưng phần thưởng thực sự vẫn nằm ngoài tầm với. Họ vẫn chưa tìm thấy một hành tinh đá có khối lượng tương đương Trái Đất, có quỹ đạo trong vùng sống được của một ngôi sao tương tự Mặt Trời. Một phần nguyên nhân đơn giản là do đặc điểm phân bố trong vũ trụ: khoảng một nửa số ngôi sao dạng Mặt Trời ở gần chúng ta không tồn tại đơn độc. Chúng có một hoặc nhiều sao đồng hành, khiến động lực học quỹ đạo của chúng (cũng như của bất kỳ hành tinh nào mà chúng có thể sở hữu) trở nên phức tạp hơn.

Tuy nhiên, một bài báo mới được công bố dưới dạng bản tiền in trên arXiv, đề xuất một sứ mệnh Small Explorer mới của NASA có tên Searching for Habitable Exoplanets with Relative Astrometry (SHERA) (Tạm dịch: Tìm kiếm các ngoại hành tinh sống được bằng phép đo thiên văn tương đối), nhằm tận dụng những động lực học phức tạp này để tìm kiếm các thế giới có kích thước tương đương Trái Đất trong những hệ nhiều sao.

Chi tiết hơn: https://thienvanvietnam.org/?option=com_content&view=article&id=2738:tim-kiem-trai-dat-2-0-trong-cac-he-sao-kep&catid=27&Itemid=135

04/09/2026

Tạp chí COSMIONYX đã hoàn thành phần biên tập số thứ ba và sẵn sàng ra đời.

Hãy cùng theo dõi những hình ảnh đầu tiên trước khi đặt mua ngay số này trước ngày 12 tháng này: https://forms.gle/AzDgyJZyNvYRfGEWA