24/03/2024
CÓ THỂ BẠN CHƯA BIẾT: DDT THUỐC TRỪ SÂU "HUYỀN THOẠI" ĐÃ TỪNG ĐƯỢC DÙNG ĐỂ PHÒNG CHỐNG SỐT RÉT
▪️ DDT (tên IUPAC là 1-chloro-4-[2,2,2-trichloro-1-(4-chlorophenyl)ethyl]benzene) là một hợp chất hữu cơ có công thức phân tử là C₁₄H₉Cl₅. Nhìn vào công thức phân tử với 2 nhân benzene, một mạch ethane ngắn cùng với 5 nguyên tử Cl, rõ ràng có thể thấy DDT là một hợp chất thân dầu, gần như không tan trong nước cũng như rất khó bị phân hủy sinh học, do đó nó có khả năng đi theo các nguồn nước, đi vào các chuỗi thức ăn và tích lũy lâu dài trong các loài động vật.
▪️ Ở một số loài chim (như hồng hạc), DDT ngăn cản sự hình thành vỏ trứng, làm trứng vỡ trước khi chim con nở, ngoài ra DDT còn gây rối loạn hormone, gây đột biến, sinh quái thai và rất nhiều tác hại khác. Sau hàng chục năm cấm sử dụng chất này, hệ động vật Bắc cực và Nam cực vẫn có phơi nhiễm DDT ở quá ngưỡng cho phép, nhất là ở các loài chim cánh cụt.
▪️ Lật ngược lại bánh răng lịch sử, DDT được tổng hợp lần đầu tiên vào năm 1874 bởi nhà hóa học người Áo Othmar Zeidler. Nhưng người phát hiện ra công dụng trừ sâu của DDT là nhà hoá học nổi tiếng người Thuỵ Sỹ Paul Hermann Müller. Công trình nghiên cứu về DDT của P. Hermann công bố năm 1939 đã đem lại cho ông giải Nobel Sinh lý và Y khoa năm 1948, sau khi chất này là một trong những hóa chất đầu tiên được sử dụng rộng rãi để trừ sâu rất hiệu nghiệm, góp phần hạn chế 30% tổn thất mùa màng do sâu hại và ngăn chặn nhiều bệnh dịch nguy hiểm trong quân đội vào thời gian Chiến tranh thế giới thứ hai.
▪️ Các tuyên bố trong thời gian này đã ca ngợi DDT là người hùng đẩy lùi dịch bệnh do các loại côn trùng gây ra khi đã cứu sống sinh mạng của hàng chục triệu người. Vào thời kì này, hình ảnh những binh sĩ sử dụng hỗn hợp DDT và dầu hỏa xịt mù mịt vào từng ngôi nhà, từng góc vườn để tiêu diệt côn trùng, rận, muỗi... đã trở thành hình ảnh quen thuộc với mọi người nhưng không mấy ai biết rằng, họ đang dần phơi nhiễm với một hóa chất nguy hiểm.
▪️ Trong cơ thể người và động vật, DDT nhanh chóng bị phân hủy theo con đường sinh học thành DDE (dichlorodiphenyldichloroethylene) là chất có độc tính cao hơn cả DDT, gây rối loạn thần kinh ngoại biên, làm tê liệt bộ phận hoặc toàn bộ hệ thần kinh. Trong cơ thể người, DDT tồn tại rất lâu trong mô mỡ, trong tuyến sữa của phụ nữ mang thai và cho con bú. Tuy vậy, vẫn chưa thể kết luận chính thức nào kết luận một mối liên hệ đáng kể nào giữa phơi nhiễm DDT và nguy cơ mắc ung thư.
▪️ Hiện nay, DDT vẫn đang được cân nhắc sử dụng ở các nước châu Phi nhằm đối phó với các dịch bệnh do côn trùng gây ra (trong đó có bệnh sốt rét, bệnh do virus Zika gây chứng teo đầu trẻ sơ sinh...) bởi lợi ích vẫn cao hơn so với nguy cơ rủi ro về sức khỏe và môi trường. Vẫn còn rất nhiều tranh cãi về việc có nên sử dụng DDT trở lại hay không khi ranh giới lợi ích - nguy cơ tương đối mong manh, nhưng hiện tại DDT chỉ được sử dụng cho mục đích kiểm soát sốt rét và không được sử dụng cho bất cứ mục đích nào đó.
