Nhân Hoà Y Đạo - 仁和医道

☘️DANH Y LƯU ĐỘ CHÂU: MỘT VÀI TÂM ĐẮC KHI HỌC ĐÔNG Y (PHẦN 2)
🌷3. Học đi đôi với Hành: Kiểm chứng lý luận trong thực tiễn
Ở đây, tôi muốn nói thêm về mối quan hệ giữa "Học" và "Hành" (Dụng). Học lý luận Đông y, mục đích là để chỉ đạo lâm sàng giải quyết các vấn đề phòng và chữa bệnh. Do đó, xuyên suốt quá trình học phải là sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn. Tại sao Trần Tu Viên thời Thanh lại chủ trương "ngày xem bệnh, đêm đọc sách"? Chẳng qua cũng là để nhấn mạnh việc "học dĩ trí dụng", học và hành kết hợp mà thôi.
Tôi rất thích đoạn Khổng Minh đối đáp với mưu sĩ Đông Ngô là Trình Đức Khu trong hồi "Khổng Minh thiết chiến quần nho" của “Tam quốc diễn nghĩa”. Ông nói: "Còn như hạng nho sĩ tầm thường, chỉ chú trọng gò đẽo câu chữ, chuyên tâm vào bề mặt văn chương; tuổi xanh làm phú, bạc đầu nghiên cứu kinh thư; dưới bút dẫu viết ra ngàn lời, nhưng trong tư duy thực chất chẳng có lấy một sách lược... dẫu mỗi ngày làm vạn lời phú, thì có ích lợi gì đâu?" Khổng Minh ở đây đang chế giễu những kẻ tuy đọc sách nhiều nhưng không đúc kết thành học vấn kinh bang tế thế, dẫu cả ngày ngâm nga nhưng không giúp ích gì cho thực tế.
Học Đông y kỵ nhất việc "bàn binh trên giấy". Cần phải thấy rằng, bất luận là tác phẩm danh tiếng của tác gia nào, cũng đều cần phải được kiểm chứng trên thực tiễn. Nếu rời xa thực tiễn, rất dễ rơi vào trạng thái hoặc sùng bái mù quáng, hoặc phủ định một cách thô bạo. Chúng ta không nên cổ súy phong cách học tập đó.
Lấy “Thương hàn luận” làm ví dụ, đây là một bộ kinh điển vĩ đại được công nhận, là kim chỉ nam cho lâm sàng Đông y. Nhưng nhờ y học không ngừng phát triển và qua quá trình đúc kết lượng lớn tư liệu lâm sàng, chúng ta phát hiện ra rằng trong việc miêu tả chứng hậu, có những chỗ sách viết quá tóm lược. Ví dụ, chứng "tâm hạ bĩ" (đầy tức vùng thượng vị) trong năm bài Tả tâm thang chủ yếu là mô tả không có cảm giác đau, nhưng nhìn từ góc độ lâm sàng, thì cả hai trường hợp có đau và không đau đều tồn tại. Đây là sự thật, không có gì phải kinh ngạc.
Ngoài ra, ở chứng "tâm hạ bĩ", còn có thể xuất hiện một khối nhô lên dưới mỏ ác, lớn chừng quả trứng gà, ấn vào thì biến mất vô tung, buông tay ra thì lại nhô lên. Khối này nhô xẹp không cố định, bên trong thực chất không có dị vật, chẳng qua chỉ là sự ngưng tụ hoặc tiêu tán của Khí. Do đó, vẫn gọi nó là "tâm hạ bĩ", chứ không thể gọi bằng một tên bệnh khác. Về hội chứng tâm hạ bĩ đặc biệt này, trong sách cũng chưa đề cập đến.
Tôi cho rằng, việc thông qua thực tiễn lâm sàng để xác minh đúng sai của lý luận là một phương pháp khả thi. Vì vậy, tôi muốn nêu ra hai vấn đề còn tranh cãi trong “Thương hàn luận” để cùng thảo luận:
Một là: Thực chất Lục kinh có liên quan đến hệ thống kinh lạc hay không?
Hai là: Trong bài "Quế chi khứ Quế gia Phục linh Bạch truật thang", bỏ Quế chi hay bỏ Bạch thược?
Hai vấn đề này xưa nay vẫn có tranh luận không ngừng, chưa có hồi kết. Căn nguyên là do người ta thường chỉ phản biện trên phương diện lý thuyết, mà rất hiếm người dùng thực tiễn lâm sàng để chứng minh. Vì vậy, cần kết hợp lý luận và thực tiễn để giải quyết vấn đề.
3.1. Lục kinh và Kinh lạc có liên quan với nhau hay không?
Có một năm, tôi đến khám bệnh tại nhà một nông dân ở Bắc Bạc thuộc nông trường Hán Cô, Thiên Tân. Tình cờ nhà này có một cậu bé mười lăm tuổi đang bị sốt và đau đầu. Đo thân nhiệt thấy 39.6°C, bắt mạch thấy mạch phù, rêu lưỡi trắng mỏng mà nhuận. Tôi nói thẳng với bố cậu bé: "Cháu nhà bị ngoại cảm phong hàn, uống một thang thuốc phát hãn (ra mồ hôi) sẽ khỏi".
Người bố nói trong thôn không có thuốc, muốn mua thuốc Đông y phải lên trạm y tế nông trường. Lúc đó đã là buổi chiều, giao thông lại bất tiện, đành phải chờ đến ngày mai. Ông ấy lại hỏi: "Sao tiên sinh không châm cứu, cần gì cứ phải dùng thuốc?"
Ông ấy không biết châm cứu không phải là sở trường của tôi, nhưng tôi cứ nhận lời để an ủi ông. Thế là, tôi châm các huyệt Đại chùy, Phong trì, Phong phủ, kỳ thực trong lòng cũng không dám chắc sẽ có hiệu quả. Thế nhưng điều kỳ diệu là sau khi châm, cậu bé thực sự vã mồ hôi, hạt sốt, người mát và khỏi bệnh.
Vốn dĩ tôi không phải bác sĩ châm cứu, nhưng vì về nông thôn nên trong hộp y tế có đem theo một bộ kim để dự phòng lúc cần thiết. Về phần phối huyệt, tôi làm theo hướng dẫn "Trước châm Phong trì, Phong phủ" và "Nên châm Đại chùy đệ nhất gian" trong sách “Thương hàn luận”.
Châm cứu quả thực có thể phát hãn giải biểu đã cho tôi thấy mối quan hệ giữa Thái dương và hệ thống kinh lạc mật thiết đến nhường nào! Nay ôn lại "Kinh Túc thái dương Bàng quang nhập lạc vào não, đi xuống vùng gáy, chạy dọc hai bên cột sống đến thắt lưng." và "Thái dương thuộc tam dương, kinh mạch liên lạc với huyệt Phong phủ, do đó chủ trì phần khí của tất cả các kinh dương", mới thấy kinh văn thực là đúng thay.
Trong nguyên lý 'tuần kinh thủ huyệt' (dọc theo đường kinh mà chọn huyệt), kinh mạch có trước, huyệt vị có sau; do vậy, nơi nào có huyệt vị, nơi đó ắt có đường kinh lạc đi qua.
Cơ sở của mệnh đề “Thái dương chủ biểu” nằm ở chỗ: đường kinh Thái dương đi dọc vùng lưng và liên lạc với huyệt Phong phủ, qua đó thống lĩnh phần vệ khí của các kinh dương.
Xét rộng ra, kinh mạch và tạng phủ có mối quan hệ tương liên; Bàng quang vốn là “thủy phủ” tàng chứa tân dịch, phải nhờ đến công năng khí hóa thì tân dịch mới được phân bố ra ngoài.
Bởi vậy y văn mới có câu: “Tam tiêu và Bàng quang thông ứng với tấu lý và bì mao”, ngụ ý rằng Khí và Tân dịch đều vận hành ở phần cơ biểu.
Qua đó có thể thấy, “Thái dương” thực chất là một khái niệm bao quát cả hệ thống kinh mạch và phủ Bàng quang, hoàn toàn không phải là một danh xưng sáo rỗng. Đây chính là nền tảng lý luận của Y học cổ truyền. Việc phủ nhận điều này đồng nghĩa với việc đi ngược lại gốc rễ Y lý.
3.2. Tranh cãi về bài "Quế chi khứ Quế gia Phục linh Bạch truật thang"
Đối với bài thuốc ở câu 28 của “Thương hàn luận”, sách “Y tông kim giám” cho rằng chữ "khứ Quế" (bỏ Quế chi) thực chất là viết nhầm của chữ "khứ thược" (bỏ Bạch thược). Từ đó về sau, có rất nhiều người đi theo thuyết này, hình thành hai luồng quan điểm "khứ Quế" và "khứ thược" giằng co không dứt. Tôi muốn thông qua hai bệnh án sau đây để chứng minh rằng "Quế chi khứ Quế gia Phục linh Bạch truật thang" hoàn toàn không có sai sót.
3.2.1
Trần Tu Viên vào thời niên hiệu Gia Khánh năm Mậu Thìn (nhà Thanh), từng điều trị cho người nhà của Lại bộ Tạ Chi Điền tiên sinh. Triệu chứng là đầu gáy cứng đau, thân thể khó chịu, thượng vị (tâm hạ) đầy tức. Hỏi về tiểu tiện thì bệnh nhân cho biết tiểu khó. Trước đó đã từng uống thuốc phát hãn giải biểu, nhưng không hề ra mồ hôi, ngược lại càng thêm phiền nhiệt.
Bắt mạch thấy mạch hồng, sác. Ban đầu, Trần Tu Viên nghi ngờ chứng này giống với hợp bệnh ở hai kinh Thái dương và Dương minh. Nhưng sau một hồi trầm tư, ông chợt bừng tỉnh, nhận định rằng tà bệnh trước đó nằm ở phần Khí vô hình của kinh Thái dương, nay đã truyền vào phần Thủy có hình của kinh Thái dương. Pháp điều trị là: Chỉ cần làm cho Thủy tà có hình ở Thái dương được thông lợi qua đường tiểu tiện; Thủy tà bài xuất ra ngoài thì khí cơ sẽ lưu thông, biểu chứng tự giải, chư chứng cũng theo đó mà dứt. Do vậy, ông lập phương Quế chi khứ Quế gia Phục linh Bạch truật thang, người bệnh chỉ uống một thang là khỏi hẳn.
3.2.2
Thầy Đông y Trần Thận Ngô của trường chúng tôi, sinh thời từng điều trị cho một bệnh nhân bị sốt nhẹ không lùi, đã qua nhiều người chữa trị, uống nhiều phương mà cuối cùng chẳng có hiệu quả. Bắt mạch thấy mạch huyền, xem lưỡi thấy thủy phần nhiều, hỏi tiểu tiện thì bệnh nhân cho biết tiểu khó.
Thầy Trần biện chứng đây là hội chứng Thủy tà tích tụ ở trong, cản trở phần Dương khí ở ngoài, khiến cho Dương khí không tuyên đạt mà sinh ra sốt. Tình trạng này cơ bản giống với câu 28 của “Thương hàn luận”. Lập tức ông kê bài "Quế chi khứ Quế gia Phục linh Bạch truật thang", uống ba thang thì tiểu tiện thông lợi, chứng phát sốt cũng theo đó mà khỏi.
Qua hai ca lâm sàng này, hoàn toàn có thể chứng minh rằng Lục kinh có liên quan đến kinh lạc và tạng phủ, và tên bài "Quế chi khứ Quế gia Phục linh Bạch truật thang" không hề có sự nhầm lẫn nào.
(Hết phần 2)
Nguồn: Trung Y Gia

🌿DANH Y LƯU ĐỘ CHÂU: MỘT VÀI TÂM ĐẮC KHI HỌC ĐÔNG Y (PHẦN 1).
🔸LỜI DẪN
Bài viết này là lời hồi tưởng của danh y Lưu Độ Châu về quá trình học y và nghiên cứu của bản thân, đồng thời cũng là một cẩm nang học tập Đông y đầy trí tuệ.

Đầu tiên, tác giả so sánh hai hình thức "sư truyền đồ thọ" (thầy truyền trò nối) thời xưa:
Một loại chú trọng kinh nghiệm, xem nhẹ lý luận;
Loại còn lại bắt đầu từ các tác phẩm kinh điển như "Nội kinh", "Thương hàn luận", nền tảng rất vững chắc, về sau phát triển dài lâu.

Thầy Lưu phản đối cách thứ nhất và ủng hộ cách thứ hai, đồng thời mượn lời của Từ Linh Thai để minh chứng. Tiếp đó, ông kể chi tiết về sáu năm học tập của mình – từ sự ngô nghê khi mới đọc kinh điển, cho đến nỗi vất vả khi học thuộc lòng "Y tông kim giám", tất cả đã đúc kết cho ông một nền tảng y lý vô cùng vững chắc.

Điểm đặc sắc nhất của bài viết là hệ thống phương pháp tự học được thầy Lưu rút ra từ chính trải nghiệm đó. Ông đề ra "Ba điều cấm kỵ" khi tự học: "Một kỵ hời hợt" (tâm không chuyên nhất, chỉ cưỡi ngựa xem hoa); "Hai kỵ lộn xộn" (thiếu kế hoạch hệ thống, râu ông nọ cắm cằm bà kia); "Ba kỵ ngại khó" (thấy khó là lùi, nửa đường đứt gánh). Chỉ khi phát huy tinh thần "đào sâu, bám chắc", ta mới có thể học thành tài.

Về việc kết hợp giữa học và hành, ông nhấn mạnh "kiến thức trên sách vở rốt cuộc vẫn còn nông". Thông qua ví dụ về việc dùng châm cứu trị phong hàn, hay ứng dụng bài Quế chi khứ quế gia Phục linh Bạch truật thang trên lâm sàng, ông đã minh họa sinh động cách dùng thực tiễn để kiểm chứng và hội thông với lý luận.

Cuối cùng, lấy việc học "Thương hàn luận" làm ví dụ, ông vạch ra lộ trình ba bước nghiên cứu:
- Bước 1: Học thuộc ca quyết (khẩu quyết các bài phương tễ)
- Bước 2: Đọc thuộc lòng "bạch văn" (nguyên văn không chú giải)
- Bước 3: Nghiên cứu các bản chú giải của các danh y đời trước
Lời khuyên đầy tâm huyết của ông là: Người học Đông y phải lấy kinh điển là nền tảng, coi học thuộc là phương pháp, rèn tự học làm gốc rễ, lấy lâm sàng làm đích đến, có như vậy mới mong nhìn thấu được chỗ tinh thâm của Y đạo.

🔸CHÍNH VĂN
🌿1, "Thầy truyền trò nối": Con đường học y đi từ kinh điển
Trong xã hội cũ, phương pháp thầy truyền cho trò ở mỗi người một khác, nhìn chung có hai hình thức đại khái như sau:

Hình thức thứ nhất: Thầy dùng các tài liệu cơ bản, dễ hiểu như "Thang đầu ca", "Dược tính phú", "Tần hồ mạch học", "Y học tam tự kinh"... để giảng dạy và yêu cầu học trò học thuộc.

Theo tôi được biết, hầu hết những vị thầy dùng loại giáo trình này đều có chung một đặc điểm: thiên về truyền thụ kinh nghiệm cá nhân là chính, mà chưa coi trọng đúng mức việc giảng dạy các tác phẩm kinh điển như "Nội kinh", "Thương hàn luận". Vì vậy, học trò do họ đào tạo ra thường thiên về lâm sàng mà xem nhẹ việc nghiên cứu lý luận.

Hình thức thứ hai: Hoàn toàn trái ngược với cách trên. Ngay từ giai đoạn học vỡ lòng, thầy đã bắt đầu bằng tứ đại kinh điển trong Đông y. Chủ trương của họ nhất quán với tinh thần trong thiên "Đại y tập nghiệp" của sách "Thiên kim phương". Do đó, học trò do họ đào tạo ra nhìn chung có trình độ lý luận cao hơn, nền tảng cũng vững chắc hơn, có tiềm năng phát triển lớn, nên được các y gia qua các triều đại xem trọng.

Đại sư y học thời Thanh, Từ Linh Thai, trong bài "Thận tật sô ngôn" đã chỉ ra: "Mọi đạo thuật ắt phải có cội nguồn, chưa từng thấy ai mắt không đọc sách thời Hán, Đường trở về trước, chỉ học vẹt vài ba loại thuốc đang thịnh hành mà có thể làm thầy thuốc được." Sách thời Hán, Đường trở về trước mà ông nhắc đến chính là. các tác phẩm kinh điển như "Nội kinh", "Nạn kinh". Có thể thấy, Từ thị cũng chủ trương phải học kinh điển trước, coi đó là gốc rễ của việc học y.

Vậy tôi đã bước vào con đường học Đông y như thế nào? Do thuở nhỏ ốm đau liên miên, thường xuyên phải mời thầy bốc thuốc, nên tôi được tiếp xúc với Đông y. Cũng nhờ cơ duyên ấy mà tôi bắt đầu hành trình trở thành thầy thuốc. Thầy dạy y của tôi hành nghề chủ yếu ở Dinh Khẩu, ông nhận ba người học trò, tôi là người nhỏ tuổi nhất. Chương trình học Đông y của tôi lúc bấy giờ, nay nhớ lại, đại khái chia làm hai giai đoạn: lý luận cơ bản Đông y và điều trị lâm sàng, mất tổng cộng sáu năm.

Trong giai đoạn nền tảng lý luận, tôi học các tác phẩm như "Hoàng Đế Nội kinh" (bản hợp chú của Trương Ẩn Am và Mã Huyền Đài), "Bản thảo tam gia chú", cùng "Chú giải Thương hàn luận" và "Kim quỹ tâm điển".

Vì từng có vài năm học tư thục, có chút vốn liếng cổ văn, nên rào cản về mặt câu chữ đối với tôi không lớn. Nhưng những y lý mà thầy giảng lại là một bài toán vô cùng nan giải. Nhớ có lần thầy giảng đến đoạn trong "Tố vấn - Âm dương ứng tượng đại luận": "Đông phương sinh phong, phong sinh mộc, mộc sinh toan, toan sinh can, can sinh cân, cân sinh tâm...", mặc cho thầy say sưa giảng giải đến độ mặt múa mày bay, tôi nghe mà cứ như đang cưỡi mây đạp gió, hoàn toàn mờ mịt. Tôi học lý luận cơ bản Đông y mất chừng ba năm. Dù đối với một số vấn đề vẫn còn đôi chút mông lung, nhưng việc được học hệ thống các tác phẩm kinh điển một lượt đã đặt nền móng vững chắc cho việc học Đông y chuyên sâu sau này, đó xem như là một thu hoạch rất lớn.

Đến năm thứ tư, thầy bắt đầu giảng các bài học về lâm sàng trong sách "Y tông kim giám", như "Tạp bệnh tâm pháp yếu quyết", "Phụ khoa tâm pháp yếu quyết" và "Ấu khoa tâm pháp yếu quyết". Vì những nội dung này được biên soạn dưới dạng ca quyết, thầy yêu cầu tôi vừa đọc vừa học thuộc lòng, học cho đến khi thuộc làu làu mới thôi. Dù việc học thuộc lòng đối với tôi không xa lạ gì, nhưng nó tạo ra một áp lực rất lớn, không thể gian lận, mỗi ngày đều phải thức khuya dậy sớm bỏ ra rất nhiều tâm sức.

Xung quanh vấn đề "học thuộc lòng", xưa nay vẫn có nhiều tranh luận. Ý kiến của cá nhân tôi nghiêng về việc vẫn cần phải học thuộc một số sách. Trong phần "Phàm lệ" của sách "Y tông kim giám" có câu: "Người làm thầy thuốc, sách không thuộc thì lý không sáng, lý không sáng thì nhận thức không tường minh, ra lâm sàng sẽ do dự doán định, mơ hồ không có chủ kiến, thuốc và chứng không khớp nhau, khó mà đạt được hiệu quả." Điều này chỉ rõ: "học thuộc" là để kiến thức trong sách nhuần nhuyễn, kiến thức trong sách nhuần nhuyễn rồi thì lý luận mới sáng tỏ, lý luận sáng tỏ là để nhận thức tường minh, nhận thức tường minh rồi mới biện chứng lâm sàng chuẩn xác.

Từ đó có thể thấy, việc "Y tông kim giám" viết một khối lượng lớn kiến thức theo thể tài ca quyết chính là nhằm phục vụ cho việc học thuộc và ghi nhớ, điều này cũng không có gì đáng ngạc nhiên. Tuy nhiên, sách vở Đông y nhiều như biển cả, không ai có thể đọc hết từng quyển một. Do đó mới sinh ra việc chuộng sách khác nhau theo từng vùng miền, hoặc theo từng người truyền dạy, vậy ta phải có sự sàng lọc. Ví dụ, các y gia miền Nam thường tôn sùng học thuật của họ Phí, họ Mã thuộc phái Mạnh Hà; trong khi ba tỉnh Đông Bắc lại xem "Y tông kim giám" là khuôn vàng thước ngọc.

Bộ sách "Y tông kim giám" vốn là công trình chưa hoàn thành của Hữu viện phán Thái y viện Ngô Khiêm thời Càn Long (nhà Thanh). Sau này, được triều đình phát hiện, cho rằng có thể làm y điển quốc gia, nên đã chỉ thị cho Ngô Khiêm và Lưu Dụ Đạc dựa trên tôn chỉ "chước cổ dĩ chuẩn kim, san phồn nhi trích yếu" (cân nhắc cái cổ để làm chuẩn cho cái nay, gạt bỏ sự rườm rà mà giữ lại phần tinh yếu) để tiến hành tu soạn nghiêm túc trên nền tảng bản thảo cũ. Mất khoảng hai năm, đến năm 1742 bộ sách mới hoàn thành. Toàn bộ gồm 90 quyển, chia làm 11 chuyên khoa. Nó có thể sánh ngang và sánh vai cùng "Tân tu bản thảo" thời Đường và "Hòa tễ cục phương" thời Tống.

Từ Linh Thai đánh giá bộ sách này bằng những lời ngợi ca: "Nguồn cội từ Linh, Tố, tôn sùng Thương hàn luận, Kim quỹ yếu lược làm tôn chỉ, sau lại thu thập rộng rãi các thuyết, nghiêm ngặt trong việc chọn lọc, không chuộng sự mới lạ dị thường, hoàn toàn không có sự thiên chấp". Điều đó chứng tỏ thành tựu của bộ sách này là vô cùng lớn. Nó không chỉ tạo sức ảnh hưởng ở ba tỉnh Đông Bắc mà còn lan rộng ra toàn quốc và các nước Đông Nam Á.

Theo lời dặn của thầy, tôi mua một bộ "Y tông kim giám". Qua quá trình tự học, tôi phát hiện phần "Đính chính Thương hàn luận chú" trong đó đã tập hợp được sở trường của các nhà, lại xen lẫn ý kiến riêng, lý luận thấu triệt, khiến người đọc vô cùng hứng thú. Thế là, tôi như kẻ khát chữ, cắm đầu vào học "Thương hàn luận". Bắt đầu từ đây, tôi chuyển từ việc học thụ động sang học chủ động, đánh dấu một bước tiến mới trên con đường tự học.

🌿2, Đạo tự học: Ba điều kiêng kỵ và Lòng kiên trì
Bây giờ tôi xin tản mạn một chút về vấn đề tự học. Tự học là con đường tất yếu của mọi người làm công tác khoa học. Bởi vì ta không thể theo thầy cả đời, mà phải tự phấn đấu đi trên con đường của chính mình. Tuy nhiên, tự học phải chú trọng phương pháp, phải có một kế hoạch thiết thực khả thi, và khi cần thiết vẫn cần có người chỉ điểm đôi ba phần.

Tự học cũng cần có điều kiện, quan trọng nhất là phải bảo đảm thời gian, phải tranh thủ từng phút từng giây, quý trọng từng thời khắc; phải có các công cụ tra cứu và sách tham khảo cần thiết; nếu có điều kiện đến thư viện thì lại càng lý tưởng.

Tự học cũng có ba điều kiêng kỵ:
- Một kỵ hời hợt: Chỉ người tự học tâm không chuyên nhất, không đào sâu vào sách mà chỉ cưỡi ngựa xem hoa, lướt qua bề mặt. Kiểu học này tất nhiên chẳng thu được kết quả gì.
- Hai kỵ lộn xộn: Chỉ người tự học không có một kế hoạch và bước đi hoàn chỉnh, chốc lát xem sách này, chốc lát lại xem sách khác, hệt như chuồn chuồn đạp nước. Cách học vô tổ chức, thiếu hệ thống này tất sẽ không đi đến đâu.
- Ba kỵ ngại khó: Chỉ người tự học khi gặp những nội dung không nhai nổi thì sinh ra chùn bước.

Nên biết rằng, những chỗ bản thân không đọc hiểu được, chính là phản ánh cụ thể cho sự thiếu hụt kiến thức. Nếu không dùng tinh thần "đào sâu bám chắc" để xoáy sâu vào chỗ khó nhằm tìm ra giải pháp, mà ngược lại lại ngại khó buông xuôi, thì ắt sẽ uổng phí tâm sức, nửa đường gãy gánh. Nhớ người xưa khi thúc giục việc học tập, đã để lại rất nhiều châm ngôn, nào là "Có công mài sắt có ngày nên kim", nào là "Có sức người sỏi đá cũng thành cơm", hay "Chẳng nếm một phen lạnh thấu xương, sao được hương mai thơm ngát mũi". Tất cả đều minh chứng cho một chân lý: Chỉ những người kiên trì học tập, không nản lòng trước khó khăn mới có thể giành được thắng lợi cuối cùng.

Với tinh thần ấy, tôi đã khắc khổ tự rèn giũa, bất kể trời giá rét hay oi bức đều không ngừng học hỏi kiến thức Đông y. Tôi đọc rất nhiều danh tác y học, như của Kim Nguyên tứ đại gia, các nhà chú giải phái Thương hàn và phái Ôn bệnh thời nhà Thanh, cùng những tác phẩm tiêu biểu khác thời Minh-Thanh. Điều này giúp tôi mở rộng tầm mắt, kiến thức theo đó mà không ngừng được nâng cao.
(Hết phần 1)

Nguồn: Trung Y Gia

🌟CẢM NHẬN KHI TẬP TRẠM TRANG CÔNG
Sáng tinh mơ, vừa lúc gà gáy, tôi uống một ngụm nước ấm cho ấm bụng, vươn vai mấy cái, rồi hít một hơi thật sâu và bắt đầu bài Trạm Trang Công - hình thức thiền đứng tĩnh luyện khí.

Hai bàn chân dang ra bằng vai, đầu gối hơi chùng xuống như thể ngồi trên một chiếc ghế thấp. Các ngón chân bám nhẹ vào mặt đất, lòng bàn chân hơi rỗng lên. Hạ háng, mở đáy chậu cho thông thoáng. Ý nghĩ kéo đỉnh đầu hướng lên trời, đầu lưỡi chạm nhẹ vào vòm miệng, môi khép lại, nở một nụ cười nhẹ tênh. Hai vai buông lỏng, tay thõng tự nhiên, rồi từ từ đưa hai cánh tay lên ngang ngực, lòng bàn tay hướng vào nhau như đang ôm một quả cầu vô hình. Ngực hơi thu vào, lưng thẳng, toàn thân giữ chính trực. Cơ thể thả lỏng nhưng không rã rời, cứ thế đứng yên, lặng lẽ cảm nhận sự chống đỡ của gân cốt, sự mềm mại của bắp thịt. Trong từng hơi thở nhè nhẹ, mong manh như có như không, ta chợt thấy lòng mình an nhiên và thấu hiểu điều kỳ diệu của sự sống.

Mỗi ngày chỉ cần đứng như vậy độ hai mươi phút. Xong lại thở sâu mấy cái, rồi đi lại nhẹ nhàng, vươn vai đánh lách cách. Nếu có thời gian, tập thêm mấy động tác trong bài Bát Đoạn Cẩm thì thân thể càng thêm phần sảng khoái. Mình kiên trì được ba tháng nay, quả nhiên thấy lưng và chân chắc khỏe hơn xưa, đêm đến ngủ cũng ngon và sâu giấc hơn nhiều.

Cái hay của Trạm Trang Công là ở sự bền bỉ. Một hai hôm chưa thấy gì đâu, nhưng cứ cố gắng đều đặn rồi mình sẽ đạt được điều mình mong: xương cốt dẻo dai, khí huyết lưu thông, phủ tạng khỏe mạnh, thần trí thư thái, và dáng đi thanh thoát, tự tại. Các anh chị em đồng đạo đang luyện bài này có thể chia sẻ cảm nhận bên dưới cùng Nhân Hoà nhé☘️😉

--- Nhân Hoà Y Đạo ---

Có lần trong một buổi chia sẻ, tôi có nói: "Làm thầy thuốc cũng chính là quá trình tu tập". Sau đó liền có không ít bạn trẻ và các bậc phụ huynh nhắn hỏi: "Thưa bác sĩ, học Đông y có phải tu lắm không? Có cần phải tịnh dưỡng, xa rời cuộc sống thường nhật mới thấm được cái lý của nghề?"
Thực ra, tu hành không nhất thiết phải ngồi thiền hàng giờ dưới gốc bồ đề, cũng chẳng bắt buộc phải sống lánh đục tìm trong, như quan niệm của không ít người vẫn nghĩ. Ngay giữa chốn nhân gian bộn bề, khi ta làm việc, khi ta tận tay giúp đỡ một người bệnh thoát khỏi cơn đau, đó mới chính là tu – tu để an yên chính tâm mình giữa dòng đời xô bồ.
Là một người làm về Đông y, tôi tin rằng yêu và làm Đông y là một công việc cao quý, bởi nó là chiếc cầu nối để ta thực hành Đạo Trời Đất ngay trên chính đôi tay mình. Đi thuận theo Đạo, tức là đang tu.

🌷Học Đông y: Phải yêu thật lòng mới có thể thuận Đạo
Với những ai đang muốn bước vào con đường Đông y, hoặc đang chập chững những ngày đầu, tôi xin nhắn nhủ một điều: trước hết hãy gạt bỏ mọi lợi ích sang một bên, nhìn vào nó, xem có thực sự yêu thích công việc này không đã.
Vì sao? Bởi càng yêu, ta càng sẵn lòng kiên trì trước muôn vàn khó khăn. Tôi đã gặp vài bạn, vì mọi người khuyên nên học Đông y, cũng vì ngưỡng mộ người thầy làm Đông y, nên đi học nghề này, thậm chí có người cất công sang tận bên Trung để du học, nhưng chưa được một năm đã thất thểu quay trở về. Học Đông y trong thời hiện đại này thực sự không hề dễ dàng, nếu thiếu đi tình yêu, mỗi ngày cầm sách lên sẽ là một ngày dài khổ nhọc, và nghề sẽ trở thành gánh nặng. Trong khi đó, một thầy thuốc Đông y chân chính là người luôn cháy bỏng với nghề, bởi yêu nên kiên định, bởi kiên định nên càng thêm yêu.
Có người bảo rằng: "Tôi làm Đông y chỉ để kiếm tiền, chờ khi có vốn đầy đủ, tôi sẽ chuyển hướng." Quan điểm ấy, theo tôi, khá đáng tiếc. Bởi nó khiến ta chỉ coi Đông y như bước đệm tạm thời. Với tâm thế ấy, tâm khó mà tĩnh, khi học cũng dễ sinh ra cảm giác miễn cưỡng, từ đó khó lòng thấm được cái hay, cái đẹp của y lý. Hãy thử nghĩ: Đông y là môn học thừa hưởng tinh hoa trời đất, đang đi thuận theo Đạo mà lòng còn để nơi khác, há chẳng phải tự lừa dối mình? Hơn nữa, đổi sang một công việc khác, liệu có chắc rằng ta sẽ hạnh phúc hơn khi được sống và làm việc thuận Đạo? Và khi đã có ý niệm đó từ đầu, tốt nhất cũng không nên học Đông y, vì sẽ lãng phí mất vài năm cuộc đời.
Vì thế, chúng ta cứ thử yêu nó như một mối tình, như một đam mê. Khi ấy, mỗi ca bệnh, mỗi bài thuốc, mỗi buổi sáng lên phòng khám không còn là nghĩa vụ, mà là niềm vui, vừa có trách nhiệm với người bệnh, vừa là sự chân thành với chính mình.

☘️Hành nghề Đông y chính là một sự tu tập
Có lần, tôi đọc được câu nói thế này: "Con người đâu cần phải xa lánh cõi trần? Nơi làm việc chính là môi trường tốt nhất để rèn luyện tinh thần, bản thân công việc đã là một sự tu hành." Quả thực, công việc đời thường còn có thể là tu, huống hồ Đông y - một nghề thấm đẫm đạo lý âm dương, ngũ hành, thiên nhân hợp nhất.
Tôi thường nói với các học trò của mình: Làm Đông y, trước hết hãy xem đó là niềm vui giúp người, thoả mãn tình yêu thương con người, sau mới là nhu cầu nâng cao tu dưỡng của bản thân. Mỗi lần bắt mạch, mỗi lần kê phương, là mỗi lần ta rèn luyện năng lực chuyên môn, đồng thời cũng mài sắc tâm tính: kiên nhẫn trước người bệnh khó, tỉ mỉ trước từng vị thuốc, và quan trọng nhất là làm sao giữ được cái tâm sáng, không vụ lợi, không ỷ lại.
Đó cũng là cách mà tôi hiểu về "tinh thần người thợ lành nghề" trong Đông y: yêu, kiên định, không bỏ cuộc, không ngừng làm mới mình, và vui trong từng ca bệnh dù nhỏ nhất.
Tại Nhân Hoà Y Đạo, đã chứng kiến nhiều thế hệ học trò, từ những bạn trẻ sinh viên y năm cuối, hay các bác sĩ mới ra trường còn non tay nghề, qua thời gian miệt mài bên bệnh nhân và sách vở, trở nên điềm đạm, sâu sắc và vững vàng hơn rất nhiều. Đó chính là hiệu quả của sự tu tập ngay trong chính công việc hàng ngày.

🌷☘️ Người làm Đông y cần giữ vững tinh thần Đông y
Có người hỏi: "Thưa bác sĩ, ngành mình lương chưa cao, lại chưa được coi trọng như y học hiện đại, liệu có nên theo đuổi lâu dài không?"
Gần một trăm năm qua, Đông y có lúc bị lãng quên, có nơi chỉ được xem là phương pháp bổ trợ. Nhưng đó không phải là lý do để chúng ta buông xuôi. Trái lại, chính trong bối cảnh ấy, mỗi thầy thuốc Đông y chân chính càng phải làm tốt công việc của mình, từng bệnh nhân, từng toa thuốc, từng lượt châm cứu, để dần khẳng định giá trị đích thực của nền y học cổ truyền.
Thái độ quyết định tất cả. Càng thành kính và kiên định với Đông y, ta càng gặt hái được nhiều: không chỉ năng lực chuyên môn được nâng cao, mà tâm hồn cũng trở nên an nhiên, vững chãi hơn trước những biến động của cuộc sống.
Có một điều tôi luôn tâm niệm và cũng hay nhắc nhở học trò: Trong mắt một thầy thuốc Đông y chân chính, không có khái niệm "bệnh" một cách cứng nhắc, không phải là bệnh nào uống thuốc gì. Mà chỉ có những sự bất hòa, những mất cân bằng trong kết cấu và vận hành chức năng của cơ thể mỗi người. Nhiệm vụ của thầy thuốc và bệnh nhân là cùng nhau điều chỉnh lại sự mất cân bằng ấy – đưa âm dương trở về quỹ đạo, thông kinh hoạt lạc, điều hòa khí huyết.
Quan trọng hơn, người thực sự chữa lành bệnh không phải là cây kim, không phải bàn tay thầy thuốc, cũng chẳng phải thang thuốc đắng, mà chính là người bệnh. Các phương pháp ngoại trị, xoa bóp, tập luyện khí công hay thuốc thang… thực chất chỉ là một cánh tay góp phần thúc đẩy kích hoạt cơ chế tự chữa lành vốn có trong mỗi con người. Nếu cơ thể mất đi khả năng tự phục hồi ấy, dù thầy thuốc có giỏi đến đâu cũng khó lòng cứu chữa.
Có một câu nói trong bài thơ cổ mà tôi rất tâm đắc: "Muôn kiếm tìm em khắp cõi đời, bỗng ngoái đầu em lại chốn xa xôi." Giữa nhu cầu chăm sóc sức khoẻ, phòng bệnh, chữa bệnh của thời đại hiện nay, có lúc chúng ta cũng cần ngoảnh mặt nhìn lại Đông y, một nền y học vốn đã có mặt từ ngàn đời và luôn ẩn chứa những lời giải sâu sắc.
Và thực tế, Đông y là nền y học của "phòng bệnh" hơn là "chữa bệnh". Ngay từ hơn 2.000 năm trước, trong Hoàng Đế Nội Kinh đã ghi: "Thánh nhân không chữa bệnh đã phát, mà chữa bệnh chưa phát; không chữa loạn đã sinh, mà chữa loạn chưa sinh." Đến thời nhà Đường, Tôn Tư Mạo càng phân cấp rõ: "Thượng y chữa bệnh chưa phát, trung y chữa bệnh sắp phát, hạ y chữa bệnh đã phát."
Đó chính là nền tảng của khái niệm "chữa bệnh chưa phát" (trị vị bệnh) – một lý niệm vô cùng tiến bộ, mà mãi đến năm 1996 Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) mới kêu gọi các nước chuyển ưu tiên chiến lược y học từ "chạy theo công nghệ cao để chữa bệnh" sang "phòng ngừa bệnh tật, duy trì và thúc đẩy sức khỏe".
Trong thực hành Đông y, "trị vị bệnh" được triển khai qua ba tầng: phòng bệnh trước khi phát, ngăn biến chứng khi đã bệnh, phòng tái phát sau khỏi. Bằng các phương pháp tự nhiên như điều chỉnh ăn uống, luyện tập khí công, dưỡng sinh theo mùa, dùng thuốc hợp lý , chúng ta giúp bệnh nhân không sinh bệnh, sinh bệnh nhẹ hơn, chậm bệnh hơn, và sau khỏi không tái phát.
Điều đặc biệt là các phương pháp phòng bệnh của Đông y thường dùng chính những thực phẩm, thảo dược tự nhiên, chưa qua tinh luyện công nghiệp, vừa lành tính, vừa tiết kiệm chi phí – một lợi thế giúp Đông y có cơ hội phát triển trong thời đại mới khi con người luôn hướng đến sự an toàn.

☘️🌷Đây là thời đại của những người làm Đông y
Trong vai trò là một người đã từng học tập và nghiên cứu tại Trung Quốc, tôi xin phép điểm qua một số dấu mốc quan trọng trong sự phát triển của Đông y tại đây, để thấy rõ hơn xu thế chung của nền y học cổ truyền trên thế giới.
👉 Năm 2009 – Trung Quốc bắt đầu đưa Đông y vào cải cách hệ thống y tế, coi đây là một trụ cột quan trọng trong chiến lược "Khỏe mạnh Trung Quốc".
👉 Giai đoạn 2010 – 2020 – Chính phủ Trung Quốc liên tục ban hành các chính sách hỗ trợ, từ "phát triển ngành Đông y" đến "kế thừa và đổi mới Đông y", đưa Đông y dần hòa nhập sâu rộng vào hệ thống y tế công cộng.
👉 Năm 2016 – Luật Đông y chính thức được ban hành, tạo khung pháp lý vững chắc cho sự phát triển của ngành.
👉 Năm 2021 – Chiến lược "phát triển và phục hưng Đông y" được đẩy mạnh, kết hợp giữa bảo tồn di sản và ứng dụng khoa học công nghệ.
👉 Năm 2023 – Số lượt khám chữa bệnh bằng Đông y tại Trung Quốc đạt hơn 1,54 tỷ lượt; hệ thống với hơn 41.700 cơ sở Đông y phủ rộng khắp cả nước. Đông y cũng đã được quảng bá tới 196 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.
👉 Năm 2024 – 2025 – Trung Quốc tiếp tục hoàn thiện cơ chế kế thừa và đổi mới, đẩy mạnh xây dựng các chuyên khoa Đông y trọng điểm, hiện đại hóa dược liệu và kết hợp Đông – Tây y trong điều trị.

Có thể thấy, Đông y tại Trung Quốc đã và đang chuyển mình mạnh mẽ từ một "ngành y học cổ truyền" sang một "ngành công nghiệp và dịch vụ y tế hiện đại", song vẫn giữ được hồn cốt của y lý cổ phương.

Nhìn về Việt Nam, tôi nhận thấy những bước đi của nước nhà cũng đang rất quyết liệt và đúng hướng:
👉 Tháng 7 năm 2024, Ban Bí thư Trung ương Đảng ban hành Kết luận số 86 về phát triển Đông y Việt Nam và Hội Đông y Việt Nam trong giai đoạn mới, trong đó yêu cầu quy hoạch vùng trồng dược liệu quy mô công nghiệp, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, đảm bảo an toàn dược liệu, và tăng cường đào tạo nhân lực từ trung ương đến địa phương.
👉 Cuối năm 2024, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ký Quyết định số 1289/QĐ-TTg về phát triển ngành Đông y và Hội Đông y Việt Nam. Trong đó nhấn mạnh: phát triển đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ Đông y, nâng cao chất lượng dịch vụ kết hợp với du lịch chăm sóc sức khỏe, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế, xây dựng thương hiệu Đông y Việt Nam ra thị trường thế giới.
👉 Kế hoạch 2025 – 2030, tầm nhìn 2045: Chính phủ được giao xây dựng văn bản phát triển Đông y Việt Nam, với mục tiêu lồng ghép Đông y vào hệ thống y tế cơ sở, kết hợp Đông – Tây y, nghiên cứu và chứng minh hiệu quả các phương pháp không dùng thuốc. Đặc biệt, các chính sách về bảo hộ sở hữu trí tuệ, xuất khẩu sản phẩm Đông y, và bảo tồn bí quyết gia truyền cũng được chú trọng.

Tất cả những tín hiệu ấy cho thấy: Đông y Việt Nam đang đứng trước một thời kỳ phát triển chưa từng có, với sự ủng hộ mạnh mẽ từ chính sách, sự quan tâm của người dân, và xu thế hội nhập quốc tế. Người thầy thuốc Đông y hôm nay không chỉ có thể yên tâm hành nghề, mà còn có cơ hội vươn xa – tham gia nghiên cứu khoa học, phát triển sản phẩm, hợp tác quốc tế, và góp phần bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân tộc.

Tất nhiên, Đông y không phải là con đường làm giàu nhanh chóng. Nhưng nó là con đường bền vững, nuôi dưỡng cả thân và tâm. Theo thời gian, những ai thực sự tâm huyết sẽ được đền đáp xứng đáng – không chỉ về vật chất, mà còn về sự bình an, tự hào và ý nghĩa cuộc đời.
Nếu bạn đang đọc những dòng này, và trong tim có chút bồi hồi, chút thôi thúc muốn được cống hiến cho nền y học cổ truyền, thì mong bạn hãy giữ lấy ngọn lửa ấy.
Đã chọn Đông y, đừng để những khó khăn trước mắt làm bạn nản lòng. Đừng than phiền, đừng oán trách, đừng so sánh hơn thua với ngành nghề khác. Hãy gạt bỏ những cảm xúc tiêu cực ấy, chỉ an định tâm mình, chuyên tâm vào từng bài học, từng ca bệnh. Bởi tâm càng tĩnh, tay càng vững; càng ít tạp niệm, càng thu được niềm vui và hạnh phúc, đó cũng chính là tu.

Tôi tin rằng, với sự phát triển như vũ bão của Đông y trên thế giới, cùng những chính sách hỗ trợ ngày càng rõ ràng tại Việt Nam, tương lai của những người làm Đông y sẽ ngày càng sáng sủa. Quan trọng hơn cả là chúng ta, những người thầy thuốc, cố gắng luôn giữ vững tâm sáng, tay lành, và một tình yêu bất diệt với nghề.

Nguyện cho mỗi thầy thuốc Đông y hôm nay và mai sau, dù ở bất cứ đâu, cũng luôn là một người tu giữa đời thường – chữa lành cho người, và cũng chữa lành cho chính mình☘️🌷❤️

-- Bác sĩ Thương Yêu --